Có người lương tháng mười triệu thì thấy thiếu. Lên hai mươi triệu vẫn thấy thiếu. Lên năm mươi triệu vẫn thấy thiếu. Không phải vì họ tiêu nhiều. Mà vì cái "đủ" trong lòng họ cứ chạy trước một bước. Chuyện vua Mandhata kể về một người như thế, mà người ấy có cả thiên hạ.
Khi ở Kỳ Viên, có một Tỷ-kheo thối thất tinh tấn. Vị ấy đi khất thực ở Xá-vệ, thấy một nữ nhân trang sức đẹp đẽ và sanh tâm luyến ái. Bậc Đạo Sư hỏi vị ấy: "Này Tỷ-kheo, ngay trong khi ông còn đang ở trong gia đình, ông có bao giờ thỏa mãn được ái dục này chăng? Ái dục giống như biển cả, rất khó làm đầy. Thuở trước có những vị Chuyển luân vương ngự trị trên bốn đại châu, ngay cả khi ngự trị chư Thiên của bốn Đại Thiên Vương, hay ngự trị chư Thiên ở cõi trời Ba mươi ba, các vị ấy cũng không thế nào thỏa mãn được ái dục của mình." Nói xong, bậc Đạo Sư kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, trong những thời đại tối sơ của thế giới, có vua Mandhata, bậc Chuyển luân vương trị vì quốc độ, đầy đủ bảy báu vật. Khi tay trái vua co lại, và vỗ nhẹ tay mặt, thì cơn mưa bảy báu vật rơi xuống, ngập đến đầu gối, như một cơn mưa dông từ trời đổ xuống. Vua làm hoàng tử trong tám mươi bốn ngàn năm, làm phó vương cũng trong tám mươi bốn ngàn năm, làm vị Chuyển luân vương cũng trong tám mươi bốn ngàn năm. Tuổi thọ của ngài thật là vô lượng.
Một hôm, vì không thỏa mãn được ái dục, vua tỏ lộ vẻ bất mãn. Các đình thần thưa: "Tâu thiên tử, sao Thiên tử lại bất mãn?" Vua đáp: "Khi xét đến sức mạnh công đức của ta, thì vương quốc này để làm cái gì? Có trú xứ nào tốt đẹp khả ái hơn chăng?" Các đình thần đáp: "Tâu Đại vương, có Thiên giới." Vì thế vua chuyển vận bánh xe báu, cùng với hội chúng đi lên Thiên giới Bốn Thiên vương. Bốn vị đại vương nghênh đón, giao thiên giới ấy cho vua trị vì. Vua trị vì thiên giới ấy trong một thời gian dài, nhưng tại đấy, vua không thể thỏa mãn ái dục và bắt đầu lộ vẻ bất mãn.
Bốn Thiên vương hỏi sao vua bất mãn. Vua hỏi có trú xứ nào đẹp hơn chăng. Họ đáp: cõi trời Ba mươi ba còn đẹp hơn nhiều. Mandhata chuyển bánh xe báu đi tới cõi trời Ba mươi ba. Thiên chủ Đế Thích nghênh đón, chia một nửa vương quốc dâng vua. Từ đấy hai vị cùng trị vì cõi trời. Thời gian trôi qua cho đến khi Đế Thích đã sống ba mươi sáu triệu năm rồi mệnh chung và tái sanh cõi người. Theo cách thức này ba mươi sáu vị Đế Thích đã lần lượt mệnh chung. Mandhata với hội chúng của mình trị vì cõi trời. Như vậy với thời gian trôi qua, lòng ái dục của vua càng tăng thịnh.
Vua nghĩ: "Một nửa vương quốc có nghĩa gì đối với ta. Ta sẽ giết Đế Thích và ngự trị toàn vương quốc." Nhưng vua không thể giết Đế Thích được. Ái dục này là nguồn gốc tai họa của vua. Do vậy, thọ mạng của vua bắt đầu suy giảm. Tuổi già xâm chiếm thân ngài. Từ Thiên quốc, vua rơi xuống và đi vào một công viên. Người giữ công viên báo tin cho hoàng gia. Họ đến soạn một chỗ nằm cho ngài. Các đình thần hỏi: "Tâu Thiên tử, khi Thiên tử mệnh chung, Thiên tử sẽ nói lên lời dặn dò gì?" Vua đáp: "Sau khi ta mệnh chung, hãy nói cho quần chúng lời dặn này của ta: Đại vương Mandhata lên ngôi làm vị Chuyển luân vương, trị vì bốn đại châu lục được vây quanh với hai ngàn hòn đảo, đã trị vì cõi trời Bốn Thiên vương, trị vì cõi trời Ba mươi ba trong một thời gian dài bằng tuổi thọ của ba mươi sáu vị Đế Thích, nay đang mệnh chung." Nói vậy xong, vua mệnh chung và đi theo nghiệp của mình.
Sau khi kể câu chuyện quá khứ, bậc Đạo Sư đọc những bài kệ này:
"Dầu có mưa tiền vàng, vẫn không thỏa ái dục, dục ít vị, khổ nhiều, bậc trí ý thức vậy. Ngay cả các thiên dục cũng không đem an lạc, đệ tử bậc Chánh giác chỉ thích ái diệt tận."
Nói nôm na: dù trời có mưa tiền vàng xuống, lòng tham vẫn không đầy. Cái vui của dục thì ít, cái khổ vì chạy theo dục thì nhiều. Ngay cả vui thú cõi trời cũng không đem lại an lạc thật. Người trí thì chỉ thích diệt tận ái dục, tức là dừng lại, không chạy theo nữa.
Bài học thứ nhất: dục như biển, đổ bao nhiêu cũng không đầy. Vua có bốn châu, có cõi trời, vẫn thấy thiếu nửa vương quốc. Người thường có nhà, có xe, vẫn thấy thiếu nhà to hơn, xe đẹp hơn. Cái thiếu không nằm ở vật, mà nằm ở lòng. Mưa vàng ngập đến đầu gối mà lòng vẫn thấy thiếu, thì dù mưa vàng ngập đến cổ cũng vẫn thiếu.
Bài học thứ hai: càng được nhiều càng muốn nhiều. Ái dục tăng theo sở hữu. Mandhata lúc đầu chỉ muốn một cõi trời đẹp hơn, cuối cùng muốn giết cả Đế Thích để chiếm toàn vương quốc. Lòng tham không có điểm dừng tự nhiên. Chỉ có mình dừng nó lại. Không ai khác dừng thay mình được, kể cả khi đã có tất cả.
Bài học thứ ba: cái chết của vua là lời cảnh tỉnh. Người có tất cả mà vẫn chết trong bất mãn. Hạnh phúc không phải là có thêm, mà là biết dừng. "Dục ít vị, khổ nhiều" là một câu đáng để nhớ mỗi khi lòng mình nổi lên cơn thèm muốn thứ gì đó. Hãy hỏi: cái vui này được bao nhiêu, cái khổ để có nó là bao nhiêu? Thường thì vui ít mà khổ nhiều.
Thời ấy, Đại vương Mandhata là Đức Phật. Soi lại mình: mình đang đuổi theo cái gì mà cứ thấy thiếu? Nếu câu trả lời là "thêm nữa", thì dù có thêm bao nhiêu cũng vẫn thiếu. Dừng lại, nhìn những gì mình đang có, đó mới là chỗ an lạc bắt đầu. Người biết đủ thì nằm đất cũng thấy thoải mái. Người không biết đủ thì ngồi trên cõi trời cũng thấy chật chội.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư