🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con vượn phản bạn: giúp rồi còn bị hại

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Trong đời, ai cũng từng giúp đỡ người khác rồi nhận lại sự vô ơn. Mình cho mượn tiền, người ta quỵt. Mình giới thiệu việc làm, người ta nói xấu mình sau lưng. Mình cứu người ta khỏi khó khăn, người ta quay lại hại mình. Những lúc ấy, ta tự hỏi: hay là từ nay đừng giúp ai nữa? Truyện tiền thân hôm nay kể về một người đã giúp một con vượn khát nước, và cái anh ta nhận lại là một bãi phân rơi trên đầu. Nhưng bài học của truyện không phải là đừng giúp ai, mà là hãy biết mình đang giúp ai.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn tại một làng ở Kàsi. Khi trưởng thành, Ngài lập gia đình. Lúc bấy giờ, trên một đại lộ trong xứ Kàsi có một cái giếng sâu, không ai xuống được. Những người qua lại con đường có các loài thú ở, muốn tạo công đức, thường dùng dây dài và cái gàu, múc nước đổ vào cái máng cho các loài thú uống. Xung quanh giếng ấy có rừng lớn bao bọc, và nhiều con vượn sống tại đấy.

Rồi trong hai ba ngày, số nước do người qua lại cung cấp đã cạn. Các loài thú không có nước uống. Một con vượn bị cơn khát hành hạ, cứ đi qua lại gần cái giếng để tìm nước. Bấy giờ, vì một vài công việc, Bồ-tát đi ngang qua đường ấy, kéo nước lên uống xong, rửa tay chân, rồi thấy con vượn. Biết con vượn khát nước, Bồ-tát liền kéo nước lên, đổ đầy máng nước và cho nó uống. Rồi Ngài nằm xuống một gốc cây để xem con vượn làm gì.

Con vượn uống nước xong, ngồi xuống không xa, làm các trò khỉ với bộ mặt dọa nạt Bồ-tát. Ngài thấy vậy liền nói: ôi, con vượn ác độc kia, ta thấy ngươi mệt mỏi khát nước đã cho ngươi uống. Nay ngươi lại lấy bộ mặt này làm các trò khỉ dọa nạt ta. Ôi, giúp đỡ kẻ làm ác không có lợi ích, chỉ nhọc công toi. Rồi Ngài đọc bài kệ: ta đã cho nhà ngươi được nhiều nước như vậy, ngươi bị nóng bức bách, ngươi bị khát hành hạ, nhưng nay đã uống xong, ngươi ngồi làm trò khỉ. Tốt nhất, vậy không nên liên hệ với kẻ ác.

Nghe vậy, con vượn phản bạn ấy nói: ngươi tưởng rằng ta chỉ làm vậy thôi sao? Ta sẽ làm rơi phân trên đầu ngươi trước khi đi. Rồi nó đọc bài kệ: ai từng nghe hoặc thấy khỉ nào có giới đức? Nay thả phân đầu ngươi, thói chúng ta là vậy. Nghe vậy, Bồ-tát đứng dậy bắt đầu đi. Con vượn ngay lúc ấy leo lên ngồi trên một nhành cây, thả phân trên đầu Bồ-tát như vòng hoa rơi xuống, kêu lớn tiếng, rồi bỏ đi vào khóm rừng. Bồ-tát tắm xong rồi ra đi.

Đức Phật kể truyện này khi các Tỷ-kheo ngồi bàn về Đề-bà-đạt-đa, người không nhớ ơn và phản lại bạn bè. Ngài nói: không phải chỉ nay Đề-bà-đạt-đa mới không nhớ ơn và phản lại bạn bè. Thuở trước, kẻ ấy cũng vậy rồi. Lúc bấy giờ, con vượn là Đề-bà-đạt-đa, còn vị Bà-la-môn là Đức Phật.

Câu chuyện ngắn, nhưng rất thật. Con vượn không hề giấu giếm bản chất của nó. Nó nói thẳng: thói chúng ta là vậy. Khỉ thì không có giới đức, giúp nó xong thì nó thả phân lên đầu mình, đó là thói của nó. Vấn đề không phải là con vượn xấu, mà là người giúp đã không biết mình đang giúp ai. Bồ-tát giúp vì lòng thương, không sai. Nhưng sau khi giúp xong, Ngài mới nhận ra: giúp đỡ kẻ làm ác không có lợi ích, chỉ nhọc công toi. Bài học nằm ở câu kết luận ấy: tốt nhất là không nên liên hệ với kẻ ác.

Trong đời thường, có những người giống như con vượn trong truyện. Mình giúp họ lúc khó khăn, họ quay lại nói xấu mình. Mình cho họ cơ hội, họ dùng cơ hội ấy để hại mình. Mình tha thứ một lần, họ lại làm tiếp lần hai, lần ba. Những người như vậy không phải là không biết ơn một cách vô tình, mà bản chất của họ là như vậy. Họ coi sự giúp đỡ của người khác là điều hiển nhiên, và coi việc phản bội là chuyện bình thường. Giúp họ thêm lần nữa không phải là từ bi, mà là tự làm khổ mình.

Nhưng truyện này không dạy ta đóng cửa lòng mình. Bồ-tát vẫn là người múc nước cho thú khát, vẫn là người thấy ai khổ thì giúp. Ngài chỉ rút ra một bài học: hãy giúp, nhưng hãy mở mắt mà giúp. Giúp người biết ơn, giúp người xứng đáng, giúp người mà sự giúp đỡ của mình thật sự làm họ tốt lên. Còn với kẻ đã nhiều lần chứng tỏ rằng họ sẽ phản lại mình, thì cách giúp tốt nhất là giữ khoảng cách. Không oán hận, không trả thù, chỉ là không liên hệ nữa.

Có một câu nói rất hay: giúp người tốt là trồng cây, giúp kẻ xấu là nuôi ong tay áo. Cây thì cho bóng mát, ong thì đốt tay mình. Con vượn trong truyện đã nói rõ thói của nó trước khi thả phân xuống. Trong đời, nhiều người cũng đã nói rõ thói của họ bằng hành động, chỉ là ta không chịu nghe. Lần đầu bị phản bội là lỗi của họ. Lần thứ hai bị phản bội bởi cùng một người, thì mình cũng phải tự hỏi lại mình.

Vậy nên, hãy cứ là người múc nước bên giếng. Nhưng khi thấy con vượn uống xong ngồi làm trò dọa nạt, hãy đứng dậy mà đi, đừng nằm lại dưới gốc cây chờ xem nó làm gì tiếp theo. Vì ta đã biết nó sẽ làm gì tiếp theo rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 174
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 174: Con vượn lừa dối (Tiền Thân Dubhidamakkatta), tr. 114–115
Bài liên quanTrái xoài ngọt hóa đắng: ở gần ai thì thành người đóCon lừa cái và con ngựa quý: kiêu hãnh làm mất người thươngCon cua vàng và người vợ không bỏ chồng