🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Một con chuột chết và cơ nghiệp lớn: bậc trí làm giàu từ vốn nhỏ

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Buổi chiều, ngồi uống nước ở quán đầu ngõ, tôi nghe hai ông bạn cãi nhau về chuyện làm giàu. Một ông nói: không có vốn thì đừng mơ làm giàu, tay trắng thì chỉ có nước đi làm thuê suốt đời. Ông kia cãi lại: vốn nhỏ vẫn làm được, quan trọng là có mắt nhìn và có chí làm. Hai ông cãi qua cãi lại, chẳng ai chịu ai. Tôi ngồi nghe mà nhớ đến một câu chuyện cũ, kể về một chàng trai tay trắng, đúng nghĩa là không có gì trong tay, vậy mà chỉ nhờ một lời chỉ của người có trí, chàng đã dựng được cả một cơ nghiệp lớn.

Ngày xưa, khi Đức Phật còn tại thế, có một vị Tỷ-kheo tên là Cullapanthaka. Vị này học hành rất chậm. Một bài kệ ngắn mà bốn tháng trời vẫn chưa thuộc. Anh ruột của vị ấy là Mahapanthaka, thấy em mình như vậy thì đuổi em ra khỏi tinh xá, bảo rằng em không có khả năng tu học. Cullapanthaka buồn lắm, nhưng vị ấy gắn bó với giáo pháp, không muốn trở về đời sống tại gia. Sáng hôm sau, vị ấy lặng lẽ ra đi, định trở lại làm người thường. Đức Phật gặp vị ấy trên đường, hỏi rõ sự tình, rồi đưa vị ấy về, trao cho một miếng vải sạch và dạy: hãy ngồi hướng mặt về phía đông, tay cầm miếng vải lau qua lau lại, miệng nói: đồ vật lau bụi, đồ vật lau bụi.

Cullapanthaka làm theo. Lau một hồi, miếng vải trắng bỗng trở nên dơ bẩn. Vị ấy chợt nghĩ: vừa rồi miếng vải này còn sạch sẽ, chỉ vì tay mình mà nó thành dơ. Các pháp trên đời cũng vậy, vốn không bền, cứ đổi thay mãi. Ngay lúc ấy, trí tuệ vị ấy bừng sáng. Nghe xong, Cullapanthaka chứng được quả A-la-hán, thấu hiểu tất cả tạng kinh điển. Một người mà ai cũng tưởng là chậm chạp nhất, hóa ra lại đạt được kết quả lớn nhất. Đức Phật mới kể cho chúng Tỷ-kheo nghe một câu chuyện quá khứ. Ngài nói: Cullapanthaka ngày nay nhờ Ta mà đạt được pháp tối thượng, thì ngày xưa cũng nhờ Ta mà đạt được tài sản tối thượng trong các tài sản.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình triệu phú, được gọi là Tiểu Triệu Phú. Ngài là người có trí thông minh, biết xem tướng số, biết tính toán các vì sao. Một hôm, trên đường đi đến hầu vua, Ngài thấy một con chuột chết nằm giữa đường. Ngài tính toán rồi nói: một người có mắt, chỉ cần lượm con chuột này lên, cũng có thể dựng được cơ nghiệp và nuôi được một người vợ. Lúc ấy, có một chàng trai đang túng thiếu, nghe được câu nói ấy. Chàng nghĩ: người này biết điều gì mới nói như vậy. Chàng bèn lượm con chuột chết lên, đem bán cho một tiệm hàng mua về cho mèo ăn, được một đồng xu.

Với đồng xu ấy, chàng mua đường mật, lấy nước uống đựng trong một cái bình, rồi ra gặp những người làm vòng hoa từ rừng trở về. Chàng cho mỗi người một ít đường, một ít mật, một ít nước uống. Những người làm vòng hoa cảm ơn chàng, mỗi người cho chàng một nắm hoa. Ngày hôm sau, chàng đem số hoa ấy đi bán, lấy tiền mua đường mật và một ghè nước, rồi lại đến vườn hoa. Cứ như vậy, không bao lâu chàng đã có được tám đồng tiền vàng. Một đồng xu từ con chuột chết, qua vài bước nhỏ, đã thành tám đồng tiền vàng.

Rồi vào một ngày mưa gió, trong vườn của vua có rất nhiều cành cây khô và lá bị gió làm rụng xuống. Người giữ vườn không biết làm sao dọn cho sạch. Chàng đến gặp người giữ vườn và nói: tôi sẽ quét sạch vườn cho ông, với điều kiện là củi và lá này thuộc về tôi. Người giữ vườn bằng lòng. Chàng đi đến sân chơi của bọn trẻ, cho chúng đường mật, nhờ chúng dọn sạch củi lá, chất thành một đống trước cửa vườn hoa. Đúng lúc ấy, người thợ làm đồ gốm cho vua đang đi tìm củi để đốt lò nung chén bát, thấy đống củi ấy liền mua ngay. Ngày hôm đó, chàng bán củi được mười sáu đồng tiền, lại thêm một cái ghè và năm cái bát.

Khi đã có hai mươi bốn đồng tiền trong tay, chàng đặt một ghè nước không xa cửa thành, đem nước cho năm trăm người cắt cỏ uống. Họ cảm ơn chàng và hỏi: bạn giúp chúng tôi nhiều như vậy, bạn muốn chúng tôi làm gì cho bạn? Chàng đáp: khi nào tôi có việc, tôi sẽ nói. Chàng làm thân với một người buôn bán trên bộ và một người buôn bán trên biển. Người buôn trên bộ báo tin: ngày mai sẽ có người buôn ngựa đến thành này với năm trăm con ngựa. Chàng liền nói với những người cắt cỏ: hôm nay mỗi người hãy cho tôi một bó cỏ, và đừng bán cỏ của các anh cho đến khi tôi bán xong cỏ của tôi. Họ bằng lòng, đem đến nhà chàng năm trăm bó cỏ. Người lái buôn ngựa đi khắp thành không tìm được cỏ, đành trả cho chàng một ngàn đồng tiền để lấy số cỏ ấy.

Vài ngày sau, người buôn trên biển báo tin: sắp có một chiếc tàu lớn cập bến. Chàng thuê một cỗ xe, đi đến bến cảng, đưa chiếc nhẫn của mình làm bảo chứng cho chiếc tàu, rồi ngồi trong lều đợi. Khi nghe tin có tàu đến, khoảng một trăm người lái buôn từ Ba-la-nại kéo đến để mua hàng. Họ được cho biết hàng đã có người bảo chứng, không thể lấy được. Họ bèn đến gặp chàng. Mỗi người đưa cho chàng một ngàn đồng để được hùn vốn trên tàu, và một ngàn đồng nữa để trả tiền lấy hàng phần của mình. Như vậy, chàng lấy được hai trăm ngàn đồng tiền và trở về Ba-la-nại. Để bày tỏ lòng biết ơn, chàng đem theo một trăm ngàn đồng tiền đến thăm Tiểu Triệu Phú, kể lại tất cả câu chuyện. Vị Tiểu Triệu Phú nghe xong, liền gả con gái mới lớn của mình cho chàng, và giao cho chàng làm chủ toàn bộ gia sản. Khi vị triệu phú qua đời, chàng trở thành vị triệu phú của thành ấy.

Câu chuyện này dạy một điều rất đơn giản mà nhiều người hay quên. Giàu không bắt đầu từ vốn lớn. Giàu bắt đầu từ con mắt biết nhìn thấy giá trị trong thứ mà người khác vứt đi. Người ta đi qua con chuột chết thì bịt mũi quay đi. Chàng trai nghèo thì thấy trong đó một đồng xu. Một đồng xu thành đường mật, đường mật thành hoa, hoa thành tiền vàng, tiền vàng thành củi, củi thành nước, nước thành cỏ, cỏ thành ngàn đồng, ngàn đồng thành hai trăm ngàn đồng. Không có bước nào là nhảy vọt. Mỗi bước đều nhỏ, đều chắc, đều nối tiếp bước trước.

Và có một điều nữa ít người để ý. Chàng trai ấy không chỉ biết tính toán, chàng còn biết làm ơn đúng lúc. Cho người làm hoa một ít đường mật. Cho bọn trẻ một ít đường mật. Cho người cắt cỏ một ghè nước mát. Những việc ấy tốn rất ít tiền, nhưng lại mở ra rất nhiều đường đi. Người làm hoa cho chàng hoa. Bọn trẻ dọn vườn giúp chàng. Người cắt cỏ cho chàng cỏ. Trong đời, nhiều khi cơ hội không đến từ tiền bạc, mà đến từ những lần mình giúp người khác khi họ đang khát, đang mệt, đang cần một tay. Bài học gói lại trong hình ảnh Đức Phật đã dạy: bậc trí với ít vốn cũng tự xây được tài sản lớn, như một hơi thở cũng thổi bùng được một đám lửa nhỏ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 4 (HT Thích Minh Châu dịch), Chuyện số 4: Chuyện Tiểu Triệu Phú (Tiền thân Cullakasetthi), tr. 21–29
Bài liên quanĐịnh giá bừa: năm trăm con ngựa chỉ bằng một đấu gạoChim trĩ, khỉ và voi: kính người lớn tuổi là giữ nhà yênKhỉ con hái sen không xuống nước: trí thắng mưu hại