Người ta thường nghĩ mạnh là thắng. Ai đánh giỏi hơn, ai to tiếng hơn, ai có nhiều người theo hơn, người đó mạnh.
Nhưng có một kiểu mạnh khác. Mạnh mà không cần đánh. Thắng mà không ai phải đổ máu. Câu chuyện sau đây kể về một hoàng tử như vậy.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sinh làm con hoàng hậu, được đặt tên là hoàng tử Asadisa, nghĩa là Vô Địch. Khi hoàng tử bắt đầu biết chạy, một vị hữu tình khác có công đức cũng sinh làm con hoàng hậu, được đặt tên là hoàng tử Brahmadatta, tức Phạm Thọ.
Năm mười sáu tuổi, Bồ-tát lên Takkasilà, học ba tập Vệ-đà và mười tám tài nghệ với một sư trưởng nổi tiếng nhiều phương. Riêng nghề bắn cung, Bồ-tát là vô địch. Học xong, ngài trở về Ba-la-nại.
Khi vua mệnh chung, di chúc tôn thái tử Asadisa làm vua, còn hoàng tử Brahmadatta làm phó vương. Nhưng thái tử Asadisa từ chối vương vị. Ngài nói: ta không muốn vương vị. Thế là Brahmadatta được làm lễ quán đảnh lên ngôi.
Bồ-tát không cần danh vọng, không muốn gì hết. Trong khi người em trị nước, ngài sống như một ông hoàng, an nhàn tự tại.
Nhưng những người hầu cận vu cáo với vua: thái tử Asadisa muốn chiếm vương quốc. Vua tin lời họ, tâm bị mê hoặc, sai người đi bắt Bồ-tát. May mà một người hầu báo tin trước cho ngài biết.
Bồ-tát tức giận em, liền bỏ đi sang một nước khác. Ngài báo tin cho vua nước ấy biết có một người bắn cung đang đứng đợi trước hoàng môn. Vua hỏi muốn bao nhiêu tiền lương. Ngài đáp: mỗi năm một trăm ngàn đồng. Vua nhận ngay.
Từ đó Bồ-tát phục vụ vua nước ấy. Nhưng các tay bắn cung cũ bất mãn, vì lương của ngài quá cao.
Một hôm vua đi ngự uyển, nằm trên sàng tọa lộng lẫy dưới gốc xoài. Vua nhìn lên thấy một chùm xoài trên ngọn cây, cao quá không leo hái được. Vua gọi các tay bắn cung đến, hỏi có thể dùng tên cắt đứt chùm xoài cho rơi xuống không. Họ đáp: việc này không khó. Nhưng người bắn cung mới tới nhận lương nhiều hơn chúng thần, xin hãy bảo kẻ ấy bắn.
Vua truyền Bồ-tát đến. Ngài thưa: nếu được chọn chỗ đứng, thần có thể. Chỗ đứng nào? Chỗ đứng tại tọa sàng mà Đại vương đang nằm. Vua bảo dời tọa sàng, nhường chỗ cho ngài.
Bồ-tát vào lều thay áo: áo đỏ sát da, dây nịt, áo cánh ngang hông màu đỏ. Ngài ráp cây kiếm từng mảnh lại, đeo bên trái, mặc áo giáp vàng, đeo ống tên sau lưng, lấy cây cung lớn bằng sừng dê ráp lại, buộc dây cung đỏ như san hô, đội khăn trên đầu. Rồi ngài vén màn bước ra, như hoàng tử rắn từ hang hiện lên.
Ngài hỏi vua: thần có thể cắt chùm xoài bằng tên bắn lên hay tên rơi xuống? Vua đáp: ta thường thấy vật rơi xuống do tên bắn lên, chưa hề thấy tên từ trên rơi xuống. Vậy khanh nên làm tên rơi xuống chùm xoài.
Bồ-tát nói: mũi tên này sẽ bắn lên xa đến tận trời của Bốn Thiên vương, rồi mới rơi xuống. Xin Đại vương chịu khó chờ đợi.
Rồi ngài bắn lên mũi tên thứ nhất, đâm đúng chỗ giữa của chùm xoài. Biết mũi tên đã lên đến cung điện của Bốn Thiên vương, ngài bắn thêm mũi tên thứ hai, nhanh hơn cả mũi tên trước, chạm vào lông của mũi tên đầu, khiến nó quay trở lại, còn mũi tên sau bay thẳng đến lâu đài ở cõi trời Ba mươi ba. Chư Thiên giữ lại mũi tên ấy.
Tiếng xé gió của mũi tên rơi xuống vang động như tiếng sấm. Mọi người hỏi đó là tiếng gì. Bồ-tát đáp: đó là tiếng của mũi tên rơi xuống. Ngài an ủi mọi người chớ sợ, ngài sẽ không cho mũi tên rơi xuống đất.
Mũi tên rơi xuống, không lệch sang bên này bên kia dù chỉ một sợi tóc, cắt đứt đúng chùm xoài. Bồ-tát không cho chùm xoài và mũi tên rơi xuống đất: một tay bắt lấy chùm xoài, một tay bắt lấy mũi tên.
Đại chúng thấy sự kiện kỳ diệu ấy, tán thán không ngớt. Họ la lên, vỗ tay, búng ngón tay, vẫy hàng ngàn khăn tay trên không. Hội chúng quần thần góp được mười triệu đồng tặng Bồ-tát. Vua ban cho ngài nhiều tặng vật và danh vọng lớn.
Trong lúc Bồ-tát được vua ấy cung kính tôn trọng, thì bảy vua khác nghe tin hoàng tử Vô Địch không có mặt ở Ba-la-nại, liền kéo đến vây kinh thành, gửi tin cho vua Brahmadatta: phải đầu hàng hay giao chiến.
Vua hoảng hốt sợ chết, hỏi: hiền huynh của ta nay ở đâu? Nghe tin ngài đang phục vụ một vua láng giềng, vua nói: nếu anh ta không đến, ta sẽ mất mạng. Hãy nhân danh ta, đảnh lễ dưới chân hiền huynh, xin lỗi và rước anh ta về.
Sứ giả ra đi báo tin. Bồ-tát xin phép vua của mình trở về Ba-la-nại, an ủi em đừng sợ. Rồi ngài cho khắc những chữ sau đây trên một mũi tên: Ta, hoàng tử Asadisa, đã trở về. Chỉ bắn một mũi tên, ta có thể giết tất cả các ngươi. Ai còn yêu mạng sống hãy chạy trốn đi.
Đứng trên tháp canh, Bồ-tát bắn mũi tên ấy, làm nó rơi vào chính giữa cái đĩa vàng mà bảy ông vua đang ăn chung. Họ đọc các chữ ấy, hoảng hốt sợ chết, tất cả đều tháo chạy.
Như vậy, bậc Đại Sĩ không làm rơi một giọt máu để một con ruồi nhỏ có thể uống được, mà đã khiến bảy vua bỏ chạy. Rồi nhìn em trai, ngài từ bỏ các dục, xuất gia làm vị đạo sĩ, chứng được các thắng trí và thiền chứng, đến khi mạng chung thì sinh lên Phạm thiên giới.
Sau đó, đức Phật đọc lên những bài kệ:
Vị thiện xạ, hoàng tử, Tên A-sa-di-sa, Bậc đại hùng vô địch, Bắn xa, nhanh như chớp, Đã phá vỡ tan tành Đại bộ phận quân địch.
Giao chiến giữa quân thù, Nhưng không hại một ai, Cứu người em an toàn, Bồ-tát tự chế ngự.
Đức Phật nhận diện: người em trai thời ấy là tôn giả Ànanda, còn hoàng tử Asadisa chính là ngài.
Câu chuyện này có hai chỗ đáng suy ngẫm.
Thứ nhất, hoàng tử Asadisa từ chối vương vị ngay từ đầu. Người ta tranh nhau ngôi vua, ngài thì không cần. Không phải vì ngài không làm được. Mà vì ngài thấy rõ: ngôi vua không phải là thứ làm người ta lớn. Chính vì không tham ngôi vua, nên khi bị vu oan, ngài vẫn còn đường đi. Còn người tham, bị vu oan một câu là mất hết.
Thứ hai, ngài thắng mà không giết ai. Bắn cung giỏi nhất thiên hạ, nhưng mũi tên cuối cùng chỉ để dọa, không để giết. Bảy vua bỏ chạy, kinh thành được cứu, mà không một giọt máu rơi. Sức mạnh thật không nằm ở chỗ giết được bao nhiêu người. Sức mạnh thật nằm ở chỗ làm chủ được chính mình, để không phải giết ai.
Bài học rút ra từ câu chuyện này rất rõ: thắng người khác chưa phải là thắng. Thắng được lòng tham, lòng giận, lòng muốn hơn thua trong chính mình, mới là thắng thật. Người có tài mà biết dừng tay đúng lúc, người ấy mới thật sự vô địch.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư