Trong một gia đình, có những chuyện nhỏ mà làm người ta buồn rất lâu. Không phải chuyện lớn, không phải cãi nhau to tiếng. Chỉ là một nồi cơm, một miếng ăn, mà người này ăn một mình, không chừa cho người kia một chút. Chuyện nhỏ như vậy mà đủ làm cho tình thương trong nhà rạn nứt.
Chuyện đời nay cũng có chuyện xưa y như vậy. Một người điền chủ ở thành Xá-vệ đem vợ đi gặp người mắc nợ. Người mắc nợ nói không thể trả được. Ông điền chủ tức giận đi về, không ăn cơm. Trên đường đi, vài người thấy ông đói quá liền cho một nồi cơm và nói: Hãy ăn và cho vợ anh ăn với! Ông ta lấy nồi cơm ấy, nhưng không muốn chia phần cho vợ ăn, bèn nói: Này em, chỗ này là chỗ trú ẩn của bọn ăn cướp. Em hãy đi trước! Ông bảo vợ đi trước, rồi ăn hết phần cơm một mình. Khi đưa vợ xem cái nồi trống, ông nói: Này em, người ta cho một cái nồi không có cơm. Người vợ biết chồng đã ăn hết cơm một mình nên lòng rất buồn bã.
Khi đi đến gần tinh xá Kỳ Viên, cả hai người muốn vào đó xin nước uống. Đức Phật ngồi nơi bóng mát, thấy hai vợ chồng đi đến, bèn hỏi người vợ: Này nữ cư sĩ, chồng con có thương con và muốn con được hạnh phúc không? Bà đáp: Bạch Thế Tôn, con thương chồng con nhưng anh ta không thương con. Không kể những chuyện tệ bạc khác, ngay hôm nay, giữa đường có một người cho anh ta một nồi cơm nhưng anh ta không cho con gì cả mà chỉ ăn một mình.
Đức Phật nói: Tuy vậy, nếu các bậc Hiền trí cho chồng con biết các đức tánh quý báu của con thì anh ta sẽ hết sức thương yêu, kính trọng con. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ. Thuở xưa, Bồ-tát sinh trong gia đình một vị đại thần, làm cố vấn cho vua. Lúc bấy giờ, vua sợ con mình có âm mưu chống lại mình nên đuổi con đi. Hoàng tử đem vợ con theo, ra khỏi thành, đến sống tại một ngôi làng nhỏ.
Một thời gian sau, hoàng tử nghe vua cha từ trần, bèn trở về nhận vương quốc. Giữa đường, có một người cho hoàng tử một nồi cơm và nói: Hãy ăn và cho vợ cậu ăn cùng! Hoàng tử nhận lấy nồi cơm nhưng không cho vợ, chỉ ăn hết một mình. Vợ chàng nghĩ: Người này thật là cay nghiệt! Và nàng cảm thấy lòng đầy sầu muộn. Sau đó, hoàng tử về đến Ba-la-nại, nhận được vương quốc, phong vợ lên địa vị hoàng hậu và nghĩ: Như vậy là đủ với vợ ta rồi. Vua đối với hoàng hậu không tỏ thêm một sự quan tâm hay tôn trọng gì khác, cho đến độ hoàng hậu đến hầu, vua cũng không hỏi: Hiền thê sống ra sao?
Lúc ấy, Bồ-tát là cố vấn của vua suy nghĩ: Hoàng hậu này giúp ích vua nhiều và thương yêu vua. Nhưng vua không nghĩ gì đến hoàng hậu. Ta sẽ làm cho vua tôn trọng, kính nể hoàng hậu. Bồ-tát đến gần hoàng hậu, chào hỏi cung kính, rồi hỏi: Lệnh bà phải cho các người già cả một miếng vải hay một vắt cơm chứ? Hoàng hậu đáp: Này khanh thân, chính ta cũng không hề có một vật gì, làm sao ta có thể cho các người được? Khi ta có của, ta đâu có hà tiện, nhưng nay đức vua không cho ta gì cả. Đừng nói cái gì khác, ngay khi đức vua đi về để nhận quốc độ, giữa đường được người cho nồi cơm, đức vua cũng không cho ta một chút cơm, chỉ một mình ăn hết!
