🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Đàn quạ tát biển cứu bạn: thương mà không biết sức mình

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có những nỗi buồn rất thật, nhưng cách người ta đối phó với nó thì rất dại. Mất một người thân, có người khóc lóc suốt ngày, có người bỏ ăn bỏ ngủ, có người làm những việc mà lúc tỉnh táo họ không bao giờ làm. Người ngoài nhìn vào thì thấy dại, nhưng người trong cuộc thì thấy đó là thương. Thương mà không có trí, thì thương cũng thành khổ.

Ngày xưa, trong tăng đoàn của đức Phật, có một nhóm các vị Trưởng lão lớn tuổi. Khi còn là cư sĩ, họ là những người giàu có, tài sản lớn, là bạn thân với nhau, một lòng với nhau làm các công đức. Sau khi nghe đức Phật thuyết pháp, họ nói: Chúng ta đã lớn tuổi, đời sống gia đình có ý nghĩa gì đối với chúng ta? Chúng ta hãy xuất gia để chấm dứt đau khổ!

Rồi họ cho các con trai và con gái tất cả gia sản, rồi xin xuất gia. Nhưng vì đã lớn tuổi, họ không thông hiểu Chánh pháp cho lắm. Họ làm một xóm nhà lá bên cạnh ngôi tinh xá và cùng nhau ở đó. Khi đi khất thực, họ không đi đến chỗ nào khác, chỉ đến nhà những người con, người vợ của mình, ăn uống tại đó.

Người vợ cũ của một trong những vị này là người chủ hộ, lo cho tất cả các vị Trưởng lão. Một hôm, bà nhuốm bệnh và chết. Các Trưởng lão đi về tinh xá, ôm cổ nhau đi qua đi lại bên tinh xá và khóc: Ôi, người nữ cư sĩ tự tay cho ta các vị ngọt đã mạng chung! Nghe tiếng họ khóc, các Tỷ-kheo hỏi vì sao. Họ đáp: Vợ của người bạn chúng tôi đã mất. Bà ấy là người chủ hộ lớn của chúng tôi. Từ đây, chúng tôi không được gặp bà ấy nữa.

Đức Phật nghe chuyện, nói: Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ nay, các người ấy đi qua đi lại khóc người nữ nhân ấy chết. Trong quá khứ, khi nữ nhân ấy sanh làm con quạ và chết trên biển, họ cũng hăng hái tát cạn biển để cứu nó. Rồi họ được thần biển cứu tánh mạng. Nói vậy xong, đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm vị thần biển. Có một con quạ cùng vợ đi tìm mồi trên bờ biển. Lúc bấy giờ, sau khi làm lễ cúng dường thần rắn với sữa, cháo, cá, thịt, rượu, người ta đã bỏ đi. Con quạ đến chỗ làm lễ với con quạ mái, ăn sữa, cháo, cá, thịt và uống nhiều rượu. Cả hai đều say rượu, ngồi trên ven biển nô đùa và bắt đầu tắm.

Khi một ngọn sóng ào đến, cuốn con quạ mái và nhận chìm nó xuống biển, thì một con cá đớp con quạ mái và ăn thịt. Con quạ trống khóc than: Vợ tôi đã chết rồi. Nhiều con quạ khác nghe tiếng khóc than của nó, đều nhóm lại hỏi: Sao bạn than khóc vậy? Con quạ trống nói: Vợ tôi đang tắm trên ven biển thì bị sóng cuốn đi rồi.

Tất cả con quạ khác đều kêu to và khóc ròng. Rồi chúng suy nghĩ: Nước biển này và chúng ta, ai có khả năng hơn? Chúng ta hãy tát nước, làm cho biển khô cạn và cứu bạn chúng ta. Nghĩ vậy, chúng hút nước đầy miệng rồi nhổ ra ngoài. Khi cổ họng bị đắng chát vì nước biển, chúng bay lên trên đất liền để nghỉ. Hàm của chúng mệt mỏi, miệng khô cứng, mắt đỏ ngầu, mệt và buồn ngủ, chúng gọi lẫn nhau: Này các bạn, chúng ta lấy nước biển đem nhổ ra ngoài. Nhưng chỗ nước chúng ta lấy ra lại đầy nước lại ngay, chúng ta không thể làm cho biển khô cạn được.

