🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Giận người khác hư, rốt cuộc mình là người khổ

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có một kiểu khổ rất quen thuộc trong đời sống gia đình. Vợ phát hiện chồng nói dối. Chồng phát hiện vợ giấu giếm. Cha mẹ phát hiện con cái làm điều sai trái. Ngay lúc biết chuyện, người ta không chỉ buồn, mà còn giận. Giận đến mức ăn không ngon, ngủ không yên, và lạ nhất là giận đến mức xa luôn cả những điều tốt đẹp mà mình vẫn làm mỗi ngày. Có người vì giận vợ mà bỏ luôn việc đi chùa, bỏ luôn bạn bè, bỏ luôn cả những thói quen khiến mình bình an.

Ngày xưa, ở thành Xá-vệ, có một người cư sĩ cũng rơi đúng vào cảnh ấy. Anh ta tìm hiểu rồi biết chắc vợ mình hư hỏng. Anh ta cãi vã với vợ, rồi bực bội đến độ bảy tám ngày liền không đến yết kiến Đức Phật nữa. Một hôm, anh ta cũng đến tinh xá, đảnh lễ rồi ngồi xuống. Đức Phật hỏi vì sao vắng mặt lâu như vậy, anh ta đáp thật: vì vợ con hư hỏng, con phiền lòng quá nên không đến được.

Đức Phật nghe xong, không bênh ai, cũng không mắng ai. Ngài chỉ nhắc: ngày xưa, người hiền thiện đã từng khuyên ông đừng buồn giận vì thói hư tật xấu của người khác, mà phải giữ lòng bình thản. Ông quên mất rồi, vì vòng luân hồi đã che mắt ông. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở ấy, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một vị giáo sư nổi tiếng khắp nơi. Một đệ tử của ngài cũng phát hiện vợ mình hư hỏng, phiền muộn đến độ lánh mặt thầy mấy ngày. Khi người học trò trở lại và thổ lộ tâm sự, vị giáo sư chỉ nói một câu rất lạ: này con, chẳng có gì riêng tư trong bọn đàn bà cả. Họ là của chung cho mọi người đấy. Vì vậy, khi người trí biết được nhược điểm của họ, các vị ấy không tức giận vì họ nữa.

Nói theo lời ngày nay thì ý của vị giáo sư là thế này: thói hư của con người, ở đời nào cũng có, ở nhà nào cũng có. Nó giống như dòng sông, như đường lớn, như nhà trọ, như quán ăn mở cửa đón tất cả khách qua đường. Người trí thấy rõ bản chất ấy thì không còn ôm hận trong lòng nữa. Ngài đọc lên một bài kệ, đại ý rằng: sông, đường, nhà trọ, quán ăn đều mở ra cho mọi người, thói đời là như thế, người trí không hề tỏ hận sân, không bận lòng vì nhược điểm của kẻ khác.

Nghe thì có vẻ lạnh lùng, nhưng kết quả của câu chuyện lại rất ấm. Từ đó về sau, người đệ tử giữ được bình thản trước mọi việc làm của vợ. Và lạ thay, người vợ, khi nghe rằng vị giáo sư đã biết rõ bản chất của mình, liền từ bỏ thói hư tật xấu cũ. Còn người cư sĩ ở thời Đức Phật cũng vậy, vợ anh ta nghe rằng Đức Phật đã hiểu rõ mọi chuyện, liền từ bỏ thói cũ. Cuối bài giảng, vị cư sĩ chứng được quả Dự lưu.

Câu chuyện này dạy chúng ta hai điều. Điều thứ nhất: giận không sửa được ai cả. Khi ta giận vì người khác làm sai, ta tưởng mình đang trừng phạt họ, nhưng thực ra ta đang trừng phạt chính mình. Ta mất ăn, mất ngủ, mất bình an, và mất luôn cả những việc thiện mình đang làm. Người cư sĩ kia giận vợ mà bỏ luôn việc đến gặp Phật tám ngày. Cái mất lớn nhất không phải là vợ hư, mà là chính mình đã xa rời điều thiện vì cơn giận.

Điều thứ hai: bình thản không có nghĩa là mặc kệ. Vị giáo sư không bảo học trò làm ngơ trước cái sai, mà bảo đừng để cái sai của người khác làm chủ tâm mình. Khi tâm mình lặng, mình mới nhìn rõ và mới nói được những lời khiến người kia muốn đổi thay. Người vợ trong truyện không đổi vì bị mắng, mà đổi vì thấy có người hiểu rõ mình mà vẫn bình thản. Sự bình thản ấy có sức cảm hóa mà cơn giận không bao giờ có.

Trong đời sống hôm nay, bài học này dùng được ở rất nhiều chỗ. Vợ chồng giận nhau vì một lỗi lầm, thay vì cãi nhau đến khuya, có thể ngồi lại và nói: tôi biết chuyện rồi, tôi buồn, nhưng tôi vẫn ở đây. Cha mẹ thấy con hư, thay vì đánh mắng cho hả giận, có thể giữ bình tĩnh rồi mới dạy. Đồng nghiệp làm sai, thay vì tố cáo ầm lên, có thể chỉ rõ cái sai một cách điềm đạm. Người nghe không đổi vì sợ, mà đổi vì thấy mình được hiểu và được tin rằng mình có thể tốt hơn.

Cuối cùng, xin nhớ hình ảnh trong bài kệ: dòng sông, con đường, nhà trọ đều mở cho mọi người qua lại. Đời là như vậy, người là như vậy. Người trí không phải là người không thấy lỗi của ai, mà là người thấy rõ rồi vẫn giữ được lòng mình yên. Yên rồi, mới giúp được người khác yên. Và nhiều khi, chính cái yên ấy mới là thứ khiến người hư muốn quay về.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Nỗi Bất Mãn (Tiền Thân Anabhirati, số 65) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 170–172 (kệ điểm tựa tr. 171)
Bài liên quanCon cá lớn rẽ bùn đen cầu mưa cứu cả đànNuốt con súc sắc gian lận, nuốt luôn thuốc độcSợi dây chuyền mất tích và bầy khỉ đeo vòng hạt