🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Khỉ con hái sen không xuống nước: trí thắng mưu hại

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Trong đời, có một kiểu người rất đáng sợ. Họ không ghét mình ra mặt. Họ mỉm cười với mình, gọi mình lại gần, giao cho mình một việc nghe rất tốt đẹp, nhưng thật ra là đang đẩy mình vào chỗ chết. Kiểu hại người ấy khó đề phòng nhất, vì nó khoác áo của sự thương yêu. Câu chuyện sau đây kể về một con khỉ con, bị chính cha ruột của mình đẩy vào chỗ chết, và cách nó thoát ra nhờ ba điều mà quỷ La-sát cũng phải khen ngợi.

Ngày xưa, khi Đức Phật còn tại thế, có một hôm, chúng Tỷ-kheo đang ngồi trong Pháp đường nói về sự độc ác của Đề-bà-đạt-đa. Họ nói: Đề-bà-đạt-đa không biết công đức của bậc Đạo Sư, nên đã âm mưu sát hại Ngài. Đức Phật đi đến và hỏi: này các Tỷ-kheo, các ông ngồi họp, đang bàn câu chuyện gì? Khi được biết câu chuyện ấy, Đức Phật nói: này các Tỷ-kheo, không phải nay Đề-bà-đạt-đa mới âm mưu sát hại Ta. Trong thời quá khứ, kẻ ấy cũng đã làm như vậy. Nói xong, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Đề-bà-đạt-đa sanh ra làm con khỉ, ở gần dãy núi Tuyết Sơn, lãnh đạo một đoàn khỉ toàn do nó sanh ra. Vì sợ chúng lớn lên sẽ tranh giành quyền lãnh đạo đàn khỉ, con khỉ đầu đàn liền dùng răng cắn và thiến chúng, khiến cho giống nòi của chúng bị hoại diệt. Lúc bấy giờ, Bồ-tát cũng do duyên con khỉ ấy, nhập thai vào bụng một con khỉ cái. Con khỉ cái biết thai đã thành, muốn bảo vệ thai của mình, bèn đến một khu rừng dưới chân núi. Khi thai đến đúng ngày, nó sinh ra Bồ-tát. Bồ-tát lớn lên, đến tuổi trưởng thành, đầy đủ sức mạnh phi thường.

Một hôm, Bồ-tát hỏi mẹ: thưa mẹ, cha con đâu? Mẹ đáp: này con thân, cha con đang sống lãnh đạo đàn khỉ dưới chân núi. Bồ-tát nói: thưa mẹ, hãy đưa con đến gần cha con. Mẹ đáp: này con thân, mẹ không thể đưa con đến gần cha con được. Cha con, vì sợ các khỉ con sẽ tranh giành lãnh đạo đàn khỉ, nên dùng răng cắn và thiến chúng, khiến giống nòi bị hoại diệt. Bồ-tát nói: thưa mẹ, hãy đưa con lại đấy. Con sẽ có cách! Khi mẹ đem khỉ con đến gần khỉ cha, vừa thấy con trai mình, con khỉ cha nghĩ rằng rồi đây con mình sẽ không cho mình lãnh đạo đàn khỉ, nay mình cần phải giết con bằng cách giả ôm hôn, rồi siết con thật chặt cho đến chết. Nghĩ vậy, nó nói: hãy đến, này con thân, lâu nay con ở đâu? Nói vậy, nó ôm hôn và siết khỉ con thật chặt.

Nhưng Bồ-tát, với sức mạnh như voi, đã siết chặt trở lại, khiến các xương khỉ cha như gãy nát. Khỉ cha suy nghĩ: con này, khi lớn lên sẽ giết ta. Với phương tiện nào, ta hãy giết nó trước đã! À, cách đây không xa, có một hồ nước có quỷ La-sát ở. Tại đấy, ta sẽ cho quỷ La-sát ăn thịt nó! Nghĩ vậy, khỉ cha nói: này con thân, ta nay đã già. Ta sẽ giao cho con lãnh đạo đàn khỉ này. Hôm nay, ta sẽ phong vương cho con. Tại chỗ nọ, có một hồ nước, trong hồ có hai loài hoa súng, ba loại hoa sen xanh, năm loại hoa sen trắng. Hãy đi hái và đem các hoa ấy về. Bồ-tát nói: lành thay, cha thân. Con sẽ mang hoa lại. Nói xong, Bồ-tát ra đi.

Nhưng Bồ-tát không xuống hồ ngay. Xung quanh hồ, Bồ-tát quan sát thấy có dấu chân, chỉ có dấu chân đi xuống, không có dấu chân đi lên. Bồ-tát suy nghĩ: cái hồ này phải có quỷ La-sát trú ẩn! Cha ta không thể tự mình giết ta, muốn quỷ La-sát ăn thịt ta. Ta sẽ không đi xuống hồ này, vẫn lấy được hoa như thường. Bồ-tát đi đến một chỗ không có nước, lấy đà, nhảy từ bờ bên này, hái hai cái hoa mọc cao trên mặt nước, mà không dính nước, rồi hạ xuống bờ bên kia. Rồi từ bờ bên kia, Bồ-tát nhảy đến bờ bên này, theo cách trước, bẻ hai cái hoa. Cứ như thế, từ cả hai bên bờ, Bồ-tát hái được nhiều hoa, chất thành hai đống, nhưng vẫn không xuống chỗ trú xứ của quỷ La-sát.

