Có những người rất tự tin vào bản lĩnh của mình. Tôi không bao giờ sa ngã. Tôi đã tu lâu rồi, đã vững rồi. Nói như vậy, rồi một ngày, chỉ một ánh mắt, một giọng hát, tất cả sụp đổ. Không phải vì họ yếu. Mà vì họ đã thử thách mình quá gần với lửa.
Đức Phật từng kể chuyện một vị Tỷ-kheo thối thất tinh tấn. Khi vị ấy được đưa đến Chánh pháp đường, đức Phật hỏi có thật ông thối thất hay không. Vị ấy đáp sự thật là vậy. Đức Phật dạy: các nữ nhân làm uế nhiễm ngay cả các bậc thanh tịnh thuở xưa. Rồi ngài kể chuyện quá khứ.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba La Nại, vua không có con trai. Vua bảo các cung phi cầu nguyện để sanh con trai. Một thời gian dài trôi qua, Bồ Tát từ Phạm thiên giới đi xuống, nhập thai của bà hoàng hậu chánh cung.
Vừa sanh xong, sau khi tắm, Bồ Tát được đưa cho một người vú. Khi chạm tay nữ nhân, Bồ Tát lại khóc, không giữ im lặng. Bồ Tát được đưa cho một người hầu đàn ông. Vừa được người đàn ông ấy bồng, hài nhi liền im lặng. Từ đấy trở đi, chỉ những người đàn ông ẵm hài nhi qua lại. Khi bú sữa, họ nặn sữa rồi cho Bồ Tát uống, hay đặt một cái màn giữa hài nhi và bà vú.
Bồ Tát lớn lên, nhưng vẫn không thể nhìn nữ nhân. Vua cha làm cho Bồ Tát một chỗ ngồi riêng biệt và một thiền thất riêng biệt. Khi Bồ Tát lên mười sáu tuổi, vua suy nghĩ: ta không có một con trai nào khác. Còn đứa con trai này lại không hưởng thụ các dục, không muốn cai trị vương quốc. Thật sự ta có đứa con trai như vậy để làm gì?
Bấy giờ, một kỹ nữ giỏi về múa, hát và nhạc, trẻ tuổi, có khả năng quyến rũ những người đàn ông mà nàng gần gũi. Nàng đến hầu vua và thưa: tâu Thiên tử, ngài đang nghĩ gì vậy? Vua kể lại sự việc. Nàng kỹ nữ thưa: tâu Thiên tử, hãy yên tâm! Thiếp sẽ quyến rũ hoàng tử và làm cho hoàng tử nếm hương vị của ái tình.
Vua nói: nếu nàng có thể quyến rũ con ta, một hoàng tử không hề biết đến hương vị đàn bà, thì khi con ta làm vua, nàng sẽ làm hoàng hậu. Nàng kỹ nữ đáp: trách nhiệm ấy là của thiếp. Thiên tử chớ lo lắng.
Nói xong, nàng kỹ nữ đi đến những người đàn ông canh gác và nói: sáng sớm tôi sẽ đến đứng ở ngoài thiền thất gần phòng hoàng tử nằm và tôi sẽ hát. Nếu hoàng tử tức giận, hãy nói cho tôi biết, tôi sẽ bỏ đi. Nhưng nếu hoàng tử lắng nghe thì hãy khen ngợi tôi. Họ bằng lòng.
Sáng hôm sau, nàng đến hát với giọng ngọt lịm ngoài thiền thất. Hoàng tử nằm lắng nghe. Ngày kế, chàng bảo nàng đứng gần hơn mà hát. Ngày kế nữa, nàng hát ngay bên cạnh chàng.
Như vậy, dần dần dục vọng khởi lên trong lòng hoàng tử. Hoàng tử đi theo thói thường của người đời, biết được hương vị của ái tình, đến độ hoàng tử cầm gươm và dọa: ta không cho phép một ai khác thấy nữ nhân này! Hoàng tử chạy ra ngoài đường, đuổi theo các người đàn ông. Vua truyền bắt hoàng tử và thiếu nữ kia rồi đuổi họ ra khỏi thành.
Hai người đi vào rừng, xuống hạ lưu sông Hằng. Tại đó, một bên là sông Hằng, một bên là biển, họ dựng lên am thất sống với nhau. Thiếu nữ ngồi trong chòi lá nấu các củ và rau. Còn Bồ Tát mang củ quả từ rừng về.
Một hôm, trong khi Bồ Tát đi tìm quả trong rừng, một ẩn sĩ khổ hạnh từ một đảo trên biển đi ngang qua hư không để tìm đồ ăn khất thực. Thấy khói, vị ấy hạ xuống trước am thất. Thiếu nữ ấy mời vị khổ hạnh ngồi chờ cho đến khi nấu xong. Nàng lấy vẻ duyên dáng của phụ nữ quyến rũ vị ấy, làm vị ấy không thể thiền định và mất Phạm hạnh. Vị tu khổ hạnh ấy giống như con quạ gẫy cánh, không thể từ bỏ nàng, trọn ngày đứng tại đấy.
Khi thấy Bồ Tát đi về, vị ấy liền chạy ra hướng biển thật mau. Bồ Tát nghĩ: đây chắc là một kẻ thù, liền rút kiếm đuổi theo. Vị tu khổ hạnh làm cử chỉ như muốn bay, liền rơi xuống biển. Bồ Tát suy nghĩ: vị khổ hạnh này có lẽ đã đến đây ngang qua hư không, nay bị thối thất thiền định nên rơi xuống biển. Ta phải cứu vị ấy!
Vì vậy, vừa đứng trên bờ biển, Bồ Tát đọc những bài kệ: không phải rẽ nước biển, nhưng với thần thông lực, ngài du hành qua đây vào buổi mai thật sớm. Liên hệ ác nữ thần, ngài phải chìm xuống biển. Làm mọi người thối thất, đầy mê hoặc huyễn ảo, quyến rũ người thanh tịnh khiến họ chìm dần xuống. Kẻ trí biết nữ thần, nên xa lánh, từ bỏ.
Nghe lời Bồ Tát nói vậy, vị tu khổ hạnh đứng giữa biển làm phát khởi thiền lực đã mất, và bay lên hư không, rồi đi về trú xứ của mình. Bồ Tát suy nghĩ: vị tu khổ hạnh này với gánh nặng như vậy, đã bay lên hư không như một nhúm bông. Ta cũng phải làm phát khởi thiền lực như vị ấy để có thể bay lên hư không.
Vì vậy, Bồ Tát về am, dẫn nữ nhân ấy trở lại với quần chúng, rồi bảo nữ nhân ấy ra đi. Còn mình lui vào rừng, dựng am thất tại một nơi xinh tốt, và làm vị ẩn sĩ. Ngài chọn đề tài thiền định, rồi đạt các Thắng trí và các Thiền chứng, về sau được sanh lên Thiên giới.
Đức Phật nhận diện tiền thân: thời ấy, hoàng tử không hề liên hệ với nữ nhân chính là ta. Cuối bài giảng, vị Tỷ-kheo thối thất đã đắc quả Dự lưu.
Câu chuyện này có hai người rơi xuống. Hoàng tử rơi xuống vì tiếng hát. Vị khổ hạnh rơi xuống biển vì một ánh mắt. Cả hai đều là người có căn lành lớn, vậy mà vẫn rơi. Dục vọng không chừa ai. Nó chỉ cần một kẽ hở nhỏ.
Bài học ở đây không phải là sợ hãi hay khinh ghét. Mà là biết mình. Hoàng tử từ nhỏ đã không chịu được sự gần gũi của nữ nhân. Đó là một dấu hiệu. Nhưng vua cha lại muốn chữa dấu hiệu ấy bằng cách đưa nàng kỹ nữ đến. Đưa người sợ lửa đến gần lửa để thử xem có cháy không. Kết quả là cháy thật.
Người trí không thử mình như vậy. Biết mình yếu chỗ nào thì tránh chỗ ấy. Đó không phải là hèn. Đó là khôn. Vị khổ hạnh sau khi được cứu đã bay đi, không quay lại. Bồ Tát cũng buông bỏ và vào rừng tu tập. Cả hai đều làm một việc: bước ra xa khỏi chỗ nguy hiểm.
Trong đời thường, chúng ta cũng có những chỗ yếu của riêng mình. Có người yếu vì tiền. Có người yếu vì lời khen. Có người yếu vì một mối quan hệ cũ. Biết mình yếu ở đâu, hãy tránh ở đó. Đừng tự tin mà đứng sát mép vực rồi nói mình không bao giờ rơi. Người biết bay còn rơi xuống biển. Mình chưa biết bay, càng phải cẩn thận.
Và nếu có lỡ rơi, cũng đừng tuyệt vọng. Vị khổ hạnh rơi xuống biển vẫn bay lên lại được, nhờ nghe một lời nhắc đúng lúc. Đôi khi, một câu nói đúng lúc của một người bạn cũng đủ để kéo mình ra khỏi biển.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư