Sáng dậy đi làm vì cái gì? Trả tiền nhà, tiền ăn, tiền học cho con. Nói cho cùng, phần lớn những gì ta chạy ngược chạy xuôi mỗi ngày, đều là vì cái bụng. Chuyện "sứ giả của cái bụng" nói thẳng điều này, mà nói một cách rất hài hước, khiến người nghe vừa cười vừa giật mình.
Khi ở Kỳ Viên, bậc Đạo Sư kể về một Tỷ-kheo tham lam. Bậc Đạo Sư nói với vị ấy: "Này Tỷ-kheo, không phải chỉ nay ông mới tham ăn. Thuở trước, ông cũng đã vậy rồi. Do lòng tham ông đã bị gươm chém đầu." Nói vậy xong, bậc Đạo Sư kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm hoàng tử. Khi đến tuổi trưởng thành, hoàng tử học các tài nghệ ở Takkasilà. Sau khi phụ thân mất, hoàng tử lên ngôi vua, và rất ham thích các món cao lương mỹ vị nên được gọi là Vua thích Mỹ vị. Người ta nói vua dùng các món ăn một cách hoang phí đến độ chỉ một đĩa cơm cũng đã tiêu hết một trăm ngàn đồng tiền vàng.
Khi ăn, vua không ăn trong nhà vì muốn cho quần chúng trông thấy các buổi ăn sáng hoang phí của mình, vua truyền dựng một cái đình được trang hoàng châu báu tại cửa cung. Đến giờ ăn, vua ngồi trên long sàng toàn bằng vàng có lọng trắng che phía trên, hai bên có các công chúa vây quanh, dùng các món ăn có trăm vị tuyệt hảo trong các dĩa vàng, trị giá trăm ngàn đồng tiền vàng.
Bấy giờ có một người tham ăn nhìn sự hoang phí trong cách ăn uống của vua và thèm muốn đồ ăn ấy. Không thể đè nén cơn thèm, anh ta tìm ra một phương tiện, liền mặc áo nai nịt quanh bụng thật chặt chẽ, giơ hai tay lên cao và la lớn tiếng: "Tâu Đại Vương, tôi là sứ giả! Sứ giả!" Rồi anh ta chạy đi đến gần vua. Lúc bấy giờ, trong quốc lộ ấy, nếu người nào nói: "Tôi là sứ giả", thì không ai ngăn cản người ấy. Do vậy dân chúng chia ra làm hai, nhường chỗ cho anh ta đi qua.
Anh ta chạy thật mau đến trước vua, chụp lấy một miếng cơm từ dĩa của vua và bỏ vào miệng. Một vệ sĩ tuốt gươm ra định chém đầu anh ta. Nhưng vua ngăn cản và nói: "Chớ chém." Rồi vua bảo anh ta: "Chớ sợ gì cả, hãy ăn đi!" Sau khi rửa tay, anh ta ngồi xuống. Cuối bữa ăn, vua cho anh ta uống nước và ăn trầu của vua, rồi hỏi: "Nay người kia, vậy ngươi là sứ giả của ai?" Anh ta đáp: "Thưa Đại vương, tôi là sứ giả của lòng tham. Tôi là sứ giả của Đại vương. Chính lòng tham sai tôi đến đây." Nói vậy xong, anh ta đọc hai bài kệ:
"Vì mục đích cái bụng, người ta đi thật xa, đi đến cả kẻ thù, đầu cầu xin ân huệ, tôi đây là sứ giả của chính cái bụng mình. Xin chớ phẫn nộ tôi, ôi, chúa tể vương xa, suốt cả ngày lẫn đêm, mọi người trên đời này, đều rơi vào uy lực của cái bụng tham ăn."
Nói nôm na: vì cái bụng mà người ta đi thật xa, đến cả kẻ thù mà cầu xin. Tôi đây là sứ giả của chính cái bụng mình. Xin vua đừng giận, vì suốt ngày đêm, mọi người trên đời đều nằm trong uy lực của cái bụng tham ăn. Vua nghe nói vậy liền phán: "Sự thật là vậy. Những người này là sứ giả của cái bụng. Chúng bị tham dục chi phối, nên chúng phải đi khắp nơi. Kẻ này đã nói lên thật khéo léo làm sao!" Vua bằng lòng với người ấy, và đọc bài kệ thứ ba:
"Hỡi này Bà-la-môn, ta ban thưởng cho ông một ngàn con bò cái đỏ, một bò đực thêm vào, đây là phần quà tặng giữa sứ giả với nhau, vì tất cả chúng ta là sứ giả cái bụng!"
Nói vậy xong, vua tiếp: "Ta vừa nghe một điều mà trước kia ta chưa từng nghe hay từng nghĩ đến do vị đại nhân này nêu ra." Vua hoan hỉ ban cho anh ta danh vọng lớn. Sau khi thuyết pháp thoại này, bậc Đạo sư giảng các Sự thật, và cuối bài giảng ấy, vị Tỷ-kheo tham ăn đã đắc quả Bất lai và nhiều người khác đắc các quả kia.
Bài học thứ nhất: thành thật với cái bụng của mình. Người tham ăn nói thẳng "tôi đến vì cái bụng", không giả vờ là sứ giả thật. Sự thành thật ấy cứu mạng anh ta. Nhiều khi ta cũng chạy vì miếng ăn, vì tiền, mà cứ nói là vì lý tưởng cao đẹp. Nói thật với mình thì mới làm chủ được mình. Còn tự dối mình thì cái bụng cứ dắt đi mà mình tưởng mình đang đi đúng đường.
Bài học thứ hai: cái bụng sai khiến cả thiên hạ. Vua cũng là sứ giả của cái bụng, quan cũng vậy, dân cũng vậy. Hiểu điều này thì bớt khinh người tham ăn, bớt tự cao về mình. Ai cũng có cái bụng, ai cũng phải ăn. Người đi làm thuê vì bữa cơm không thấp kém hơn người đi làm vì danh vọng, vì rốt cuộc cả hai đều đang chạy theo một cái bụng, chỉ khác nhau ở cái vỏ bọc bên ngoài.
Bài học thứ ba: làm chủ cái bụng. Vua ăn hoang phí một đĩa cơm trăm ngàn đồng, người tham ăn liều mạng vì một miếng cơm. Cái bụng không có lỗi, lỗi là ở chỗ để nó dắt đi. Ăn để sống thì được, sống để ăn thì khổ. Biết dừng, biết đủ, thì cái bụng là bạn. Không biết dừng, cái bụng thành chủ, sai đâu đi đấy, đến cả kẻ thù cũng phải đến cầu xin.
Lúc bấy giờ, người tham ăn ấy là vị Tỷ-kheo tham lam này, còn vị vua thích cao lương mỹ vị là Đức Phật. Câu chuyện kết thúc có hậu vì vua biết cười và biết thưởng cho lời thật. Trong đời, nếu ai đó nói thẳng với ta một sự thật khó nghe mà đúng, hãy như vị vua ấy: đừng rút gươm, hãy mời họ ngồi ăn. Lời thật tuy mất lòng, nhưng thường là lời cứu mình. Và mỗi ngày, trước khi chạy theo cái bụng, hãy hỏi nó một câu: hôm nay mày muốn gì, và mày có thật sự cần nó không?
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư