Có những người sống rất lặng lẽ. Bị người ta nói nặng, họ không cãi lại. Bị thiệt thòi, họ không đòi lại cho bằng được. Người ngoài nhìn vào tưởng họ yếu đuối, tưởng họ không biết giận. Nhưng thật ra, có những người im lặng không phải vì không có sức, mà vì họ đã chọn một cách khác để đối diện với đời. Nhẫn nhục không phải là cam chịu. Nhẫn nhục là khi mình đủ sức đáp trả mà vẫn chọn không làm tổn thương người khác.
Truyện tiền thân kể rằng, có một vị tỳ kheo tên là A-Kỳ Đạt-Đa. Ông theo tôn giả Ma-Ha Ca-Diếp tu hạnh đầu đà suốt năm năm, tâm an trụ trong thiền định, đã chứng được quả A-na-hàm. Nhưng ông cố gắng mãi vẫn không lên được quả A-la-hán. Tôn giả Ca-Diếp quán sát thấy ông còn vướng nghiệp chướng, bèn dẫn ông đến gặp đức Phật để xin khai thị. Đức Phật bèn kể lại một kiếp quá khứ của chính Ngài.
Thuở ấy, có vua nước Ba-La-Nại tên là Phạm-Ma-Da. Thái tử của vua tên là Nhẫn-Nhục-Khải. Thái tử tin sâu Phật pháp, không sát sanh, chuyên tu mười điều lành, thực hành sáu pháp Ba-la-mật, một lòng nguyện thành đạo quả Vô-thượng Bồ-đề, chẳng thiết ngôi vua cao quý. Trong nước có ông trưởng giả tên là Nhật-Nguyệt-Âm, giàu sang phú quý, tôi tớ hàng trăm người, nhưng chỉ có một người con trai độc nhất. Bỗng nhiên người con phát bệnh đại nhiệt, phong nhập vào tâm, lòng sân hận bộc phát, cuồng loạn mất trí, cầm dao chạy vào xóm làng tìm người chém giết.
Ông trưởng giả thương con quá, bưng lư trầm khói hương nghi ngút đi khắp bốn cửa thành mà phát nguyện: nếu có vị thần tiên lương y nào cứu được con tôi lành bệnh, tôi nguyện dâng hết tất cả của cải, không tiếc một chút nào. Thái tử Nhẫn-Nhục-Khải nghe vậy, động lòng từ, chắp tay khấn nguyện các đấng thần linh hãy vì tình phụ tử của trưởng giả mà ra tay cứu giúp. Lời nguyện vừa dứt, đại tiên nhân Nhựt-Quang đang tu trên núi tuyết cảm đức thái tử, bay đến bảo trưởng giả: bệnh của công tử phải lấy máu của người hiền đức tu hạnh nhẫn nhục thoa vào thân, và lấy tủy của người thiện tâm độ lượng cho uống thì mới lành.
Trưởng giả nghe xong buồn rầu, tính cắt thịt lấy máu, chẻ xương lấy tủy của chính mình để cứu con. Thái tử can lại: người làm khổ cha mẹ sẽ bị đọa vào đường ác, huống chi trưởng giả tự hủy thân mình thì công tử phải mang tội biết bao giờ mới ra khỏi. Thôi, để tôi làm việc đó thay cho trưởng giả. Nói xong, thái tử cầm dao nhọn, tự đâm vào mình lấy máu và tủy cho con ông trưởng giả uống. Được máu tủy của thái tử, công tử liền hết bệnh.
Lúc ấy trời đất rung động sáu lần. Vua trời Đế-Thích, Phạm-Thiên cùng vô số thiên tử kéo đến, đồng thanh ca ngợi lòng đại từ bi của thái tử, rồi hỏi: ngài hy sinh thân mạng như vậy, có phải vì muốn cầu làm Phạm-vương, làm Chuyển-luân Thánh-vương, hay cầu sanh về cõi trời hưởng phước? Thái tử đáp: tôi chỉ một lòng cầu đạo quả Vô-thượng Bồ-đề. Nếu nguyện tôi thành, xin cho thân thể tôi được hoàn nguyên như cũ. Vừa dứt lời, thân thể thái tử trở lại như trước, lại còn khỏe đẹp hơn xưa. Rồi thái tử nói lên lời nguyện của mình: nguyện khi thành Phật sẽ độ khắp trời người, lòng thương giúp tất cả đều được an lành vĩnh viễn, cùng trụ trong Niết-bàn.
Đức Phật kể xong mới nói rõ: vua nước Ba-La-Nại khi xưa chính là tiền thân của phụ vương Ngài ngày nay. Trưởng giả Nguyệt-Âm chính là tiền thân của tôn giả Ma-Ha Ca-Diếp. Người con trai điên loạn khi ấy chính là tỳ kheo A-Kỳ Đạt-Đa đang ngồi trước mặt. Vua trời Đế-Thích chính là Xá-Lợi-Phất. Còn thái tử Nhẫn-Nhục-Khải chính là tiền thân của đức Thích-Ca. Ông trưởng giả nghe con lành bệnh, chở hết vàng bạc châu báu đến dâng tạ thái tử. Thái tử nhận rồi đem bố thí hết cho mọi người, không giữ lại chút nào.
Truyện này kể lại một sự hy sinh tột cùng trong tích cổ. Xin nói rõ: đây là chuyện tiền thân của đức Phật trong hoàn cảnh đặc biệt, người đời nay không ai được bắt chước theo nghĩa đen, không ai được làm hại thân thể mình vì bất cứ lý do gì. Điều truyện muốn nói không nằm ở vết dao, mà nằm ở cái tên của thái tử: Nhẫn-Nhục-Khải. Nhẫn nhục không phải là nhịn cho qua chuyện. Nhẫn nhục là khi mình có thể nổi giận mà không nổi giận, có thể trả đũa mà không trả đũa, có thể giữ lại cho mình mà vẫn chọn cho đi. Thái tử không chờ ai nhờ vả, không đợi ai khen ngợi, cũng không cầu quả báo. Ngài thấy người ta khổ thì ra tay, thấy cha mẹ người ta đau thì xót như cha mẹ mình đau.
Trong đời thường, nhẫn nhục cũng không cần đến mức lớn lao như vậy. Nhẫn nhục là khi con cái làm mình bực mà mình vẫn nói nhẹ một câu thay vì quát tháo. Là khi đồng nghiệp nói xấu sau lưng mà mình vẫn làm việc đàng hoàng, không tìm cách trả đũa. Là khi người thân bệnh nặng, mình kiên nhẫn chăm sóc ngày này qua ngày khác mà không than vãn. Và từ bi cũng vậy: không phải là thương bằng miệng, mà là thương bằng tay. Thấy người ta khổ mà mình có thể giúp được một chút thì giúp một chút, không cần đợi đến khi mình giàu có hay rảnh rỗi mới giúp.
Thái tử Nhẫn-Nhục-Khải không cầu làm vua, không cầu lên trời, chỉ cầu thành Phật để độ hết chúng sanh. Lời nguyện ấy nghe thì xa vời, nhưng bắt đầu từ một việc rất gần: thấy người khổ thì giúp, thấy mình giận thì dừng lại một nhịp. Ai làm được hai việc đó mỗi ngày, người ấy đã đi trên con đường của thái tử rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư