🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Mũi tên có ngạnh: dục vọng đâm vào tim như thế nào

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những thứ ham muốn mới nhìn thì rất ngọt, nhưng càng dính vào thì càng đau. Một người mê game, ban đầu chỉ chơi một ván cho vui, rồi chơi đến hai giờ sáng, sáng ra đi làm muộn, bị trừ lương, vẫn không bỏ được. Một người mê mua sắm, thấy món đồ giảm giá thì tay run lên, mua về rồi để đó không dùng, tháng nào cũng than hết tiền. Họ không phải là người xấu. Họ chỉ bị một mũi tên đâm vào tim mà không biết rút ra.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, có một vị Tỷ-kheo thối thất tinh tấn. Đức Phật hỏi vì sao, vị ấy đáp: vì nhân duyên các dục. Đức Phật nói: các dục giống như mũi tên có ngạnh đâm vào trong tim. Khi đã đâm vào đấy, nó có thể giết người như mũi tên giết con cá sấu. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, có một vị vua trị vì đúng pháp ở Ba-la-nại. Một hôm vua đi vào công viên, đến bên bờ hồ xem những người múa hát biểu diễn. Đàn cá và đàn rùa thích nghe tiếng hát, tụ tập lại và đi theo vua. Vua thấy những con cá dài bằng thân cây cọ dừa, liền hỏi các đại thần: sao những con cá này lại đi theo ta như vậy? Các đại thần đáp: chúng đang hầu Thiên tử. Vua bằng lòng, ra lệnh cho chúng ăn cơm thường xuyên mỗi ngày.

Một số cá đến giờ ăn thì có mặt, một số khác không đến, cơm bị phí phạm. Người hầu tâu với vua. Vua ra lệnh: bắt đầu từ nay, vào giờ cơm hãy đánh trống. Khi nghe tiếng trống, các con cá tụ họp lại thì hãy cho chúng cơm. Từ đấy, cứ đến giờ ăn là có người đánh trống, đàn cá nghe tiếng trống thì kéo đến ăn cơm.

Khi đàn cá đang ăn cơm, một con cá sấu đến ăn vài con cá. Người cho cơm trình vua việc ấy. Vua ra lệnh: khi con cá sấu ăn cá, hãy bắn nó bằng mũi tên có ngạnh rồi bắt nó. Người cho cơm lên thuyền, chờ con cá sấu đến ăn cá thì đâm nó bằng một mũi tên có ngạnh. Mũi tên bắn vào lưng, con cá sấu đau đớn điên cuồng, mang theo mũi tên chạy trốn. Người cho cơm biết mũi tên đã trúng, liền gọi nó bằng bài kệ đầu: ngươi muốn đi chỗ nào, hãy đi đến chỗ ấy, mũi tên ta có ngạnh, đã bắn trúng ngươi rồi. Nghe tiếng trống gọi cơm, ngươi tham lam đã đến, đuổi bắt ăn đàn cá, nên ngươi phải mạng chung.

Con cá sấu đi về chỗ ở của mình và chết tại đấy. Đức Phật giải thích qua bài kệ thứ hai: các thú vật trong đời, khi đã bị cám dỗ và bị chinh phục bởi dục vọng của mình, chúng sẽ bị giết hại giữa bà con, bạn bè, như con cá sấu ấy đi theo ăn đàn cá.

Câu chuyện con cá sấu dạy một điều rất thực về lòng tham. Con cá sấu không chết vì nó yếu. Nó chết vì nó nghe tiếng trống gọi cơm mà không cưỡng lại được. Nó biết chỗ ấy có cá để ăn, biết mình có thể bị bắt, nhưng cái miệng vẫn thắng cái đầu. Nó bơi đến, ăn vài con cá, tưởng là mình khôn. Nhưng chính bữa ăn ấy lại là bữa ăn cuối cùng của nó.

Trong đời sống hôm nay, tiếng trống gọi cơm vẫn vang lên mỗi ngày, chỉ khác hình thức. Điện thoại reo một tiếng là ta cầm lên xem, dù đang ăn cơm với gia đình. Một tin giảm giá hiện lên là ta bấm vào mua, dù trong tủ đã có ba cái áo giống hệt. Một lời rủ rê đi chơi hiện lên là ta đi, dù ngày mai có việc quan trọng. Mỗi lần như vậy, ta tưởng mình chỉ ăn một con cá nhỏ. Nhưng mũi tên có ngạnh đã đâm vào rồi.

Mũi tên có ngạnh khác mũi tên thường ở chỗ: bắn vào thì dễ, rút ra thì khó. Càng giãy giụa, ngạnh càng móc sâu vào thịt. Lòng tham cũng vậy. Càng cố thỏa mãn nó, nó càng lớn lên. Ăn một bữa ngon thì muốn bữa sau ngon hơn. Mua một món đồ thì muốn món đắt hơn. Thắng một ván thì muốn thắng thêm ván nữa. Không bao giờ có chữ đủ.

Cho nên, muốn không bị mũi tên đâm trúng, đừng chờ đến lúc nó đã cắm vào tim. Hãy nghe tiếng trống mà biết dừng lại. Tiếng trống gọi cơm không có lỗi. Lỗi là ở chỗ ta nghe tiếng trống mà quên mất mình đang đi đâu. Con cá sấu nghe tiếng trống thì chết. Người khôn nghe tiếng trống thì biết đó là lúc phải tỉnh táo nhất. Chỉ cần dừng lại một nhịp trước khi bơi tới, là đã thoát được mũi tên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Mũi Tên (Tiền Thân Bikannaka, số 233) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 237–239 (kệ điểm tựa tr. 238)
Bài liên quanNàng Asitàbhù: bị chồng bỏ rơi, nàng tìm đường giải thoátBạn rủ hoàn tục, ẩn sĩ trả lời bằng một bài kệCon cò giả vờ thiền định bên bờ hồ