Bồ-tát bèn sắp đặt một cuộc đối thoại trước mặt vua. Ông hỏi hoàng hậu sao keo kiệt, hoàng hậu đáp như trên. Vua nghe xong xác nhận là có. Bồ-tát liền thưa: Thưa Hoàng hậu, khi đức vua không yêu thương lệnh bà, sao lệnh bà còn ở đây? Ở đời, khổ thay là chung sống không có tình thương! Rồi Bồ-tát đọc lên: Cung kính người biết kính, chia với người biết chia. Với ai làm bổn phận, hãy làm đủ bổn phận. Với ai làm lợi mình, hãy làm lợi người ấy. Với ai không san sẻ, chớ nên san sẻ lại. Hãy xử sự khinh xuất với những ai khinh xuất. Chớ giữ lòng thương yêu với ai hết thương yêu. Phải có lòng chia sẻ, chung sống để an ủi. Khi loài chim biết được cây không còn trái nữa, chúng bay đến cây khác. Thế giới thật lớn thay!
Nghe nói vậy, vua liền dành cho hoàng hậu tất cả sự kính trọng và uy quyền. Từ đó trở đi, vua và hoàng hậu sống hòa hợp, hoan hỷ và thương yêu nhau hơn.
Câu chuyện này nói về một điều rất nhỏ mà rất lớn: sự chia sẻ trong gia đình. Nồi cơm người ta cho là để hai vợ chồng cùng ăn. Người chồng ăn một mình không phải vì đói quá, mà vì trong lòng không nghĩ đến vợ. Cái buồn của người vợ không phải vì đói, mà vì bị coi như không có mặt. Mình đi bên cạnh chồng, mà chồng ăn cơm như thể mình không tồn tại. Nỗi buồn đó lớn hơn cái đói nhiều.
Trong nhiều gia đình hôm nay cũng vậy. Không phải nồi cơm mà là chuyện khác. Chồng đi làm về mệt, ăn cơm một mình trước, vợ con ăn sau. Vợ mua được món ngon, giấu ăn một mình. Chồng có tiền thưởng, tiêu riêng không nói với vợ. Vợ có chuyện vui, không kể với chồng. Mỗi người giữ một phần riêng, lâu ngày thành hai người xa lạ sống chung một nhà. Tình thương không mất đi trong một ngày, nó mất đi từng chút một, qua từng nồi cơm ăn một mình.
Bài học của Bồ-tát trong chuyện rất khéo. Ông không mắng vua, không nói vua tệ bạc. Ông chỉ làm cho vua thấy được giá trị của hoàng hậu, làm cho vua tự nhận ra mình sai. Và ông dạy một nguyên tắc sống chung: cung kính người biết kính, chia với người biết chia. Ai biết chia sẻ thì mình chia sẻ lại. Ai không biết chia sẻ thì cũng đừng dại mà cứ cho mãi. Nhưng trước hết, hãy là người biết chia sẻ. Vì khi chim biết cây hết trái thì bay đi cây khác, thế giới này lớn lắm. Người thương mình mà mình không biết giữ, thì họ cũng sẽ bay đi như chim, tìm cây khác có trái.
Cho nên, giữ tình thương trong nhà đôi khi chỉ đơn giản là chia nhau một nồi cơm. Ăn cùng nhau, dù ít, vẫn ngon hơn ăn một mình dù nhiều. Một miếng cơm chia nhau cũng là thương yêu. Mà thương yêu thì phải thể hiện bằng việc làm nhỏ mỗi ngày, chứ không phải bằng lời nói lớn một lần.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư