🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nói thật một câu, được cả bó hoa sen

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những lúc mình cần người ta giúp một việc nhỏ. Xin một chữ ký. Nhờ một câu giới thiệu. Mượn một thứ đồ. Mình nói khéo, nói ngọt, nói vòng vo. Người ta nghe xong chỉ cười trừ. Rồi mình bực. Sao mình nói hay như vậy mà người ta không giúp?

Có khi vấn đề không nằm ở chỗ mình nói chưa đủ khéo. Mà nằm ở chỗ mình nói chưa đủ thật.

Ngày xưa, ở thành Xá Vệ, có một số vị Tỷ-kheo ở thôn quê lên chùa. Các vị muốn cúng dường vòng hoa ở cây Bồ Đề mà trưởng lão A Nan đã trồng ngay cổng tịnh xá Kỳ Viên. Sáng hôm sau, các vị vào thành, đi đến con đường bán hoa sen xanh. Nhưng đi cả buổi mà không nhận được một vòng hoa nào. Các vị đành quay về, thưa với trưởng lão A Nan.

Trưởng lão A Nan nói một câu rất nhẹ: tôi sẽ đem hoa đến. Rồi ngài đi ra con đường bán hoa sen xanh ấy. Lát sau, ngài đem về nhiều bó hoa sen xanh. Các vị Tỷ-kheo lấy hoa làm lễ cúng dường cây Bồ Đề.

Chiều đó, các Tỷ-kheo ngồi ở Chánh pháp đường, khen nhau: các vị ở thôn quê ít phước, đi xin mà không được vòng nào. Còn trưởng lão A Nan đi sau, lại đem về được nhiều bó hoa. Đức Phật nghe vậy, dạy rằng: không phải chỉ bây giờ người ăn nói khéo léo mới nhận được vòng hoa. Thuở xưa, họ cũng đã nhận được như vậy. Rồi ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba La Nại, Bồ Tát là một vị triệu phú. Trong thành có một hồ sen thường nở hoa. Người canh giữ hồ ấy bị sứt mũi.

Một hôm, có ngày hội lớn ở Ba La Nại. Ba người con trai của vị triệu phú muốn đeo vòng hoa để vui chơi lễ hội. Ba anh em bàn nhau: chúng ta sẽ tán tỉnh người bị sứt mũi này, xin vài vòng hoa.

Đến giờ người giữ hồ hái hoa sen, ba anh em đứng đợi một bên. Người thứ nhất nói: như tóc râu bị cắt sẽ mọc lên như cũ, lỗ mũi của ông cũng sẽ mọc lại như tóc. Nay tôi xin hoa sen, hãy cho tôi một bông!

Người giữ hồ tức giận, không cho. Người thứ hai nói: như hột giống mùa thu gieo trong thửa ruộng sẽ mọc lên mau, lỗ mũi của ông ước mong cũng sẽ mọc lên. Nay tôi xin hoa sen, hãy cho tôi một bông!

Người giữ hồ vẫn tức giận, không cho. Người thứ ba nói: hai đứa kia nói nhảm nhí. Chúng nghĩ như vậy sẽ được bông sen. Nhưng dầu nói có, nói không, mũi cũng không mọc lại. Này bạn, hãy cho tôi hoa sen, tôi xin bạn!

Nghe lời ấy, người giữ hồ nói: cả hai người kia đều nói láo. Chỉ có bạn nói đúng sự thật. Bạn xứng đáng được các bông sen. Rồi người giữ hồ cho anh ta một bó hoa sen.

Đức Phật nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, người con trai vị triệu phú nhận được hoa sen chính là ta.

Câu chuyện ngắn, nhưng bài học thì dài. Hai người anh đầu không phải là người xấu. Họ chỉ muốn xin hoa. Nhưng họ xin bằng lời nịnh. Họ nói điều không thật để lấy lòng người khác. Người giữ hồ bị sứt mũi, ngày nào cũng nghe người ta chọc ghẹo. Hai câu nói kia nghe qua thì như chúc phúc, mà thật ra là nhắc lại nỗi đau của ông. Ai mà cho hoa được, khi mình vừa bị đem khuyết tật ra làm trò đùa.

Người em út không nói gì cao siêu. Anh chỉ nói đúng sự thật. Mũi sứt thì không mọc lại. Nói thật như vậy không phải là tàn nhẫn. Mà là tôn trọng. Anh không dối người giữ hồ, cũng không dối lòng mình. Và chính câu nói thật ấy lại mở được lòng người. Người giữ hồ cho anh cả một bó hoa, không phải một bông.

Trong đời, chúng ta hay nghĩ rằng muốn được việc thì phải nói khéo. Nói khéo ở đây thường có nghĩa là nói cho người ta vừa lòng, dù điều đó không thật. Nhưng người nghe không phải là kẻ khờ. Họ nghe ra ngay đâu là lời thật, đâu là lời lấy lòng. Lời nịnh có thể làm người ta vui một lúc, nhưng không làm người ta tin. Lời thật có thể nghe không êm tai, nhưng lại làm người ta tin.

Trưởng lão A Nan xin được hoa sen cũng vì lẽ ấy. Ngài không dùng mánh khóe. Ngài chỉ đến và nói điều cần nói, một cách thành thật. Người bán hoa cảm nhận được sự chân thành ấy, nên họ cho hoa.

Nói thật không có nghĩa là nói thẳng, nói cộc, nói cho đã miệng. Người em út trong truyện không chê bai người giữ hồ. Anh chỉ nói một điều đúng, bằng giọng của một người bạn: này bạn, hãy cho tôi hoa sen, tôi xin bạn. Thật mà vẫn có tình. Đó mới là lời nói khéo thật sự.

Hôm nay, nếu mình cần nhờ ai một việc, hãy thử bỏ hết những câu vòng vo. Nói đúng điều mình muốn, nói đúng sự thật, nói bằng lòng tôn trọng người nghe. Có thể mình sẽ nhận được ít hơn mình mong. Nhưng cái mình nhận được sẽ là thật. Và người cho mình cũng sẽ thấy nhẹ lòng, vì họ cho một người nói thật, chứ không phải cho một người đang diễn kịch trước mặt họ.

Một câu nói thật, nói đúng lúc, đúng chỗ, có khi đáng giá cả một bó hoa sen.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 261
Nguồn
• Chuyện 261: Chuyện Hoa Sen (Tiền Thân Paduma) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) (tb5-15.htm.txt)
Bài liên quanNắm tay thật chặt vẫn không giữ được lòng ngườiNgười biết bay cũng chìm vì một cái nhìnCung điện chìm dưới sông Hằng: giàu sang rồi cũng chìm