🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con chim già khôn ngoan: biết bẫy thì không sa bẫy

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Có những người khéo giữ thân đến mức sợ cả đời. Ăn cũng sợ, đi cũng sợ, làm gì cũng sợ. Sợ lạnh, sợ nóng, sợ mệt, sợ bẩn. Giữ thân thì tốt, nhưng giữ đến mức không dám sống thì cái thân ấy thành cái lồng. Chuyện con chim già và người thợ săn dạy ta một cách giữ mình khác: không phải sợ, mà là biết. Biết đâu là bẫy thì không đậu vào đó.

Câu chuyện này, Đức Phật kể về một Tỷ-kheo trẻ tuổi đồng trú với Trưởng lão Xá-lợi-phất. Vị này khéo săn sóc thân mình lắm. Không dám ăn đồ quá lạnh hay quá nóng, vì sợ thân sẽ không an lạc. Không dám đi ra ngoài, vì sợ nóng và lạnh sẽ làm thân mệt mỏi. Không dám ăn cơm nấu quá nhão hay quá cứng. Sự khéo léo săn sóc thân thể của Tỷ-kheo ấy được chúng Tăng biết đến. Các Tỷ-kheo ngồi ở Chánh pháp đường bàn nhau: Nghe nói Tỷ-kheo tên này khéo săn sóc thân thể lắm! Đức Phật đến hỏi các ông đang bàn chuyện gì. Nghe xong, Ngài nói: Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ nay Tỷ-kheo trẻ này mới khéo léo săn sóc thân thể. Thuở xưa, vị ấy cũng đã như vậy rồi. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một thần cây ở trong rừng. Có một người thợ săn chim, đem theo một con chim mồi, sợi dây thòng lọng làm bằng tóc và cây gậy, vào rừng bắt chim. Khi đuổi theo một con chim già, anh ta bắt đầu cột con chim mồi và cho nó bay theo vào rừng.

Con chim già ấy khéo biết bẫy sập. Nó không để mình bị bắt. Nó cứ bay lên rồi đậu xuống, nhử người thợ săn đi theo mà không sao bắt được. Người thợ săn giấu mình dưới cành lá, tiếp tục dựng cây gậy và giơ bẫy mồi. Nhưng con chim muốn làm cho người thợ săn xấu hổ, dùng giọng người đọc bài kệ đầu: Ta thấy nhiều cây rừng như A-sa-kan-na, các cây ấy không làm như ông đã làm đâu! Nói vậy xong, con chim ấy bay đến một chỗ khác.

Khi con chim đã bay đi rồi, người thợ săn đọc bài kệ thứ hai: Chim cũ phá cái lồng đã bay đi mất rồi, khéo biết về bẫy sập, thoát bẫy, nói giọng người! Nói vậy xong, người thợ săn đi sâu vào rừng, lấy những gì có thể kiếm được rồi đi về nhà.

Đức Phật nhận diện Tiền thân: lúc bấy giờ, người thợ săn là Đề-bà-đạt-đa, con chim là Tỷ-kheo trẻ khéo léo săn sóc thân mình, còn vị thần cây đã chứng kiến mọi việc chính là Ta.

Nghe chuyện này, ta thấy con chim già khôn ở một chỗ: nó biết bẫy. Biết thì không sa. Nó không cần đánh nhau với thợ săn. Nó không cần chửi bới, không cần khoe mình giỏi. Nó chỉ cần bay lên, đậu xuống, đúng chỗ không có bẫy. Thợ săn có gậy, có dây, có chim mồi, mà không làm gì được nó. Cái khôn của nó không phải ở sức mạnh, mà ở chỗ biết.

Đời người cũng đầy bẫy như vậy. Bẫy cờ bạc, bẫy rượu chè, bẫy lời ngon ngọt, bẫy làm giàu nhanh, bẫy thói quen xấu. Ai cũng biết đó là bẫy. Nhưng nhiều người vẫn đậu vào, vì tưởng mình khôn hơn bẫy, tưởng mình thử một lần rồi bay đi được. Đến khi dây thòng lọng siết lại mới biết mình không bay được nữa. Con chim già không thử. Nó biết bẫy thì tránh từ xa. Đó mới là khéo.

Còn chuyện vị Tỷ-kheo trẻ khéo săn sóc thân mình thì sao? Giữ thân không sai. Thân là phương tiện để tu, để làm việc thiện, phải giữ. Nhưng giữ thân không có nghĩa là sợ đời. Sợ lạnh không dám ra ngoài, sợ nóng không dám làm việc, sợ cơm nhão cơm cứng, thì giữ thân để làm gì? Thân được giữ để sống và tu, không phải để cất trong lồng. Khéo giữ thân là biết cái gì hại thân thì tránh, cái gì nuôi thân thì dùng, rồi cứ sống, cứ làm việc, cứ tu tập. Như con chim già: biết bẫy thì tránh, còn rừng thì cứ bay.

Cho nên bài học của chuyện này gói trong hai chữ: biết bẫy. Biết mình yếu chỗ nào, biết cám dỗ nào hay bắt mình, biết thói quen nào đã hại mình bao lần, rồi tránh từ xa. Không cần đánh nhau với bẫy. Chỉ cần không đậu vào đó. Người biết bẫy mà tránh thì sống lâu, sống khỏe, sống an. Người không biết bẫy, hoặc biết mà vẫn thử, thì trước sau cũng bị trói.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 209
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Chuyện 209: Chuyện Con Chim Mồi (Tiền Thân Kakkara), tr. 184-186
Bài liên quanHòn núi đẹp và hồ nước trong: cái khôn của người làm vuaCon vẹt Ràdha: lời thật cũng phải biết lúc nào nên nóiNgười gia chủ bắt quả tang: vựa lúa không có lúa