🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chỉ biết bĩu môi: ngu mà tưởng mình khôn

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những người không biết gì mà cứ làm ra vẻ biết. Hỏi chuyện gì cũng gật gù, cũng bĩu môi, cũng ra vẻ thâm trầm như người hiểu biết lắm. Họ không trả lời được câu nào, nhưng cái điệu bộ thì lúc nào cũng như người đã nắm hết mọi chuyện trong tay. Người ngoài nhìn vào, nếu không để ý kỹ, dễ tưởng họ là người khôn ngoan. Nhưng khôn ngoan thật sự không nằm ở điệu bộ. Khôn ngoan nằm ở chỗ phân biệt được đúng và sai.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về Trưởng lão Làludàyi, người ta gọi là Udàyi khờ dại. Một hôm, hai vị đại đệ tử đang bàn luận một câu hỏi. Các Tỷ-kheo nghe cuộc bàn luận đều tán thán các Trưởng lão ấy. Trưởng lão Làludàyi ngồi trong hội chúng bĩu môi và suy nghĩ: Làm sao họ hiểu biết bằng ta được! Thấy vậy, các Trưởng lão đứng dậy và đi. Hội chúng liền giải tán. Sau đó, các Tỷ-kheo ngồi Chánh pháp đường bắt đầu nói chuyện ấy: Này các Hiền giả, Làludàyi chỉ trích hai vị đệ tử tối thượng và bĩu môi. Nghe chuyện ấy Đức Phật nói: Này các Tỷ-kheo, không phải chỉ nay mà trước kia cũng vậy, ngoại trừ bĩu môi, Làludàyi không biết gì khác. Rồi Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một đại thần cố vấn cho vua về thế sự và thánh sự. Vua có một hoàng tử tên là Pàdanjali, ngu đần và biếng nhác. Sau một thời gian, vua mệnh chung. Khi tang lễ của vua đã xong, các đại thần suy nghĩ: Chúng ta hãy làm lễ quán đảnh lên ngôi cho hoàng tử Pàdanjali. Nhưng Bồ-tát nói: Hoàng tử này ngu đần và biếng nhác. Chúng ta lựa hoàng tử ấy làm lễ quán đảnh lên ngôi vua sao?

Sau đó, các đại thần tổ chức một cuộc xử án, đặt hoàng tử ngồi gần, và xử không đúng đắn. Họ xử người sở hữu chủ trở thành người mất tài sản và hỏi hoàng tử: Thưa hoàng tử, chúng tôi xử án như vậy có đúng không? Hoàng tử bĩu môi. Bồ-tát suy nghĩ: Ta tưởng hoàng tử ngu! Nhưng không phải, hoàng tử là người có trí biết vụ xử án không đúng đắn, và Bồ-tát đọc bài kệ: Thật sự hoàng tử này trí tuệ sáng hơn người, hoàng tử bĩu môi vậy, chắc thấy rõ chúng ta!

Ngày hôm sau, các đại thần lại tổ chức một cuộc xử án khác. Lần này họ xử đúng đắn và hỏi: Thưa hoàng tử, xử án như vậy có đúng không? Hoàng tử cũng bĩu môi. Biết rằng hoàng tử chỉ là người ngu đần, Bồ-tát đọc bài kệ thứ hai: Kẻ này không biết được pháp, phi pháp, chân, vọng, ngoài cái bĩu môi ra, nó không biết gì cả. Các đại thần biết được Pàdanjali chỉ là kẻ ngu đần, nên họ làm lễ quán đảnh tôn Bồ-tát lên làm vua.

Câu chuyện này dạy một điều rất thấm: một hành động có thể đúng trong một lúc, nhưng nếu lặp lại trong mọi lúc thì lại lộ ra là không hiểu gì. Hoàng tử bĩu môi khi vụ xử sai, người ta tưởng chàng khôn. Nhưng khi vụ xử đúng, chàng cũng bĩu môi y như vậy, thì rõ ràng chàng không phân biệt được đúng sai. Chàng chỉ có một điệu bộ duy nhất, dùng cho mọi chuyện. Người khôn thì khác: gặp việc đúng thì gật đầu, gặp việc sai thì lắc đầu, mỗi việc một thái độ khác nhau, vì họ thật sự hiểu việc ấy.

Trong đời sống hôm nay, có nhiều người cũng chỉ biết bĩu môi. Họp hành gì cũng ngồi im, mặt lạnh, ra vẻ không đồng tình, mà hỏi ý kiến thì không nói được gì. Nghe ai nói gì cũng chê, cũng bĩu môi, mà bảo làm thì không làm được. Cái bĩu môi ấy che giấu được một lúc, nhưng không che được mãi. Chỉ cần thử họ hai lần, một lần đúng, một lần sai, là biết ngay họ có hiểu hay không.

Cho nên, đừng sợ mình không biết. Không biết thì hỏi, hỏi thì sẽ biết. Cái đáng sợ là không biết mà cứ làm ra vẻ biết, để rồi người ta giao việc lớn cho mình, mình làm hỏng cả việc. Hoàng tử Pàdanjali chỉ mất ngôi vua vì cái bĩu môi của mình. Còn chúng ta, nếu cứ giữ mãi cái điệu bộ ấy, có thể mất nhiều thứ hơn thế: mất lòng tin của người khác, mất cơ hội học hỏi, mất cả tương lai của mình.

Người khôn ngoan không cần điệu bộ. Họ nói được thì nói, không nói được thì im lặng lắng nghe. Im lặng vì đang học khác hẳn im lặng vì không biết gì. Cái bĩu môi của người hiểu biết là sự phán xét. Cái bĩu môi của người không hiểu biết chỉ là một cái mặt nạ. Mà mặt nạ thì sớm muộn cũng rơi xuống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Hoàng Tử Pàdanjali (Tiền Thân Pādan-jali, số 247) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 267–268 (kệ điểm tựa tr. 268)
Bài liên quanCây Kimsuka bốn mùa: nhìn một mặt rồi cãi nhauCon khỉ Sàlaka: lời ngon ngọt không dụ được người từng bị đánhCon khỉ giả làm ẩn sĩ: áo tu không làm nên người tu