Có những người giàu đến mức cả thành phố phải dừng lại để xem. Ba ngôi nhà cho ba mùa. Mỗi lần chuyển nhà là một lễ hội. Nhìn từ ngoài, cuộc đời ấy thật đáng mơ ước. Nhưng có khi, chính người giàu nhất lại là người chán ngán nhất với sự giàu sang của mình.
Câu chuyện này do bậc Đạo Sư kể khi ngài ghé đến bên bờ sông Hằng, về thần thông của trưởng lão Bhaddaji.
Một dịp khác, khi bậc Đạo Sư đã an cư mùa mưa ở Xá Vệ, ngài nghĩ nên ban ân đức cho một trưởng giả trẻ tuổi tên Bhaddaji. Ngài cùng các Tỷ-kheo lên đường tới thành Bhaddiya và ở lại đó ba tháng trong rừng Jàtiyà, chờ đợi cho đến khi chàng trai ấy thuần thục và kiện toàn về tri thức.
Bấy giờ, thanh niên Bhaddaji là một nhân vật cao sang, con trai độc nhất của một phú thương ở Bhaddiya, hưởng một gia tài tám trăm triệu đồng. Chàng có ba ngôi nhà dùng cho ba mùa khác nhau. Mỗi mùa, chàng ở bốn tháng trong một ngôi nhà, rồi dời sang nhà khác trong cảnh xa hoa lộng lẫy. Vào các dịp này, cả thành phố thường nô nức đi xem cảnh sang trọng của chàng.
Sau khi đã trú nơi kia được ba tháng, bậc Đạo Sư báo cho dân trong thành biết ngài định ra đi. Dân trong thành xin ngài hãy nán lại đến ngày mai. Hôm sau, họ góp tặng vật cúng dường đức Phật và các Tỷ-kheo, dựng rạp giữa thành phố, trang hoàng đẹp đẽ. Bậc Đạo Sư cùng đoàn Tỷ-kheo thứ lớp đến ngồi vào đó. Mọi người đều đến cúng dường rất hào phóng. Khi thọ thực xong, bậc Đạo Sư với giọng ngọt ngào như mật, đã nói lời tùy hỷ công đức với họ.
Vào lúc này, thanh niên Bhaddaji đang từ một ngôi nhà của chàng dời sang ngôi nhà khác. Nhưng hôm đó chẳng có ai đến ngắm vẻ lộng lẫy rực rỡ của chàng, ngoài những người nhà của chàng.
Chàng được trả lời: thưa chủ nhân, đức Phật đã ở suốt ba tháng gần thành phố và hôm nay ngài ra đi. Ngài vừa thọ thực xong và đang thuyết pháp. Cả thành phố đều đang ở đó nghe ngài dạy.
Chàng nói: tốt lắm, chúng ta cũng sẽ đến đó nghe ngài. Chàng đến đứng ở mé ngoài đám đông. Khi nghe thuyết pháp, chàng vứt bỏ hết mọi tham dục cấu uế, đắc quả vị cao rồi đạt Thánh quả.
Bậc Đạo Sư bảo vị thương gia: con trai của ngài khi nghe ta thuyết pháp đã trở thành một bậc Thánh. Chính ngày hôm nay, vị ấy hoặc sẽ sống đời tu hành, hoặc sẽ nhập Niết bàn.
Vị thương gia nói: bạch Thế Tôn, tôi không muốn con tôi nhập Niết bàn. Xin ngài chấp nhận cho nó xuất gia. Rồi ngày mai, xin thỉnh ngài cùng với nó đến nhà tôi. Thế Tôn nhận lời mời ấy. Ngài đưa vị trưởng giả trẻ tuổi đến tịnh xá, nhận chàng vào giáo đoàn, sau đó thọ tiểu giới và đại giới. Suốt một tuần, cha mẹ của chàng trai ấy tiếp đãi chàng rất nồng hậu.
Sau bảy ngày như thế, bậc Đạo Sư mang chàng theo đi khi khất thực, đến một ngôi làng tên là Koti. Sau khi thọ thực xong, bậc Đạo Sư nói lời tùy hỷ. Trong lúc ấy, chàng trưởng giả đi ra khỏi làng, ngồi bên một bến của sông Hằng dưới một gốc cây mà trầm tư quán tưởng. Chàng nghĩ rằng khi nào bậc Đạo Sư đến, chàng sẽ đứng lên. Khi các trưởng lão cao niên nhất đến gần, chàng vẫn không đứng dậy. Nhưng khi bậc Đạo Sư đến thì chàng đứng lên ngay. Những người chưa hiểu đạo lấy làm bất bình vì chàng xử sự như thế.