Nói vậy xong, chúng đọc bài kệ: Cổ chúng ta mệt mỏi, miệng chúng ta khô cứng, cố tát cạn nước biển, biển lớn lại đầy tràn. Nói xong, tất cả con quạ ấy tán thán con quạ mái: Ôi, hình dáng đẹp như thế, tiếng dịu ngọt như thế, nên biển đã cướp mất nàng! Khi chúng đang nói nhảm nhí như vậy, thần biển hiện lên với hình dáng khủng khiếp, khiến chúng bỏ chạy. Nhờ vậy, chúng được an toàn.

Đức Phật nhận diện tiền thân: con quạ mái là người vợ cũ ấy, con quạ trống là vị Trưởng lão lớn tuổi, các con quạ là các Trưởng lão bạn của vị ấy, và thần biển chính là Ngài. Câu chuyện tưởng như buồn cười, nhưng nó nói trúng một điều rất thật: thương mà không biết sức mình, thì thương cũng thành hại mình.

Bầy quạ thương bạn thật lòng. Không ai nghi ngờ lòng thương ấy. Nhưng chúng làm một việc mà ngay từ đầu đã không thể làm được: tát cạn biển bằng cái mỏ. Chúng hút nước rồi nhổ ra, biển lại đầy ngay. Càng làm, càng mệt. Cổ mỏi, miệng khô, mắt đỏ ngầu, mà biển vẫn là biển. Đến cuối cùng, chúng không cứu được bạn, mà suýt nữa mất luôn cả mạng mình. May mà thần biển hiện lên dọa chúng bỏ chạy, chúng mới được an toàn.

Trong đời, có những nỗi đau không thể giải quyết bằng sức lực. Mất mát là một trong số đó. Người thân đã mất thì không thể kéo về bằng nước mắt, cũng như biển không thể tát cạn bằng mỏ quạ. Khóc là phải, thương là phải, nhưng khóc mãi, làm những việc vô ích mãi, thì chỉ thêm khổ cho mình và khổ cho người chung quanh.

Các vị Trưởng lão trong chuyện cũng vậy. Họ xuất gia để chấm dứt đau khổ, nhưng họ vẫn sống như hồi còn ở nhà: ăn ở nhà con, nhà vợ cũ, quây quần với nhau như một xóm. Khi bà chủ hộ chết, họ ôm nhau khóc đi khóc lại bên tinh xá. Họ không sai vì thương. Họ sai vì để cho cái thương ấy kéo mình đi, không còn nhớ mình là người xuất gia để làm gì nữa.

Thần biển trong chuyện là một hình ảnh đẹp. Thần không đến giảng đạo lý dài dòng. Thần chỉ hiện lên với hình dáng khủng khiếp, làm bầy quạ sợ mà bỏ chạy. Đôi khi, người ta cần một cú sốc như vậy mới tỉnh. Một lời nói thẳng, một sự thật phũ phàng, một lần nhìn lại mình, cũng đủ để ta dừng lại, không tiếp tục làm những việc vô ích nữa.

Cho nên, khi đau buồn, hãy cứ buồn, nhưng đừng để nỗi buồn dắt mình đi làm những việc dại dột. Hãy nhìn cho rõ: việc này có cứu được gì không? Có làm mình khỏe lại không? Hay chỉ làm mình mệt thêm? Thương người đã mất, cách tốt nhất không phải là khóc cho đến kiệt sức, mà là sống tốt phần đời còn lại, làm những việc lành để hồi hướng cho người ấy. Biển không tát cạn được. Nhưng lòng mình thì có thể lắng lại được. Khi lòng lắng lại, nỗi buồn vẫn còn đó, nhưng nó không còn dắt mình đi nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 146
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện 146: Chuyện Con Quạ (Tiền thân Samuddakakajataka), Chương I (1–150), tr. 340–342
Bài liên quanCây độc còn non: nhổ từ lúc mới nhúSáu con sư tử chết vì vội vàng: làm gì cũng phải đắn đoMột cái nhảy mũi và lời chúc sống lâu: tục lệ từ ngàn xưa