Có những quyết định được đưa ra chỉ vì nghe một phía. Người sếp nghe một nhân viên tố cáo rồi đuổi việc người khác mà không hỏi lại. Người cha nghe hàng xóm mách rồi đánh con mà không nghe con giải thích. Người lãnh đạo nghe lời gièm pha rồi trừng phạt cả một tập thể vô tội. Khi quyền lực đi cùng với sự vội vàng, hậu quả thường rất nặng nề, và người gánh chịu lại là những kẻ không có tiếng nói.
Ngày xưa, khi Vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con quạ, làm vua của tám mươi ngàn con quạ. Một hôm, vị cố vấn tế tự của vua đi tắm trong một con sông ở ngoại thành, sau đó thoa nước thơm, đeo vòng hoa, mặc áo đẹp rồi đi vào thành. Có hai con quạ đang đậu trên lầu cạnh cửa thành, một con nói với con kia: này bạn, tôi sẽ đi đại tiện trên đầu người Bà-la-môn này. Con kia can: chớ làm như vậy, vị Bà-la-môn này có quyền thế, chúng ta không nên gây hận thù với người có quyền thế. Người này phẫn nộ có thể sát hại tất cả loài quạ. Nhưng con quạ kia cương quyết làm theo ý mình, đợi người Bà-la-môn đi đến dưới lầu canh thì làm rơi phân trên đầu ông như làm rơi một tràng hoa. Vị Bà-la-môn phẫn nộ và nuôi lòng hận thù với loài quạ.
Lúc bấy giờ, một nữ tỳ được thuê để đập và phơi lúa giữa nắng, ngồi giữ lúa rồi ngủ gật. Một con dê lông dài đi đến ăn lúa. Người nữ tỳ thức dậy đuổi đi, rồi lại ngủ gật, con dê lại đến. Đến lần thứ ba, người nữ tỳ đứng dậy, lấy que lửa đánh con dê. Lông con dê bắt lửa. Con vật với thân bị cháy chạy thật mau đến một kho chứa cỏ gần chuồng voi để dập lửa, chà thân vào kho cỏ làm kho cỏ cháy lên, rồi cháy qua chuồng voi. Nhiều con voi bị bỏng ở thân. Các thầy thuốc voi không chữa lành được, liền báo cho vua biết. Vua hỏi vị cố vấn tế tự: khanh có biết thứ thuốc nào không? Vị ấy đáp: cần lấy mỡ quạ. Vua nói: vậy hãy giết quạ và đem mỡ quạ lại!
Từ đấy trở đi, họ giết các con quạ nhưng không tìm được mỡ. Tại chỗ này chỗ khác, họ chất thây quạ thành đống. Một nỗi sợ hãi lớn khởi lên trong loài quạ. Một con quạ đến báo cho Bồ-tát biết. Bồ-tát suy nghĩ: ngoài ta ra, không có một ai có thể giải tỏa sự sợ hãi này. Rồi Bồ-tát hướng niệm lòng từ, bay một mạch đến cung vua, vào cửa sổ mở lớn và đến núp dưới chiếc ngai của vua. Khi vua đi vào cung, Bồ-tát nghỉ mệt một lát, rồi từ dưới chiếc ngai đi ra thưa với vua: tâu Đại vương, một vị vua trị vì quốc độ không nên đi theo các dục. Khi cần làm việc gì, phải quan sát và rõ biết toàn bộ vấn đề rồi mới làm. Nếu vị vua làm một việc không có kết quả thì không nên làm, vì công việc ấy đưa đến sợ hãi hoặc chết chóc cho mọi loài. Vị cố vấn tế tự bị hận thù xúi giục đã nói láo, vì các con quạ không có mỡ.
Khi nghe nói vậy, vua rất bằng lòng với Bồ-tát, cho Bồ-tát ngồi trên ghế bằng vàng, cho thoa đôi cánh với những loại dầu được nấu trăm lần, ngàn lần, rồi cho ăn các món thịt ngon dành cho vua. Sau đó vua hỏi: ngài nói các loài quạ không có mỡ, vì lý do gì chúng không có mỡ? Bồ-tát đáp bằng bài kệ: tâm thường bị chấn động, bị thế giới làm hại, do vậy không có mỡ, bà con quạ chúng tôi. Nhà vua với tâm tư thỏa mãn, cúng dường Bồ-tát cả vương quốc. Nhưng Bồ-tát không nhận vương quốc của vua, dạy vua giữ năm giới và xin vua chớ làm cho mọi loài chúng sanh sợ hãi. Vua xúc động, ban lệnh tha chết cho mọi loài, và đặc biệt, vua thường xuyên bố thí cho các loài quạ. Mỗi ngày, vua bảo nấu sáu đấu gạo rồi nêm gia vị thơm ngon và bố thí cho bầy quạ.
Câu chuyện này có hai bài học lớn. Bài học thứ nhất dành cho người có quyền: đừng quyết định khi chưa biết rõ toàn bộ vấn đề. Vị vua nghe lời một người đang giận dữ, ra lệnh giết cả một loài, mà không hỏi: quạ có mỡ thật không, mỡ quạ có chữa được voi thật không, còn cách nào khác không? Chỉ một câu hỏi như vậy thôi cũng đủ cứu sống hàng ngàn con quạ. Trong đời thường cũng thế: trước khi trách ai, phạt ai, đuổi ai, hãy hỏi thêm một câu, nghe thêm một phía. Sự vội vàng của người có quyền luôn đắt giá hơn sự vội vàng của người thường.
Bài học thứ hai dành cho người thấp cổ bé họng: đừng nghĩ rằng mình không thể nói lên sự thật. Con quạ là loài bị săn giết, thân phận nhỏ bé, vậy mà vua loài quạ vẫn bay thẳng vào cung vua, núp dưới ngai vàng, chờ đúng lúc để nói. Nó không chửi bới, không kêu gào, nó nói bằng lý lẽ và lòng từ. Sự thật khi được nói ra một cách bình tĩnh, rõ ràng, thì ngay cả vua cũng phải lắng nghe. Trong đời, khi thấy điều sai, đừng chỉ than thở với nhau. Hãy tìm cách nói lên, đúng chỗ, đúng lúc, bằng lời lẽ ôn hòa. Một tiếng nói đúng lúc có thể cứu được cả một bầy quạ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư