🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Từ một con chuột chết thành triệu phú

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Ai cũng muốn bắt đầu khi đã có vốn, có quan hệ, có thời cơ tốt. Nhưng phần lớn những người gây dựng được cơ nghiệp đều bắt đầu từ con số không, Cái khác nhau không nằm ở điểm xuất phát, mà nằm ở con mắt nhìn thấy giá trị trong thứ bỏ đi, và đôi tay chịu làm từ việc nhỏ nhất.

Truyện tiền thân kể rằng, có vị Trưởng lão tên là Cullapanthaka, sau khi xuất gia tỏ ra rất ám độn. Trong bốn tháng, vị ấy không thể học thuộc lòng một bài kệ ngắn. Người anh là Mahapanthaka nói với em: em không có khả năng trong Giáo pháp này, hãy đi ra khỏi tinh xá. Người anh đuổi người em ra khỏi tinh xá. Nhưng Cullapanthaka không muốn trở thành một người tại gia.

Sáng hôm sau, khi vị ấy ra đi, Bậc Đạo Sư đã đứng đợi sẵn trên đường. Thế Tôn hỏi: này Cullapanthaka, con đi đâu vào giờ này? Bạch Thế Tôn, anh con đuổi con. Thế Tôn nói: con xuất gia với Ta, hãy đến sống gần Ta. Rồi Thế Tôn đưa Cullapanthaka một miếng vải sạch, bảo vừa lau vừa nói: đồ vật lau bụi. Cullapanthaka lau mãi cho đến khi miếng vải trở thành dơ bẩn, rồi suy nghĩ: vừa rồi tấm vải này rất sạch sẽ, nay vì bản thân ta mà trở thành dơ bẩn. Thật sự các hành là vô thường. Vị ấy thông hiểu tính đoạn diệt, chứng quả A-la-hán.

Vào buổi chiều, các Tỷ-kheo quy tụ lại trong Pháp đường và tán thán: Mahapanthaka không biết khả năng của Cullapanthaka, đã đuổi em ra khỏi tinh xá, cho là ngu si ám độn, trong bốn tháng học không thuộc một câu kệ. Nhưng bậc Chánh Đẳng Giác, chỉ trong một bữa ăn, đã đem lại cho Cullapanthaka quả A-la-hán với các Vô ngại giải. Thế Tôn bèn nói: Cullapanthaka nay do nhờ Ta, đã đạt được sự vĩ đại trong Chánh Pháp. Còn thời quá khứ cũng do nhờ Ta, vị ấy đã đạt được tài sản vĩ đại trong các tài sản. Thế Tôn liền trình bày câu chuyện sau đây.

Thuở xưa, tại thành Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình triệu phú, được gọi là Tiểu Triệu phú. Một hôm, trong khi đi đến hầu vua, giữa đường thấy một con chuột chết, ngài nói: một thiện nam tử nào có mắt, chỉ cần lượm con chuột này lên có thể xây dựng cơ nghiệp và nuôi một người vợ. Có một chàng trai nghèo nghe vậy, lượm con chuột lên bán được một xu cho tiệm hàng mua cho mèo ăn. Với đồng xu ấy, chàng mua đường mật và nước uống. Gặp những người làm vòng hoa từ rừng về, chàng cho mỗi người một ít đường, mật và nước uống. Mỗi người làm vòng hoa, cho chàng một nắm hoa. Hôm sau, chàng lại mua đường, mật, một ghè nước rồi đi đến vườn hoa, được các người làm vòng hoa cho những cành hoa đã hái còn sót lại. Không bao lâu, chàng có được tám đồng tiền vàng.

Một ngày mưa gió, vườn vua đầy cành khô lá rụng, người giữ vườn không biết dọn cách nào. Chàng nói với người giữ vườn: tôi sẽ quét sạch với điều kiện là củi và lá này thuộc về của tôi. Người giữ vườn chấp thuận. Chàng cho bọn trẻ đường mật, nhờ chúng dọn sạch củi, lá chất thành một đống trước vườn hoa. Người làm đồ gốm cho vua đang tìm củi nung chén bát, thấy đống củi ấy liền mua ngay. Ngày ấy, chàng bán củi có được mười sáu đồng tiền, ghè bình và năm cái bát. Sau khi có được hai mươi bốn đồng tiền, chàng đặt một ghè nước không xa cửa thành và đem nước cho năm trăm người cắt cỏ uống. Họ hứa khi nào chàng có việc sẽ giúp lại.

