🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Người tốt khó tìm nên vua đành kham nhẫn: nhắc khéo mà sửa được người

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những lúc ta biết rõ người ta sai, mà không nói được. Không phải vì ta sợ, mà vì người đó còn có ích, còn giúp được việc lớn. Nói thẳng thì mất người, không nói thì sai cứ tiếp diễn. Làm sao để vừa giữ được người, vừa sửa được lỗi? Chuyện xưa kể về một ông vua gặp đúng tình huống khó xử như vậy.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, có một vị đại thần giúp ích rất nhiều cho vua, nhưng lại lợi dụng chức vụ mà thông gian trong nội cung. Vua biết được kẻ phạm tội, nhưng vì vị đại thần ấy giúp nhiều cho vua nên vua chịu đựng tội lỗi kia, rồi đem chuyện thưa với Đức Phật. Ngài nói: Các vua thuở trước cũng chịu đựng như vậy. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở trước, cũng tại Ba-la-nại, có một đại thần thông gian trong nội cung. Vị đại thần ấy cũng có một người hầu cận thông gian trong nhà mình. Đại thần ấy không thể chịu đựng tội phạm ấy, vì thế đã đem nó đến trước vua và hỏi: Thưa Thiên tử, thần có một người giỏi nhiều việc, người ấy đã phạm tội, ngài nghĩ phải làm gì?

Vua nghe xong, không trả lời thẳng. Vua đọc một bài kệ: Và chính ta cũng có người như vậy đứng đây, người tốt thật khó tìm, nên ta cần kham nhẫn! Một câu nói thôi, mà đại thần nghe là hiểu ngay. Vua đang ám chỉ chính ông ta. Vua cũng có một người giỏi nhiều việc mà phạm tội, đó là ông. Vua cũng đang kham nhẫn với ông, vì người tốt khó tìm. Vị đại thần biết lời vua nói ám chỉ mình, và từ đây trở đi không dám thông gian trong nội cung nữa. Còn người hầu hạ ấy biết vấn đề đã được tâu với vua nên từ đấy trở đi không dám hành động sai quấy nữa. Một câu nói khéo, sửa được cả hai người.

Câu chuyện này ngắn, chỉ có hai bài kệ, mà bài học thì sâu. Bài học thứ nhất là về kham nhẫn. Kham nhẫn không phải là chịu đựng một cách nhu nhược, nhắm mắt làm ngơ. Kham nhẫn là biết rõ người ta sai, mà vẫn giữ được bình tĩnh, chờ đúng lúc, dùng đúng cách để sửa. Vua biết đại thần sai, nhưng vua không nổi giận, không cách chức ngay. Vì vua biết người tốt khó tìm. Người giỏi việc, giúp được nhiều việc, mà phạm một lỗi, thì nên sửa chứ không nên bỏ. Bỏ đi thì dễ, tìm người thay thế thì khó. Người lãnh đạo giỏi là người biết cân nhắc như vậy.

Nhưng kham nhẫn cũng có giới hạn của nó. Vua kham nhẫn không có nghĩa là vua đồng tình với tội lỗi. Vua vẫn phải sửa, chỉ là sửa bằng cách khéo. Nếu vua cứ im lặng mãi, đại thần sẽ tưởng vua không biết, hoặc vua chấp nhận, rồi sẽ làm tới. Cho nên vua chờ đúng lúc đại thần tự đem chuyện đến hỏi, rồi vua đáp một câu vừa đủ. Đúng lúc, đúng người, đúng lời. Đó mới là kham nhẫn có trí tuệ.

Bài học thứ hai là về cách nhắc người. Có những lỗi không nên nói thẳng. Nói thẳng thì người ta mất mặt, sinh hận, hoặc chống đối. Nhắc khéo thì người ta tự hiểu, tự sửa, mà không mất mặt. Vua không nói: Này khanh, khanh thông gian trong cung của trẫm, khanh phải chừa đi. Vua chỉ nói: Ta cũng có người như vậy, người tốt khó tìm, nên ta cần kham nhẫn. Đại thần nghe xong tự hiểu: vua biết hết, vua đang cho mình một cơ hội. Không cần ai mắng, ông tự sửa. Đó là nghệ thuật của người lãnh đạo. Nói ít mà sửa được nhiều.

Trong đời sống, ta cũng cần học cách nhắc khéo như vậy. Con cái làm sai, mắng thẳng thì nó sợ, nhưng không hiểu. Nói khéo, kể một câu chuyện, gợi một ví dụ, thì nó tự ngẫm ra. Nhân viên làm sai, quát tháo thì họ làm theo vì sợ, nhưng trong lòng không phục. Gợi ý khéo, để họ tự thấy lỗi của mình, thì họ sửa bền hơn. Vợ chồng với nhau cũng vậy. Nói thẳng quá thì thành cãi nhau. Nhắc khéo một câu, đúng lúc, thì người kia hiểu mà không giận.

Cũng có một điều đáng nghĩ nữa, nằm ở phía người được nhắc. Đại thần nghe vua nói một câu là hiểu ngay, và sửa ngay. Đó là người có trí, có lòng tự trọng. Người không có trí thì nghe nhắc khéo cũng không hiểu, hoặc hiểu mà giả vờ không hiểu. Người có lòng tự trọng thì chỉ cần một câu gợi ý là đủ. Cho nên, nhắc khéo chỉ có tác dụng với người còn biết xấu hổ, còn muốn sửa mình. Gặp người đã chai lì, nhắc khéo không xong thì phải nói thẳng, nói thẳng không xong thì phải có biện pháp mạnh hơn. Kham nhẫn không có nghĩa là để mặc cho sai trái tiếp diễn mãi.

Bài học gói lại là: người tốt khó tìm, nên khi gặp người tốt mà có lỗi, hãy kham nhẫn mà sửa, đừng vội bỏ. Và khi sửa người, hãy sửa bằng lời khéo, đúng lúc, để người ta tự hiểu mà sửa, không mất mặt mà vẫn sửa được. Một câu nói đúng lúc có thể sửa được hai người, giữ được một triều đình yên ổn. Đó là sức mạnh của kham nhẫn có trí tuệ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 225
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện Tiền Thân, Chương II (151–250) — Chuyện 225: Chuyện Đề Cao Tính Kham Nhẫn (Tiền thân Khantivannana), tr. 504–505
Bài liên quanKẻ nói dối thành rể quý: cái giá của một lời khoác lácMột trò đùa trên đầu người khác, cả bầy quạ suýt mất mạngMột câu chúc sống lâu cứu hai cha con khỏi miệng quỷ