Đến khi không thể nhảy qua hồ lấy hoa được nữa, Bồ-tát gom lấy các hoa ấy, chất thành đống, để tại một chỗ. Con quỷ La-sát kinh ngạc suy nghĩ: lâu nay, chưa bao giờ ta thấy một người nào sáng suốt, kỳ diệu như vậy. Các hoa sen được con khỉ này hái như ý muốn, mà nó vẫn không xuống trú xứ của ta. Rồi quỷ La-sát rẽ nước đi lên, đến bên Bồ-tát và nói: này khỉ chúa, trong hồ này, ai có được ba pháp, vị ấy sẽ chiến thắng kẻ thù. Ta nghĩ rằng tất cả pháp ấy ngài đều có đủ. Quỷ La-sát đọc bài kệ: ai đầy đủ ba pháp, này khỉ chúa như ngài, thiện xảo và anh hùng, đầy đủ cả trí tuệ, ngài đủ ba pháp ấy, đánh bại được kẻ thù.

Như vậy, quỷ La-sát trong hồ đã tán thán Bồ-tát với bài kệ ấy và hỏi: ngài lấy các hoa này làm gì? Bồ-tát đáp: cha ta muốn phong vương cho ta, do lý do này, ta lấy hoa. Quỷ La-sát nói: một bậc sáng suốt như ngài không nên hái hoa và mang hoa, tôi sẽ hái và mang cho ngài. Rồi nó nhổ hoa lên và mang hoa đi theo sau lưng Bồ-tát. Con khỉ cha ở đằng xa thấy Bồ-tát trở về an toàn, lại có quỷ La-sát mang hoa cho, liền nghĩ: ta giục nó đi để quỷ La-sát ăn thịt nó. Nay nó lại an toàn trở về! Ta bị nguy hại rồi. Nghĩ đến đó, quả tim nó vỡ thành bảy mảnh và nó mạng chung tại chỗ. Đàn khỉ còn lại hội họp và tôn Bồ-tát lên làm vua. Đức Phật kết lại: lúc bấy giờ, chúa của đàn khỉ là Đề-bà-đạt-đa, còn con trai của chúa đàn khỉ là Ta vậy.

Câu chuyện này dạy một điều mà ai cũng cần nhớ khi gặp mưu hại. Điều cứu được khỉ con không phải là sức mạnh. Khỉ con khỏe thật, khỏe như voi, nhưng nếu nó chỉ có sức mạnh, nó đã chết trong hồ nước từ lâu. Điều cứu được nó là một khoảnh khắc dừng lại để quan sát. Trước khi xuống hồ, nó không lao xuống ngay. Nó đi một vòng quanh hồ, nhìn dấu chân trên bờ. Chỉ có dấu chân đi xuống, không có dấu chân đi lên. Một dấu hiệu nhỏ như vậy thôi, mà nói lên tất cả: những ai xuống hồ này đều không trở lên. Người nóng vội thì không thấy dấu hiệu ấy. Người hấp tấp thì cứ lao xuống, rồi mới biết là muộn. Người có trí thì dừng lại một chút, nhìn một chút, nghĩ một chút, rồi mới làm.

Và quỷ La-sát đã nói rõ ba điều làm nên người chiến thắng kẻ thù. Thứ nhất là thiện xảo, tức là khéo léo trong cách làm. Khỉ con không đối đầu trực diện với quỷ, cũng không bỏ chạy. Nó nhảy qua nhảy lại hai bên bờ, hái hoa mà không chạm nước. Đó là cách làm khéo. Thứ hai là anh hùng, tức là gan dạ. Nó dám đi đến hồ, dám ở lại, dám làm việc trước mặt quỷ. Gan dạ không phải là liều lĩnh. Liều lĩnh là lao xuống hồ không suy nghĩ. Gan dạ là biết có nguy hiểm mà vẫn bình tĩnh làm việc của mình. Thứ ba là trí tuệ, tức là biết nhìn ra sự thật. Biết hồ có quỷ, biết cha mình muốn hại mình, biết hoa nào nên hái, biết lúc nào nên dừng.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 4 (HT Thích Minh Châu dịch), Chuyện số 58: Chuyện Ba Pháp (Tiền thân Tayodhamma), tr. 156–158
Bài liên quanThổi tù và liên hồi: được tiền rồi mất tiền vì một tiếng thổiBảy ngày nằm nhớ một bóng hình: dục tham làm mất cả thiền lựcGặp nhau lần đầu đã như ruột thịt: duyên ba ngàn đời