🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Con vượn khoác áo tu sĩ

Tiền thân – truyện tiền thân · 8 phút đọc

Người ta vẫn nói: chiếc áo không làm nên thầy tu. Nhưng trong đời, có biết bao người chỉ nhìn chiếc áo mà tin. Thấy ai mặc đồng phục, đeo thẻ, nói năng trôi chảy, mang danh này chức nọ, là vội vàng tin tưởng, giao tiền, giao việc, giao cả lòng tin. Quần áo thì mượn được, danh xưng thì khoác được, nhưng phẩm hạnh thì không mượn được của ai. Câu chuyện sau đây kể về một kẻ đã khoác áo tu sĩ để lừa người, và một người cha đã nhìn thấu trò lừa ấy chỉ bằng một ánh mắt.

Chuyện kể rằng, thời Đức Phật còn tại thế, ở Kỳ Viên, có một vị Tỷ-kheo gian trá. Đức Phật nói với chúng Tăng: "Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ nay Tỷ-kheo này mới gian trá. Thuở xưa, kẻ ấy là con vượn, vì ngọn lửa, cũng đã gian trá như vậy rồi." Nói vậy xong, Ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn tại một làng ở Kàsi. Khi đến tuổi trưởng thành, học đủ các tài nghệ ở Takkasilà, Bồ-tát lập gia đình. Người vợ sinh được một con trai. Khi đứa con bắt đầu chạy qua chạy lại, người vợ mệnh chung. Bồ-tát làm xong tang lễ cho người chết, liền suy nghĩ: "Nay ta còn sống ở gia đình làm gì?" Rồi dắt con đi với ý định xuất gia.

Từ giã bà con bạn bè tiễn đưa khóc lóc, Bồ-tát đem theo con đi vào Tuyết Sơn, làm vị ẩn sĩ, sinh sống trong rừng với các thứ rễ và trái cây. Hai cha con nương nhau mà sống, ngày ngày tu tập trong chòi lá đơn sơ giữa rừng sâu.

Một hôm, trong khi trời mưa, Bồ-tát đốt lửa củi lên, nằm xuống trên một tấm phản và hơ lửa cho ấm. Cậu con trai ngồi xoa bóp chân cha. Có một con vượn rừng bị lạnh hành hạ, chợt thấy ngọn lửa trong chòi lá của Bồ-tát, liền suy nghĩ: "Nếu ta vào đấy, chúng sẽ đập ta và la: Ôi con vượn, con vượn, và đuổi ta ra ngoài. Như vậy ta không sưởi lửa được. Nay ta có một phương tiện. Ta sẽ khoác áo một người tu khổ hạnh, và trá hình đi vào." Vì vậy, nó choàng áo bằng vỏ cây của một người tu khổ hạnh đã chết, cầm lấy cái rổ và cái gậy có móc, dựa vào một cây cọ dừa ở cửa chòi lá, và đứng đấy co ro cúm rúm.

Cậu trai khổ hạnh thấy nó, không biết nó là con vượn, suy nghĩ: "Có một vị tu khổ hạnh lớn tuổi, bị rét, muốn đến hơ lửa! Ta sẽ nói với cha ta cho vị này vào chòi lá và hơ lửa." Vì vậy, cậu gọi cha và đọc bài kệ: "Có một kẻ khốn cùng dựa vào cây cọ dừa, đây ta có chòi lá, cho nó vào, cha thân." Lòng cậu bé thật trong sáng. Thấy kẻ khốn cùng run rẩy ngoài mưa lạnh, cậu chỉ muốn mở cửa cho vào sưởi ấm.

Bồ-tát nghe con nói, liền đứng dậy, ra cửa chòi lá nhìn, biết đấy là con vượn, ngài bảo: "Này con thân, bộ mặt như vậy không phải là người thường, nó là con vượn, chớ gọi nó vào." Rồi Bồ-tát đọc bài kệ: "Con thân, chớ gọi nói, nó làm nhớp nhà ta! Bộ mặt vậy không phải hạnh tốt Bà-la-môn." Bồ-tát cầm một nhánh củi, ném nó và la lớn: "Ngươi đứng đấy làm gì?" Và đuổi nó đi. Con vượn quăng bỏ áo bằng vỏ cây, leo lên cây và đi vào trong khóm rừng.

Sau đó Bồ-tát tu tập bốn tâm vô lượng là từ, bi, hỷ, xả, và khi mạng chung được sinh lên Phạm thiên giới. Đức Phật nhận diện: lúc bấy giờ con vượn là vị Tỷ-kheo gian trá, con trai vị tu khổ hạnh là La-hầu-la, và vị tu khổ hạnh là Ngài.

Câu chuyện này có hai nhân vật nhìn cùng một hình ảnh mà thấy hai sự thật khác nhau. Cậu bé nhìn thấy một vị tu khổ hạnh già nua, khốn cùng, run rẩy ngoài mưa. Bồ-tát nhìn thấy một con vượn khoác áo tu sĩ. Cậu bé không sai vì lòng cậu trong sáng, cậu chỉ thiếu kinh nghiệm. Bồ-tát không lạnh lùng, ngài chỉ nhìn thấu. Lòng tốt của cậu bé đáng quý, nhưng lòng tốt không có trí tuệ thì dễ bị lợi dụng.

Bài học rút ra là: đừng chỉ nhìn chiếc áo mà tin người. Chiếc áo vỏ cây, cái rổ, cây gậy có móc, dáng đứng co ro, tất cả đều có thể giả được. Cái không giả được là bộ mặt, là hạnh kiểm, là cách sống lâu dài. Con vượn có thể khoác áo tu sĩ trong một buổi chiều mưa, nhưng nó không thể sống như một vị tu sĩ. Kẻ gian trá có thể nói lời đạo đức trong một lúc, nhưng không thể giữ được hạnh tốt trong mọi lúc.

Trong đời thường, bài học này rất thực tế. Người ta có thể khoác lên mình đủ thứ vỏ bọc: lời nói ngọt ngào, dáng vẻ đạo mạo, danh xưng cao sang, thậm chí cả áo tu. Nhưng vỏ bọc nào rồi cũng có lúc rơi xuống, như con vượn quăng bỏ áo vỏ cây mà leo lên cây. Điều còn lại sau cùng vẫn là con người thật bên trong. Vì vậy, khi đặt lòng tin vào ai, hãy nhìn lâu một chút, nhìn kỹ một chút, nhìn cách người ấy sống chứ không chỉ nhìn cách người ấy ăn mặc hay nói năng.

Và cũng có một bài học nữa, dành cho chính chúng ta. Bồ-tát đuổi con vượn đi, không phải vì ngài ghét bỏ nó, mà vì ngài không để cái giả len vào nhà mình. Từ bi không có nghĩa là mở cửa cho mọi sự giả dối. Thương người thì thương, nhưng phải sáng suốt. Giúp người thì giúp, nhưng phải biết người ấy có thật lòng hay không. Lòng tốt đi cùng trí tuệ mới là lòng tốt trọn vẹn. Còn chiếc áo, dù đẹp đến đâu, cũng chỉ là chiếc áo mà thôi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 173
Nguồn
• Chuyện Con Vượn (Tiền Thân Makkata, số 173) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 113–114 (kệ điểm tựa tr. 113–114)
Bài liên quanĐứng trước mặt trời mà lòng vẫn thamVì một hột đậu mà mất cả nắmMột mũi tên không đổ máu