🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cây Kimsuka bốn mùa: nhìn một mặt rồi cãi nhau

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những cuộc cãi nhau mà cả hai bên đều đúng một phần, nhưng vì ai cũng khăng khăng mình đúng hoàn toàn nên thành ra cãi nhau hoài không dứt. Người này thấy cái cây lúc nó ra lá, bảo nó giống cây bàng. Người kia thấy nó lúc ra hoa, bảo nó giống miếng thịt. Ai cũng thấy tận mắt, ai cũng nói thật, vậy mà vẫn cãi nhau. Vấn đề không phải là ai nói dối, mà là mỗi người chỉ nhìn thấy một mặt của sự vật, rồi tưởng đó là toàn bộ sự thật.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về bốn vị Tỷ-kheo như vậy. Một hôm bốn Tỷ-kheo đi đến gặp Đức Phật và xin đề tài thiền quán để tu tập. Đức Phật gợi ý cho các vị ấy về đề tài thiền quán. Họ nhận được đề tài thiền quán Sáu xứ, đi về trú xứ của mình. Một vị trong số họ liễu tri Sáu xứ đã chứng quả A-la-hán. Một vị liễu tri Năm uẩn. Một vị liễu tri Bốn đại. Một vị liễu tri Mười tám giới đều chứng quả A-la-hán. Bốn vị Tỷ-kheo trình lên Đức Phật các quả chứng của mình. Khi ấy một Tỷ-kheo khởi lên tư tưởng: Những đề tài thiền quán này có khả năng đưa đến Niết-bàn, vì sao tất cả lại đạt được quả A-la-hán? Và vị này hỏi Đức Phật. Ngài đáp: Này các Tỷ-kheo, sự kiện này có khác gì những anh em thấy cây Kimsuka. Nói vậy xong, theo lời yêu cầu của họ, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, vua có bốn con trai. Một hôm, họ gọi người đánh xe và nói: Này bạn, chúng tôi muốn thấy cây Kimsuka. Hãy chỉ cây ấy cho chúng tôi. Người đánh xe nói: Lành thay, tôi sẽ chỉ. Nhưng người đánh xe không chỉ cây ấy cho bốn người cùng một lần. Anh ta đem người anh cả lên xe đi vào rừng, và chỉ cây Kimsuka vào thời nó chỉ là một thân cây với các nụ mới mọc, rồi nói: Đây là cây Kimsuka. Sau đó anh ta chỉ cho người thứ hai một cây Kimsuka có lá còn xanh, rồi chỉ cho người thứ ba một cây đang trổ hoa, và chỉ cho người thứ tư một cây Kimsuka đã sanh trái.

Sau một thời gian, bốn anh em ngồi với nhau, và nói câu chuyện này: Cây Kimsuka giống như cây gì? Một người nói: Giống như một khúc cây bị cháy! Người thứ hai nói: Giống như cây bàng! Người thứ ba nói: Giống như miếng thịt! Người thứ tư nói: Giống như cây keo. Họ không đồng ý với câu trả lời của mỗi người, liền đi đến vua cha và hỏi: Thưa Phụ Vương, cây Kimsuka giống cây gì?

Vua cha nói: Các con trả lời thế nào? Và họ trình bày với vua cha câu trả lời của mình. Vua nói: Bốn con đã thấy Kimsuka. Nhưng khi người đánh xe chỉ cây Kimsuka cho các con, các con không phân tích và hỏi: Trong thời gian này, cây Kimsuka giống cái gì? Trong thời gian khác, cây Kimsuka giống cái gì? Do không hỏi vậy, nên các con sinh nghi ngờ. Rồi vua đọc bài kệ đầu: Tất cả các con ta đã thấy Kim-su-ka, nhưng chính ở nơi đây, cái gì làm con nghi? Không hỏi người đánh xe, cây ấy ở thời nào?

Sai khi nêu rõ sự việc, Đức Phật nói: Này các Tỷ-kheo, giống như bốn anh em ấy, vì không biết phân tích và không hỏi, nên sinh nghi ngờ đối với cây Kimsuka, cũng vậy các ông đã phát sinh nghi ngờ về Chánh pháp này. Rồi Đức Phật đọc bài kệ thứ hai: Như vậy những kẻ nào thiếu hiểu biết Chánh pháp, cũng phát sinh nghi ngờ đối với các Chánh pháp, giống như các anh em với cây Kim-su-ka.

Câu chuyện cây Kimsuka dạy một điều rất cần cho đời sống hôm nay. Cùng một con người, lúc trẻ khác, lúc già khác. Cùng một sự việc, nhìn từ góc này khác, nhìn từ góc kia khác. Cùng một lời nói, nghe trong lúc vui thì thấy hay, nghe trong lúc buồn thì thấy khó chịu. Nếu cứ lấy cái mình thấy trong một lúc mà khẳng định đó là toàn bộ, thì cãi nhau là chuyện chắc chắn.

Trong gia đình, vợ chồng hay cãi nhau cũng vì vậy. Chồng thấy vợ lúc mệt mỏi cáu gắt thì bảo vợ khó tính. Vợ thấy chồng lúc vô tâm thì bảo chồng lạnh nhạt. Mỗi người chỉ thấy một lúc của nhau, rồi kết luận cả con người nhau. Nếu chịu hỏi thêm một câu, chờ thêm một lúc, nhìn thêm một góc, có khi đã thấy người kia không như mình nghĩ.

Cho nên, khi thấy điều gì trái với điều mình biết, đừng vội cãi. Hãy hỏi: mình thấy nó vào lúc nào, ở đâu, trong hoàn cảnh nào? Người kia thấy nó vào lúc nào, ở đâu, trong hoàn cảnh nào? Hỏi xong thì mới biết, hóa ra cả hai đều đúng, chỉ là đúng ở những thời điểm khác nhau. Cây Kimsuka lúc nụ thì giống khúc cây cháy, lúc ra hoa thì giống miếng thịt, cả hai đều không sai. Sai chỉ ở chỗ ai cũng tưởng cái mình thấy là tất cả.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 248
Nguồn
• Chuyện Thí Dụ Cây Kimsuka (Tiền Thân Kimsukopama, số 248) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 268–270 (kệ điểm tựa tr. 270)
Bài liên quanCon khỉ Sàlaka: lời ngon ngọt không dụ được người từng bị đánhCon khỉ giả làm ẩn sĩ: áo tu không làm nên người tuMũi tên không ai bắn: dục vọng tự đâm vào tim mình