Có những lời rủ rê nghe rất ngọt, nhưng lại kéo mình ra khỏi con đường tốt. Một người bạn thân rủ: thôi đừng tu nữa, về sống với tôi, tôi chia cho một nửa tài sản, hai đứa cùng hưởng lạc. Một người đồng nghiệp rủ: bỏ cái nghề lương thiện ấy đi, sang làm với tôi, tiền nhiều hơn gấp mấy lần. Nghe qua thì ai cũng xiêu lòng. Tài sản chia đôi, đời sống đầy đủ, ăn uống thỏa thích, có ai mà không muốn? Nhưng người khôn ngoan không nhìn vào cái ngọt trước mắt. Họ nhìn vào cái giá phải trả sau đó.
Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về Roja, một người của bộ tộc Malla. Người này là bạn cư sĩ của Tôn giả A-nan, một hôm gửi thư mời Tôn giả đến thăm mình. Tôn giả xin phép Đức Phật rồi ra đi. Sau khi đãi Tôn giả ăn các món thượng vị, vị ấy ngồi xuống một bên, nói chuyện thân mật, và mời Tôn giả thọ hưởng cuộc sống đầy đủ dục lạc ở nhà mình: thưa Tôn giả A-nan, nhà tôi rất nhiều kho động sản và bất động sản. Tôi sẽ chia tài sản này làm hai và tặng Tôn giả một nửa. Hãy đến đây, chúng ta chung sống trong một gia đình.
Vị Trưởng lão nói cho bạn biết sự nguy hiểm của các dục, rồi từ chỗ đứng dậy, đi về tinh xá. Đức Phật hỏi Tôn giả A-nan: Roja nói chuyện gì với ông? Trưởng lão trả lời: Roja mời con sống đời gia đình. Đức Phật nói: không phải chỉ nay Roja mời các vị xuất gia sống đời gia đình. Lúc trước kẻ ấy cũng đã làm như vậy rồi. Rồi theo yêu cầu của Tôn giả A-nan, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài xuất gia làm vị ẩn sĩ sống lâu ngày tại khu vực Tuyết sơn. Vì mục đích lấy muối và giấm, ngài đi đến Ba-la-nại trú ở công viên của vua. Hôm sau vị ẩn sĩ đi vào thành. Bấy giờ một vị triệu phú ở Ba-la-nại hoan hỷ với uy nghi của Bồ-tát, đưa ngài về nhà, mời ngài thọ trai. Ngay khi được ngài nhận lời ở lại với mình, vị ấy đem ngài vào ở trong hoa viên và thường đến phục vụ ngài đủ mọi nhu cầu. Hai người nảy sinh tình thân mến với nhau.
Một hôm vị triệu phú, vì thương mến Bồ-tát, suy nghĩ: đời sống xuất gia thật cực khổ. Ta sẽ khuyên bạn ta từ bỏ xuất gia. Ta sẽ chia tất cả tài sản ta làm hai và cho bạn một nửa, rồi hai chúng ta cùng chung sống với nhau. Một hôm sau khi ăn uống xong, nói chuyện thân mật với bạn, vị triệu phú nói: thưa Tôn giả Vacchanakha, đời sống xuất gia đầy phiền toái. Đời sống gia đình đầy an lạc. Hãy hoàn tục, và hai chúng ta cùng thọ hưởng các dục lạc với nhau. Nói vậy xong, vị triệu phú đọc bài kệ đầu: này Vac-cha-na-kha, an lạc thay gia đình, đầy đủ thứ vàng bạc, đầy đủ các món ăn, ở đây, ăn và uống, rồi nằm dài thỏa thích!
Nghe vậy, Bồ-tát nói: này đại triệu phú, bạn đắm say dục lạc, vì không có trí, bạn tán thán công đức của đời tại gia, không tán thán công đức của đời xuất gia. Tôi sẽ nói với bạn mọi phiền toái của đời sống gia đình. Nay hãy lắng nghe. Bồ-tát đọc bài kệ thứ hai: người sống trong gia đình, không bao giờ an lạc, người ấy thường nói láo, người ấy thường lừa đảo, người ấy thường đánh đập, làm hại những người khác, các tội lỗi như vậy, làm sao chế ngự được, vậy ai nay còn muốn sống ở trong gia đình?
Với những lời này, bậc Đại sĩ nói lên những khuyết điểm của đời sống gia đình, rồi đi đến hoa viên như cũ.
Câu chuyện ẩn sĩ Vaccha-Nakha dạy một điều rất thực về những lời rủ rê ngọt ngào. Vị triệu phú không phải là người xấu. Ông thật lòng thương bạn, thật lòng muốn chia tài sản cho bạn. Nhưng ông chỉ nhìn thấy một mặt của đời sống gia đình: vàng bạc đầy đủ, món ăn đầy đủ, ăn rồi nằm dài thỏa thích. Ông không nhìn thấy mặt kia: để có vàng bạc ấy, người ta phải nói láo, phải lừa đảo, phải tranh giành, phải đánh đập nhau. Cái an lạc mà ông khoe, thật ra là cái an lạc vay mượn từ phiền toái của người khác.
Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay nghe những lời rủ rê kiểu ấy. Có người rủ bỏ việc thiện để làm việc kiếm tiền nhanh. Có người rủ bỏ con đường tu tập để về hưởng lạc. Có người rủ bỏ nguyên tắc để được thăng chức. Những lời rủ ấy lúc nào cũng bắt đầu bằng chữ an lạc, chữ sung sướng, chữ đầy đủ. Nhưng ít ai nói cho ta nghe cái giá ở phía sau: muốn có cái an lạc ấy, ta phải đánh đổi những gì?
Ẩn sĩ Vaccha-Nakha không cãi nhau với bạn. Ngài chỉ đọc một bài kệ, nói rõ sự thật, rồi đi về hoa viên như cũ. Ngài không bỏ bạn, cũng không theo bạn. Ngài giữ con đường của mình. Đó mới là cách trả lời khôn ngoan nhất trước một lời rủ rê ngọt ngào: không cần to tiếng, chỉ cần thấy rõ. Thấy rõ rồi thì tự mình biết nên đi hay nên ở.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư