🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Con ngỗng tưởng mình là vua

Tiền thân – truyện tiền thân · 6 phút đọc

Có những người được người khác nâng lên một chút, đã tưởng mình cao lắm. Được anh em giúp một việc, đã tưởng mình làm được tất cả. Được khen một câu, đã tưởng mình hơn người. Cái tưởng đó rất nguy hiểm, vì nó khiến người ta quên mất mình đang đứng ở đâu, và ai đang đỡ mình. Câu chuyện hôm nay kể về một con ngỗng như vậy.

Khi Đức Phật còn ở Trúc Lâm, Đề-bà-đạt-đa bắt chước Đức Phật, rồi gặp đại nạn. Hai vị đại đệ tử đi đến núi Gayàsisa, thuyết pháp, đưa các vị Tỳ-kheo y chỉ Đề-bà-đạt-đa trở về Trúc Lâm. Đức Phật hỏi, khi thấy hai vị trưởng lão, Đề-bà-đạt-đa đã làm gì. Các vị thưa, Đề-bà-đạt-đa bắt chước bậc Thiện Thệ và gặp đại nạn. Đức Phật nói, không phải chỉ bây giờ Đề-bà-đạt-đa mới bắt chước Ta và gặp nạn, thuở xưa cũng đã như vậy. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, ở nước Videha, vua Videha trị vì ở thành Mithilà. Bồ-tát sanh làm con vua, học hết mọi tài nghệ ở Takkasalà, rồi khi vua cha mệnh chung, lên ngôi kế vị. Cùng thời ấy, có một vị vua ngỗng trời sắc vàng, sống chung với một con quạ cái ở bãi mồi, và sanh ra một con ngỗng đực. Con chim ấy không giống cha, cũng không giống mẹ, toàn thân màu xanh tối, nên được gọi là Vinìlaka. Vua ngỗng trời thường bay đến thăm con. Sau đó, vua ngỗng sanh thêm hai con ngỗng trời khác, rất giống cha. Thấy cha hay bay đến thế giới loài người, hai con hỏi lý do. Nghe cha kể về người em Vinìlaka, chúng nói: sống giữa loài người nguy hiểm lắm, cha đừng đi nữa, để chúng con đi đón em về cho cha.

Hai con ngỗng trời bay đến chỗ Vinìlaka, bảo nó ngồi lên một thanh cây, rồi mỗi con cắn một đầu thanh cây, bay ngang qua thành Mithilà. Lúc ấy, vua Videha đang ngồi trên cỗ xe lộng lẫy, được bốn con ngựa Sindh thuần chủng toàn trắng kéo đi vòng quanh thành phố. Vinìlaka nhìn xuống, thấy vua ngồi xe ngựa đi giữa thành phố, liền nghĩ: ta với vua Videha có khác gì nhau đâu. Vua ngồi trên xe được bốn con ngựa kéo, còn ta ngồi trên xe được các con ngỗng trời kéo, bay trên hư không. Nghĩ vậy, nó đọc lên bài kệ: Giống vua Vi-đề-ha Được các ngựa thuần chủng Kéo ngang các ngôi nhà Tại thành Mi-thi-là, Cũng vậy, Vi-nì-là Được hai ngỗng trời chở Giữa hư không bao la!

Hai con ngỗng trời nghe em nói vậy thì rất phẫn nộ. Lúc đầu, chúng muốn buông thanh cây ra, bỏ nó rơi xuống đó rồi bay đi. Nhưng nghĩ lại, làm vậy cha sẽ la mắng mình, nên chúng cố nén giận, đưa Vinìlaka về gặp cha, rồi kể lại hết việc em đã làm. Ngỗng trời cha tức giận mắng: mày hơn các anh mày sao. Mày làm ra vẻ cao sang, tưởng mình là chúa tể, xem các anh mày như ngựa kéo xe à. Mày không biết tự lượng sức mình sao. Đây không phải chỗ tìm mồi của mày, hãy về chỗ ở của mẹ mày. Rồi ngỗng cha đọc bài kệ: Vi-ni-ka, con thân, Sống ở đây nguy hiểm, Đây không chỗ cho mày, Hãy sống tại cổng làng, Nơi mẹ mày mong đợi, Hãy đến đó vội vàng!

Nói xong, ngỗng trời cha bảo các con mang Vinìlaka ra bãi phân ngoài thành Mithilà, chỗ phóng uế, và chúng làm theo lời cha. Một con ngỗng được anh em cõng đi một đoạn, đã tưởng mình ngang hàng với vua, kết cục là bị bỏ ở bãi phân ngoài thành. Đức Phật kết lại: lúc bấy giờ Vinìlaka là Đề-bà-đạt-đa, hai con ngỗng trời là hai vị đệ tử đầu tay, ngỗng trời cha là A-nan, còn vua Videha là Ta.

Bài học rút ra từ câu chuyện này rất thực tế. Thứ nhất, đừng nhầm sức của người khác thành sức của mình. Vinìlaka bay được là nhờ hai anh cõng, vậy mà nó tưởng mình oai như vua ngồi xe ngựa. Trong đời cũng vậy, có người được cha mẹ, anh em, bạn bè nâng đỡ mà tưởng mình giỏi, tưởng mình cao, rồi xem thường chính những người đã đỡ mình. Thứ hai, bắt chước hình thức bên ngoài mà không có thực chất bên trong thì sớm muộn cũng gặp nạn. Đề-bà-đạt-đa bắt chước Đức Phật mà không có đức hạnh của Phật, nên gặp đại nạn. Ngỗng xanh sẫm tưởng mình là vua mà không có gì của vua, nên bị bỏ ở bãi phân. Biết mình là ai, mình đang ở đâu, mình nhờ ai mà có được ngày hôm nay, đó là cái khôn giữ người ta khỏi rơi xuống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Ngỗng Xanh Sẫm (Tiền Thân Vinìlaka, số 160) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 90–92 (kệ điểm tựa tr. 91)
Bài liên quanĐừng để thời gian trôi qua uổng phíTiếng rống phơi bày kẻ rỗng tuếchCon vượn khoác áo tu sĩ