Chàng làm thân với một người buôn trên bộ và một người buôn trên biển. Người buôn trên bộ báo tin ngày mai có người buôn ngựa đến với năm trăm con ngựa. Nghe vậy, chàng nói với những người cắt cỏ: hôm nay, mỗi người hãy cho tôi một bó cỏ, và không bán cỏ của các anh cho đến khi tôi bán xong cỏ của tôi. Họ bằng lòng đem đến nhà chàng năm trăm bó cỏ. Người lái buôn ngựa không tìm được cỏ trong toàn thành phố, liền cho chàng một ngàn đồng tiền và lấy cỏ của chàng. Ít ngày sau, người buôn trên biển báo tin có tàu lớn cập bến. Chàng thuê một cỗ xe đi đến bến cảng. Sau khi đưa chiếc nhẫn làm bảo chứng cho chiếc tàu, chàng dựng lều ngồi đợi, dặn người làm công báo tin khi có lái buôn đến. Khi nghe tin có tàu đến, khoảng một trăm người lái buôn từ Ba-la-nại đến để mua hàng. Nghe hàng đã có người bảo chứng, họ liền đến gặp chàng. Một trăm người lái buôn ấy, mỗi người cho chàng một ngàn đồng để làm người hùn vốn trên tàu và cho một ngàn đồng nữa để trả tiền lấy hàng hóa phần của mình. Như vậy chàng lấy được hai trăm ngàn đồng tiền và đi về Ba-la-nại.

Để bày tỏ sự biết ơn đối với vị Tiểu triệu phú, chàng đem theo một trăm ngàn đồng tiền và đi đến thăm vị Tiểu triệu phú. Chàng kể hết câu chuyện, từ khi lượm con chuột chết đến nay vừa tròn bốn tháng. Vị Tiểu triệu phú nghe xong, nghĩ rằng không thể để một chàng trai trẻ như vậy rơi vào tay người khác, liền gả con gái mới lớn lên của mình cho chàng, và cho chàng làm chủ toàn bộ gia sản. Bậc Chánh Giác đọc bài kệ: Bậc trí với ít vốn, bậc có mắt, ít hàng, tự xây dựng cho mình tài sản lớn như vậy, như dùng hơi thở mình thổi lớn đám lửa nhỏ. Thế Tôn nói: chính dựa vào Ta, Cullapanthaka ngày nay đạt được pháp tối thượng, cũng như ngày xưa đã đạt được tài sản tối thượng. Bậc Đạo Sư kết luận: trong thời ấy, đệ tử của Tiểu Triệu phú là Cullapanthaka, còn Tiểu triệu phú là Ta vậy.

Câu chuyện này có bốn bài học, bài nào cũng áp được ngay vào đời sống. Bài học thứ nhất: đừng chê việc nhỏ. Con chuột chết là thứ ai cũng tránh, vậy mà từ đó mà ra cả một cơ nghiệp. Cơ hội thường không đến trong hình hài đẹp đẽ. Nó đến như một đống cành khô lá rụng trong vườn vua, như một ghè nước đặt bên cửa thành, như một bó cỏ của người cắt cỏ. Ai chịu làm việc nhỏ cho tử tế thì việc lớn tự tìm đến. Bài học thứ hai: cho trước rồi mới nhận. Chàng trai không có gì trong tay, nhưng lúc nào cũng cho trước một chút: cho người làm hoa ít đường mật, cho bọn trẻ ít đường mật, cho người cắt cỏ ghè nước uống. Rồi khi chàng cần, người ta nhớ đến cái ơn nhỏ ấy mà giúp lại.

Bài học thứ ba: giữ chữ tín và biết ơn. Chàng trai được hai trăm ngàn đồng, đem một trăm ngàn đồng về tạ ơn người đã chỉ đường. Một nửa gia tài, đem cho không do dự. Bài học thứ tư: trí tuệ là thấy được giá trị trong thứ bỏ đi. Tiểu Triệu phú nhìn con chuột chết mà thấy cả một cơ nghiệp. Cullapanthaka nhìn miếng vải bẩn mà thấy vô thường. Cùng một sự vật, người có mắt thì thấy cơ hội, người không có mắt thì chỉ thấy rác.

Cho nên, đừng đợi có vốn mới bắt đầu. Hãy bắt đầu từ thứ nhỏ nhất mình đang có trong tay hôm nay. Bậc trí với ít vốn, tự xây dựng cho mình tài sản lớn, như dùng hơi thở mình thổi lớn đám lửa nhỏ. Cơ nghiệp nào cũng bắt đầu từ một việc nhỏ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Tiểu Triệu Phú (Tiền Thân Cullakasetthi, §4) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 21–29
Bài liên quanMột lời mắng mất ngàn đồng vàngCả nước giữ năm giới, trời tự đổ mưaCon trâu hiền và con khỉ ngỗ nghịch