Có một câu mà nhiều người trong chúng ta nói quen miệng: "Để mai rồi tính." Mai học, mai làm, mai xin lỗi, mai sống tử tế hơn. Tuổi còn trẻ, đời còn dài, việc tốt để sau này cũng chưa muộn. Nghe qua thì có lý lắm. Nhưng có một điều không ai trong chúng ta dám chắc: ngày mai mình có còn hay không, và cái "sau này" ấy có thật sự đến với mình hay không.
Chuyện kể rằng, thời Đức Phật còn tại thế, ở thành Vương Xá, có một vị trưởng lão tên là Samiddhi. Ngài còn rất trẻ, tóc đen nhánh, tuổi thanh xuân đầy nhựa sống, thân hình đẹp đẽ, sáng như một pho tượng vàng được tạc tuyệt đẹp. Một đêm, ngài thức trọn đêm tinh tấn tu tập. Đến rạng đông, ngài tắm xong, quấn y vào người, cầm tấm y trên tay đứng phơi cho khô.
Lúc ấy, một nữ thần nhìn thấy thân sắc tuyệt đẹp của ngài, sinh lòng say đắm. Nàng hiện ra và nói: "Này thầy tu trẻ, chàng còn trẻ, còn đẹp, sao không hưởng thụ các dục lạc trước đã? Hưởng thụ xong rồi hãy xuất gia, hành đạo sau cũng chưa muộn." Nghe qua, lời ấy ngọt ngào và hợp lý biết bao. Đời còn dài, hưởng trước, tu sau, có mất mát gì đâu?
Nhưng trưởng lão Samiddhi đáp lại rất bình thản: "Này thần nữ, đến một tuổi nào đó, ta sẽ chết. Nhưng ta không biết mình sẽ chết vào lúc nào. Cái thời ấy đối với ta bị che kín. Vì vậy, ngay trong tuổi trẻ này, ta hành trì đạo pháp để chấm dứt khổ đau." Thần nữ nghe xong, không cám dỗ được, liền biến mất tại chỗ.
Trưởng lão đến thuật lại câu chuyện với Đức Phật. Đức Phật nói: "Này Samiddhi, không phải chỉ hôm nay ông mới bị thần nữ luyến ái. Thuở trước, các thần nữ cũng từng luyến ái những vị xuất gia như vậy." Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở làng Kàsi. Học hết các tài nghệ, ngài xuất gia làm vị ẩn sĩ, chứng được các thiền định, rồi sống gần một hồ nước thiên nhiên trong vùng Tuyết Sơn. Cũng như Samiddhi sau này, Bồ-tát suốt đêm tinh tấn tu tập. Đến rạng đông, ngài tắm xong, quấn tấm y bằng vỏ cây, cầm tấm y kia trên tay, đứng phơi thân cho khô.
Một nữ thần nhìn thấy thân thể tuyệt đẹp của Bồ-tát, sinh lòng luyến ái, bèn cất tiếng rủ rê: "Thầy tu đi khất thực, có biết hưởng dục chăng? Chàng theo hạnh khất thực mà không hưởng thọ dục lạc. Thầy tu ơi, hãy hưởng dục đi, rồi sẽ hành khất thực. Chàng chớ để thời gian trôi qua thật uổng phí."
Bồ-tát nghe vậy, liền nêu chí nguyện của mình: "Thời chết, ta không biết, thời gian bị ngăn che. Do vậy, không hưởng thọ, ta hành trì khất thực. Ta không để thời gian trôi qua thật uổng phí." Chỉ mấy câu ngắn gọn mà dứt khoát. Thần nữ nghe xong liền biến mất tại chỗ. Sau đó Đức Phật nhận diện: thần nữ thuở ấy chính là thần nữ hôm nay, còn vị tu khổ hạnh ấy chính là Ngài.
Câu chuyện có hai lớp ý nghĩa. Lớp thứ nhất là lời cám dỗ nghe rất hợp lý: hưởng trước, tu sau. Nhưng Bồ-tát đã lật ngược nó lại. Chính vì không biết mình chết lúc nào, nên "sau này" chưa chắc đã đến. Người ta cứ ngỡ mình còn nhiều thời gian, nhưng thời gian thật sự của mỗi người không ai nắm được trong tay. Kẻ khôn không đánh cược đời mình vào một cái "sau này" mơ hồ.
Lớp thứ hai là bài học cho đời thường của chúng ta. Không phải ai cũng xuất gia, nhưng ai cũng có những việc tốt cứ hẹn lần hẹn lữa. Hiếu kính với cha mẹ thì đợi khi nào khá giả đã. Xin lỗi người thân thì đợi khi nào hết giận đã. Học một điều hay, bỏ một thói xấu, thì đợi khi nào rảnh đã. Cái "đã" ấy cứ lùi mãi, lùi mãi, cho đến khi cha mẹ già yếu, người thân xa cách, sức khỏe không còn, mới giật mình tiếc nuối.
Tuổi trẻ không phải là lý do để trì hoãn, mà chính là lúc tốt nhất để bắt đầu. Thân còn khỏe, tâm còn sáng, học một điều thì nhớ một điều, làm một việc tốt thì gieo một hạt giống lành. Đợi đến khi già yếu, bệnh tật, muốn làm cũng không còn sức mà làm. Bồ-tát đã chọn tu tập ngay trong tuổi trẻ, không phải vì ngài sợ chết, mà vì ngài thấy rõ sự thật: cái chết không hẹn trước với ai.
Bài học rút ra từ câu chuyện này thật giản dị. Đừng để thời gian trôi qua uổng phí. Mỗi ngày trôi qua là một ngày không lấy lại được. Việc tốt nào làm được hôm nay thì làm hôm nay. Lời xin lỗi nào cần nói thì nói ngay. Lòng hiếu nào cần tỏ thì tỏ ngay. Người trí không phải là người biết nhiều, mà là người biết rằng mình không có nhiều thời gian như mình tưởng, nên sống trọn vẹn từng ngày đang có.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư