🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con nhái xanh xử kiện giữa cá và rắn

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Thắng thua trên đời cứ luân phiên nhau như con nước. Hôm nay mình thắng, ngày mai mình thua. Hôm nay mình cười người ta, ngày mai người ta cười mình. Có một vị vua thắng trận thì dương cờ khắp nước, đi về thành với khí thế tưng bừng. Nhưng khi thua trận thì về trong sầu muộn, không cho ai biết. Người ngoài nhìn vào tưởng thắng là vui, thua là buồn. Nhưng thật ra, thắng hay thua cũng chỉ là một vòng quay, ai cũng có lúc ở trên, ai cũng có lúc ở dưới.

Ngày xưa, khi ở Trúc Lâm, Đức Phật kể về vua A-xà-thế. Khi phụ thân của vua Pasenadi nước Kosala gả con gái cho vua Bimbisàra, có cho nàng một làng ở Kàsi như món tiền sắm lễ. Khi A-xà-thế giết cha là vua Bimbisàra, không bao lâu, mẫu hậu mệnh chung vì thương chồng. Sau khi mẹ mất, vua A-xà-thế vẫn hưởng lợi tức của ngôi làng ấy. Vua Kosala quyết định không để ngôi làng thuộc tài sản gia đình mình cho kẻ nghịch tử đã giết cha, và vua gây chiến với A-xà-thế.

Khi thì người cậu là vua Pasenadi chiến thắng, khi thì người cháu là A-xà-thế chiến thắng. Khi A-xà-thế thắng trận, vua dương cờ lên khắp trong nước và đi về thành với khí thế tưng bừng. Khi vua thất trận, vua về sầu muộn và không cho ai biết. Một hôm tại Chánh pháp đường, các Tỷ-kheo ngồi nói chuyện này: thưa các Hiền giả, khi A-xà-thế thắng người cậu thì hân hoan, còn khi thất trận thì sầu muộn. Đức Phật đến và nói: không phải chỉ nay, ngày xưa cũng vậy, khi nào ai thắng trận cũng hân hoan, khi nào ai thất trận cũng sầu muộn. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm con nhái xanh. Lúc bấy giờ khắp nơi tại những hang lỗ sâu dưới sông, dân chúng thường đặt các lưới nơm để bắt cá. Một bầy cá lội vào trong một cái nơm ấy và một con rắn nước cũng bò vào, thân chảy máu. Con rắn không thấy ai cứu mình, sợ chết, vội bò ra khỏi miệng nơm, và nó vô cùng đau đớn, nằm nấp một bên bờ nước.

Lúc bấy giờ, con nhái xanh nhảy đến và rơi vào miệng cái lưới. Con rắn biết không ai có thể phán xử cho mình, thấy nhái xanh nằm đấy liền hỏi: này bạn nhái xanh, bạn có bằng lòng với việc làm của đàn cá này không? Rồi nó đọc bài kệ đầu: khi ta là con rắn đi vào trong miệng nơm, các con cá cắn ta, bạn nhái có hoan hỷ với việc đàn cá làm?

Con nhái xanh nói: vâng, thưa bạn, tôi hoan hỷ. Vì sao vậy? Khi những con cá đi vào khu vực của bạn, bạn ăn chúng. Khi bạn vào khu vực đàn cá, chúng ăn bạn. Tại khu vực của mình, tại chỗ mình kiếm ăn, không ai là không có sức mạnh. Rồi Bồ-tát đọc bài kệ thứ hai: loài người thường ăn cướp, khi nào thấy được lợi, khi người khác ăn cướp, kẻ bị cướp, cướp lại.

Khi Bồ-tát phân xử vụ kiện này, đàn cá thấy chỗ yếu của con rắn nước, liền nói: chúng ta sẽ bắt kẻ thù. Đàn cá đi ra khỏi miệng nơm, giết con rắn ngay tại chỗ rồi bỏ đi.

Câu chuyện con nhái xanh dạy một điều rất thực về thắng thua. Con rắn hỏi nhái xanh: cá cắn ta, bạn có vui không? Nhái xanh trả lời thẳng: tôi vui. Vì khi cá vào chỗ của bạn, bạn ăn cá. Khi bạn vào chỗ của cá, cá ăn bạn. Đó là luật công bằng của đời. Không ai mạnh mãi, không ai yếu mãi. Mạnh hay yếu là tùy chỗ đứng, tùy lúc, tùy thời.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay quên điều này. Khi mình đang thắng, mình tưởng mình sẽ thắng mãi. Khi mình đang mạnh, mình tưởng người khác sẽ yếu mãi. Một người đang có chức có quyền thì quát tháo người dưới, không ngờ một ngày mình mất chức, người dưới ấy lại thành sếp của mình. Một người đang giàu thì khinh người nghèo, không ngờ một cơn bệnh, một vụ làm ăn thua lỗ, lại đưa mình xuống ngang hàng với người mình từng khinh.

Bài kệ thứ hai của Bồ-tát nói rõ cái vòng luẩn quẩn ấy: loài người thường ăn cướp, khi nào thấy được lợi, khi người khác ăn cướp, kẻ bị cướp, cướp lại. Người cướp hôm nay, ngày mai sẽ bị cướp. Người thắng hôm nay, ngày mai sẽ thua. Vòng quay ấy cứ tiếp tục, cho đến khi có người chịu dừng lại.

Con nhái xanh không bênh cá, cũng không bênh rắn. Nó chỉ nói sự thật: ở đất của ai, người ấy mạnh. Hiểu được điều ấy thì thắng cũng không kiêu, thua cũng không nản. Vì thắng hay thua đều là chuyện của một lúc, một chỗ. Chỉ có cách sống của mình mới là chuyện của cả đời.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 239
Nguồn
• Chuyện Con Nhái Xanh (Tiền Thân Harita-Màta, số 239) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 245–247 (kệ điểm tựa tr. 246)
Bài liên quanVua ác chết, cả thành ăn mừng — chỉ người giữ cửa khócVua chó rừng và tiếng rống sư tửCon chó khôn chờ đúng lúc mới cắn đứt dây