🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Ngọn lửa thiêu chòi lá: thân với ai thì thành người đó

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Người xưa có câu: gần mực thì đen, gần đèn thì sáng. Ai cũng nghe câu này từ nhỏ, nhưng ít ai thật sự tin nó, cho đến khi chính mình nếm trải. Ta cứ nghĩ mình đủ mạnh để chơi với ai cũng được, ở đâu cũng được, mà không bị ảnh hưởng. Nhưng truyện tiền thân hôm nay cho thấy một ngọn lửa vô tri, được nuôi bằng bơ và cháo sữa, cũng đủ sức thiêu rụi cả một căn chòi mà người ta dựng lên bằng bao nhiêu công sức.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn. Đến năm mười sáu tuổi, cha mẹ hỏi: con muốn cầm lấy ngọn lửa lúc con mới sanh, đi vào rừng nuôi dưỡng ngọn lửa ấy, hay học ba tập Vệ-đà, xây dựng gia sản và sống đời gia đình? Bồ-tát đáp: con không thích đời sống gia đình. Con sẽ nuôi dưỡng ngọn lửa trong rừng để được sanh lên Phạm thiên giới. Ngài cầm ngọn lửa đản sanh, đảnh lễ mẹ cha, đi vào rừng, sống trong một chòi lá và nuôi dưỡng ngọn lửa thần.

Một hôm, ngài đi đến chỗ người ta mời ăn, nhận được bơ chín và cháo sữa, đem về chòi. Ngài đốt lửa lên và nghĩ: ta sẽ đổ cháo sữa với bơ chín để cúng dường lửa thần. Ngài đổ cháo sữa lên ngọn lửa, nhưng vì đổ quá nhiều dầu, ngọn lửa bừng cháy lớn lên và thiêu luôn cả chòi lá. Vị Bà-la-môn hoảng sợ chạy trốn, đứng từ xa nhìn căn chòi của mình cháy rụi, rồi nói: không nên thân giao với những kẻ ác. Nay chòi lá mà ta dựng lên một cách mệt nhọc đã bị ngọn lửa này đốt cháy. Rồi Ngài đọc bài kệ: không gì độc hại hơn là thân với kẻ ác. Được đổ vào nuôi dưỡng với bơ chín, cháo sữa, ngọn lửa thiêu chòi lá ta dựng thất khó khăn.

Nói xong, Ngài bảo ngọn lửa: ta không còn gì liên hệ với ngươi nữa, này bạn giả dối kia! Ngài lấy nước dập tắt ngọn lửa, lấy cành cây dập tan ngọn lửa, rồi quay lưng đi sâu vào trong núi Tuyết, không nhìn lại nữa. Tại đó, Ngài thấy một con hươu cái đang liếm mặt một con sư tử, một con cọp và một con báo. Cảnh ấy khiến Ngài nghĩ rằng không gì tốt hơn là thân giao với những bạn chân thật. Ngài đọc bài kệ thứ hai: không gì tốt lành hơn thân giao bạn chân thật. Hãy xem con hươu đen thân mật liếm mặt mày con sư tử, con cọp, và cả con báo nữa. Rồi Ngài đi sâu vào núi Tuyết, sống đời ẩn sĩ, chứng được các thắng trí và thiền chứng, đến khi mạng chung, Ngài sanh lên Phạm thiên giới.

Đức Phật kể truyện này khi các Tỷ-kheo thấy những người bện tóc thờ lửa thần, hành đủ loại khổ hạnh, liền hỏi việc ấy có lợi ích gì. Ngài đáp: việc ấy không có lợi ích gì. Các bậc hiền trí thuở xưa tưởng rằng có lợi ích trong sự tế lễ lửa thần nên đã tế lễ trong một thời gian dài. Sau khi thấy được việc ấy không lợi ích, liền đổ nước dập tắt lửa, lấy cành cây dập cho tan lửa, rồi quay lưng lại không nhìn lui nữa.

Câu chuyện này có hai hình ảnh đối nhau rất đẹp. Một bên là ngọn lửa. Ngài nuôi nó bằng những thứ tốt nhất mình có: bơ chín, cháo sữa. Ngài tưởng mình đang làm một việc thiêng liêng. Nhưng lửa vẫn là lửa. Cho nó ăn càng nhiều, nó cháy càng lớn, và cuối cùng nó đốt luôn cả nhà của người nuôi nó. Đó là bản chất của bạn ác. Bạn ác không cần mình làm gì xấu, chỉ cần mình cứ nuôi dưỡng mối quan hệ ấy bằng thời gian, tiền bạc và tình cảm, đến một ngày nó sẽ thiêu rụi những gì mình dựng lên khó nhọc nhất: gia đình, sự nghiệp, danh dự.

Một bên là con hươu cái liếm mặt sư tử, cọp, báo. Trong rừng, hươu là mồi của sư tử. Vậy mà con hươu ấy lại thân mật với cả ba con thú dữ, không hề sợ hãi. Vì sao? Vì đó là bạn chân thật. Bạn chân thật không làm hại mình, dù họ có đủ sức làm hại mình. Ở gần người như vậy, ta được an toàn, dù xung quanh toàn là hiểm nguy. Đó là lý do Ngài kết luận: không gì tốt lành hơn thân giao bạn chân thật.

Trong đời thường, ta cũng có những ngọn lửa như vậy. Có người bạn cứ mỗi lần gặp là rủ mình nhậu nhẹt, cờ bạc, nói xấu người khác. Lúc đầu chỉ là vui chơi, sau thành thói quen, rồi thành nợ nần, thành mất việc, thành gia đình lục đục. Có người bạn đời lúc nào cũng chê bai, ghen tuông, kiểm soát, làm cho mình mất hết tự tin. Ta cứ nuôi những mối quan hệ ấy bằng thời gian và tình cảm, như đổ bơ vào lửa, rồi một ngày giật mình thấy chòi lá của mình đã cháy rụi.

Ngược lại, bạn tốt thường không ồn ào. Họ là người nhắc mình dậy sớm, khuyên mình bỏ thói xấu, mừng khi mình tiến bộ, và nói thẳng khi mình sai. Ở gần họ, mình tốt lên lúc nào không hay, giống như con hươu nằm giữa bầy thú dữ mà vẫn bình an.

Bài học của truyện này rất thực tế. Hãy nhìn lại những người mình thân nhất. Họ là lửa hay là hươu? Nếu là lửa, đừng đợi đến khi chòi cháy mới dập. Hãy lấy nước dập tắt, lấy cành cây dập tan, rồi quay lưng đi, không nhìn lại nữa. Và nếu may mắn có được một người bạn chân thật, hãy giữ lấy, vì không gì tốt lành hơn thế.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 162: Mối thân giao (Tiền Thân Santhava), tr. 93–95
Bài liên quanCon vượn phản bạn: giúp rồi còn bị hạiTrái xoài ngọt hóa đắng: ở gần ai thì thành người đóCon lừa cái và con ngựa quý: kiêu hãnh làm mất người thương