Dân làng làm những chiếc bè để đức Phật và các Tỷ-kheo sang sông. Sau đó, bậc Đạo Sư hỏi xem Bhaddaji ở đâu. Các vị đáp: bạch ngài, kia kìa. Ngài bảo: đến đây Bhaddaji, hãy lên bè của ta.
Trưởng lão đứng lên, theo ngài đến chiếc bè của ngài. Khi bè ra tới cửa sông, bậc Đạo Sư hỏi Bhaddaji: này Bhaddaji, đâu là cung điện mà ông đã ở lúc Đại vương Panàda là vua? Bhaddaji đáp: thưa ở đây, phía dưới nước.
Những kẻ chưa hiểu đạo bảo với nhau: trưởng lão Bhaddaji đang tỏ ra mình là một vị Thánh đấy! Sau đó, bậc Đạo Sư bảo vị ấy hãy đánh tan mối nghi ngờ của các bạn đồng tu.
Lập tức, trưởng lão cúi mình đảnh lễ bậc Đạo Sư. Do thần lực, ông nắm toàn bộ khối cung điện trên đầu ngón tay rồi bay vụt lên không, mang theo cả tòa cung điện bao trùm một khoảng tới hai mươi lăm dặm. Ông tạo một lỗ hổng bên trong và xuất hiện trước những chúng sanh đang có mặt trong cung điện dưới nước, rồi tung cả tòa lâu đài lên khỏi mặt nước một dặm, rồi hai, rồi ba dặm.
Những ai từng là bà con thân thích của ông trong tiền kiếp kia, vì quá yêu thích cung điện ấy, nay đã trở thành cá, rùa, rắn nước, cóc nhái sinh ra ngay tại nơi ấy. Bây giờ, khi cả tòa cung điện bị tung lên, chúng giãy giụa lăn lóc cả ra ngoài rồi rơi bì bõm xuống nước lại. Bậc Đạo Sư thấy thế liền bảo: này Bhaddaji, các bà con thân thích của ông đang khốn đốn đấy! Nghe ngài dạy thế, trưởng lão liền thả cả tòa cung điện ra, và nó chìm xuống tại chỗ cũ trước đây.
Ngày xưa, có một ông vua tên Suruci trị vì ở Mithilà, một thành phố trong vương quốc Videha. Vua có một con trai cũng tên Suruci, rồi lại có thêm một con trai nữa tên là Đại Panàda. Họ làm chủ cung điện kia, do một nghiệp trong tiền kiếp. Có hai cha con dựng một túp lều lá cùng các cành cây sung làm nơi cư trú dành cho một vị Độc Giác Phật. Phần còn lại của câu chuyện sẽ được kể trong Tiền thân Suruci số 489.
Sau khi kể xong pháp thoại, bậc Đạo Sư đọc lên bài kệ tả cung điện của vua Panàda: rộng mười sáu ngàn tầm, cao một ngàn tầm, cờ xí rợp muôn màu, ngọc bích kết cả trăm tầng lầu, sáu ngàn nhạc công múa hát đồng thời.
Khi bậc Đạo Sư kể xong pháp thoại, ngài nhận diện tiền thân: thời ấy Bhaddaji là Đại vương Panàda, còn ta là Đế Thích.
Câu chuyện này có hai hình ảnh đối nhau. Một bên là cung điện nguy nga: cờ xí rợp trời, ngọc bích kết thành trăm tầng lầu, sáu ngàn nhạc công múa hát suốt ngày. Một bên là túp lều lá nhỏ, dựng bằng cành sung, dành cho một vị Độc Giác Phật.
Cung điện thì chìm xuống đáy sông Hằng. Những người yêu thích nó quá mức thì hóa thành cá, thành rùa, thành rắn nước, bám lấy chỗ ấy không rời. Còn túp lều lá thì không còn nữa, nhưng cái phước từ việc dựng lều ấy thì còn. Nó đưa Bhaddaji đến cửa giải thoát trong kiếp này.
Giàu sang không phải là xấu. Bhaddaji giàu, nhưng khi nghe pháp, chàng buông hết trong một buổi chiều. Chàng không tiếc ba ngôi nhà, không tiếc tám trăm triệu đồng. Vì chàng đã thấy: những thứ ấy có thể chìm xuống sông bất cứ lúc nào. Cái không chìm là việc lành mình đã làm.
Trong đời, chúng ta hay đo giá trị của mình bằng những thứ có thể chìm: nhà cửa, tiền bạc, danh tiếng, số người theo dõi. Những thứ ấy giống như cung điện dưới sông. Trông thì nguy nga, nhưng chỉ cần một cơn sóng là chìm. Còn việc lành mình làm cho người khác thì giống như túp lều lá. Nhỏ thôi, đơn sơ thôi, nhưng nó không chìm. Nó theo mình qua nhiều kiếp.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư