🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Mổ cây keo bằng mỏ chim mềm: bắt chước quá sức mình

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có một kiểu người mà ta gặp hoài trong đời. Thấy hàng xóm mua xe mới, mình cũng phải mua xe mới. Thấy người ta mở quán ăn đông khách, mình cũng mở quán ăn ngay bên cạnh. Thấy người ta nói hay, làm giỏi, mình cũng muốn nói như họ, làm như họ, cho bằng được. Không phải vì mình thích, mà vì mình sợ thua. Sợ người ta nói mình kém. Cái sợ đó đẩy người ta đi bắt chước, mà bắt chước thì thường không nhìn lại xem mình có đủ sức hay không.

Ngày xưa, Đức Phật kể một chuyện như vậy. Có hai con chim gõ mõ là bạn thân với nhau. Một con tên là Khadiravaniya, sống trong rừng cây keo gai. Mỏ của nó cứng, khỏe, chuyên mổ những thân cây có lõi cứng như thép để tìm sâu ăn. Con kia tên là Kandagalaka, sống trong rừng cây có trái tốt, chỉ quen mổ những cây mềm, những khúc gỗ mục không có lõi cứng.

Một hôm, Kandagalaka bay đến thăm bạn. Khadiravaniya vui vẻ dắt bạn vào rừng keo, lấy mỏ mổ khúc cây, khiến sâu bò ra, rồi mời bạn ăn. Kandagalaka ăn những con sâu ấy ngon như ăn bánh ngọt. Ăn xong, nó sinh lòng tự ái. Nó nghĩ bụng: nó cũng là chim gõ mõ, bạn cũng là chim gõ mõ, sao mình phải ăn đồ người ta cho? Mình phải tự kiếm ăn trong rừng keo như bạn mới được.

Khadiravaniya nghe vậy liền can. Bạn ơi, bạn chỉ quen mổ cây mềm, cây có trái tốt. Cây keo này lõi cứng như thép, bạn đừng làm như vậy. Nhưng Kandagalaka không nghe. Nó nói: Tôi là con gì? Tôi không phải là con chim gõ mõ sao? Rồi nó bay thật mau, mổ mạnh vào thân cây keo. Trong chốc lát, mỏ nó gãy, mắt như muốn lồi ra, đầu như bị vỡ. Nó đứng không vững, rơi xuống đất, và chết ngay tại chỗ.

Trước khi chết, nó còn hỏi bạn một câu: Này bạn, cây gì đây, lá mát lại có gai, tại đây mổ một cái, đầu tôi bị vỡ nát? Khadiravaniya buồn bã đáp: Loài chim này chỉ quen mổ ăn loại cây mềm và các khúc gỗ mục, không có lõi cây cứng. Rủi thay, mổ cây keo, loại cây có lõi cứng, tại đây con chim chết, đầu như bị vỡ ra.

Câu chuyện nghe buồn cười mà thấm. Con chim không chết vì cây keo độc. Nó chết vì nó không chịu biết mình là ai. Mỏ của nó sinh ra để mổ cây mềm, ăn trái tốt. Đó không phải là kém. Đó là phận của nó, là sở trường của nó. Nhưng nó nhìn bạn mổ cây keo giỏi, nó tưởng mình cũng phải làm được như bạn. Nó đem sở đoản của mình đi so với sở trường của người ta, rồi cố quá sức, và trả giá bằng cả mạng sống.

Đời người cũng vậy. Mỗi người có một cái mỏ riêng. Có người khéo tay, có người khéo miệng. Có người giỏi tính toán, có người giỏi chịu đựng. Có người làm ăn buôn bán mát tay, có người dạy học, chữa bệnh mát tay. Không ai giỏi hết mọi thứ. Cái dở không nằm ở chỗ mình không làm được việc của người ta. Cái dở nằm ở chỗ mình không chịu nhìn rõ mình làm được việc gì, rồi cứ lao đầu vào bắt chước cho bằng được.

Người ta hay nói: biết người biết ta. Nhưng biết ta khó hơn biết người nhiều. Biết người chỉ cần nhìn. Biết ta phải dám nhìn vào chỗ mình yếu, dám nhận mình không làm được việc này, để còn dồn sức vào việc mình làm được. Con chim gõ mõ ăn cây mềm đâu có gì xấu hổ. Nó sống khỏe trong rừng trái tốt của nó, ngày nào cũng no đủ. Chỉ khi nó bỏ rừng của mình, chạy sang rừng keo của bạn, nó mới gặp nạn.

Cho nên, thấy người ta thành công, trước hết hãy hỏi: cái thành công đó có hợp với sức mình không? Người ta mở quán đông khách, mình có biết nấu ăn không, có chịu được cực không? Người ta đầu tư đất lời lớn, mình có vốn, có hiểu biết không, hay chỉ nghe người ta nói mà lao theo? Người ta nói trước đám đông hay như hát, mình có tập luyện như họ không, hay chỉ muốn bước lên là nói hay ngay?

Bắt chước không phải lúc nào cũng xấu. Học theo người giỏi là cách tiến bộ nhanh nhất. Nhưng học khác với bắt chước mù. Học là nhìn người ta làm, hiểu vì sao họ làm được, rồi tập từ từ theo sức mình. Bắt chước mù là thấy sao làm vậy, không hỏi mình có đủ sức không, không chịu nghe ai can ngăn. Khadiravaniya đã can bạn rồi, mà bạn không nghe. Trong đời, nhiều khi cũng có người can mình như vậy. Một câu nói thật lòng của bạn bè, của cha mẹ, của vợ chồng, nghe chói tai nhưng cứu mình một mạng. Nghe được thì sống, không nghe thì như con chim kia.

Bài học của chuyện này gói lại chỉ có một câu: đừng đem mỏ mềm đi mổ cây cứng. Biết mình là ai, giữ lấy rừng của mình, làm tốt việc mình làm được, đó đã là một đời sống vững vàng. Còn cứ chạy theo bóng người khác, đến lúc mỏ gãy, đầu vỡ, thì hối cũng không kịp.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 210
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện Tiền Thân, Chương II (151–250) — Chuyện 210: Chuyện Con Chim Gõ Mõ (Tiền thân Kandagalaka), tr. 472–474
Bài liên quanHọc cả năm một bài kệ, nói ra lại thành cho đi con bòCơm trên nóng dưới nguội: sự thật giấu không được lâuMột gốc cây bàng và một hòm xe báu: hối lộ làm mất cả nước