🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Phá mà tưởng đang giúp: chuyện con khỉ xé giỏ lá

Tiền thân – truyện tiền thân · 6 phút đọc

Có một kiểu giúp đỡ rất lạ. Người ta phá hỏng việc của người khác, mà trong lòng cứ tưởng mình đang giúp. Họ xé, họ dỡ, họ sắp xếp lại, họ làm cho mọi thứ rối tung lên, rồi quay sang chờ được khen. Ai bị như thế cũng bực. Nhưng người phá thì không hiểu vì sao mình bị mắng. Họ nghĩ: tôi có ý tốt mà. Ý tốt thì có thật, nhưng việc làm thì vẫn là phá hoại. Chuyện con khỉ xé giỏ trong kinh kể đúng cái cảnh này.

Ở thành Xá-vệ, có một vị quan mời đức Phật và chư tăng đến dùng cơm trong vườn nhà mình. Ông bảo các vị muốn đi dạo trong vườn thì cứ đi. Các vị đi đây đó, thấy người giữ vườn leo lên cây hái lá, kết thành những cái giỏ để đựng hoa quả rồi thả xuống gốc cây. Cứ mỗi cái giỏ rơi xuống, đứa con trai nhỏ của ông ta lại chạy đến phá hư hết. Các vị kể chuyện ấy với đức Phật. Ngài dạy: đây không phải là lần đầu cậu bé phá hư giỏ, trước kia cậu ấy cũng đã làm như thế. Rồi Ngài kể chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra trong một gia đình ở Ba-la-nại, lớn lên trở thành gia trưởng. Một hôm ngài đi ngang một khu vườn, trong đó có một bầy khỉ đang sống. Người giữ vườn cũng đang kết lá thành giỏ rồi ném xuống như thế. Con khỉ đầu đàn cứ chờ giỏ rơi xuống là xé nát ra. Nó tưởng rằng xé các giỏ ấy là làm vui lòng chủ. Bồ-tát thấy vậy liền đọc lên một bài kệ, ý rằng: hẳn chúa đàn có tài khéo léo, làm giỏ kia lắm nẻo công phu, đời nào ông lại làm hư, trừ phi ông trù làm thêm giỏ khác. Nghĩa là: cái giỏ người ta làm cực khổ như thế, ai lại đi phá, trừ khi mình định làm ra cái giỏ khác tốt hơn.

Nghe thế, con khỉ đầu đàn đáp lại bằng một bài kệ khác: từ cha mẹ đến tôi nữa đó, có thế nào làm giỏ như người. Người làm, ta xé rã rời, tính riêng loài khỉ truyền đời là đây. Tức là: cha mẹ tôi cũng làm thế, tôi cũng làm thế, người ta làm giỏ thì khỉ xé giỏ, đó là tính truyền đời của loài khỉ chúng tôi. Bồ-tát đáp lại: nếu tính riêng bầy khỉ thì quả là không thích hợp tính này. Dù ngươi có đúng hay sai, cũng không đáng kể cả hai, cút liền. Nói rồi ngài trách rầy nó và ra đi. Cậu bé phá giỏ trong vườn vị quan chính là con khỉ đầu đàn ngày xưa, còn người trí ấy chính là Bồ-tát.

Chuyện ngắn mà thấm. Con khỉ không phá vì ác ý. Nó phá vì tưởng đó là việc nên làm, vì cha mẹ nó cũng làm thế, vì cả bầy khỉ đều làm thế. Một thói quen xấu, khi được truyền từ đời này sang đời khác, sẽ trở thành chuyện đương nhiên trong mắt người làm. Người ta không còn hỏi việc này có ích không, có đúng không, mà chỉ làm theo vì mọi người vẫn làm. Cái giỏ của người giữ vườn cứ thế mà rách. Công sức của người làm giỏ cứ thế mà đổ sông đổ biển.

Trong đời thường, con khỉ xé giỏ có nhiều hình dạng lắm. Có người thấy đồng nghiệp đang làm dở một việc, bèn nhảy vào sửa lại theo ý mình, làm hỏng cả bản đã sắp xong, mà vẫn tưởng mình giúp. Có người thấy con cái đang sắp xếp đồ đạc theo cách của nó, bèn dọn lại theo cách của mình, làm mất hết đồ con cần, mà vẫn tưởng mình gọn gàng. Có người nghe người khác kể chuyện buồn, bèn chen vào khuyên đủ thứ, làm người ta rối thêm, mà vẫn tưởng mình an ủi. Ý tốt thì có, nhưng không hiểu việc, không hỏi người ta cần gì, thì ý tốt cũng thành phá hoại.

Muốn giúp thật thì phải học cách của người làm giỏ. Hỏi trước đã: anh đang làm gì, cần tôi phụ chỗ nào. Nhìn cho kỹ cái giỏ người ta đã kết đến đâu, đừng xé rồi mới hỏi. Và đừng lấy lý do truyền đời để bênh một thói xấu. Cha mẹ làm thế, cả bầy làm thế, không có nghĩa là việc ấy đúng. Con khỉ xé giỏ vì tưởng mình làm vui lòng chủ, nhưng chủ chỉ mong giỏ còn nguyên. Giúp người, trước hết là giữ cho việc của người ta còn nguyên vẹn, rồi mới tính đến chuyện làm cho nó tốt hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 280
Nguồn
• Chuyện 280: Chuyện Kẻ Phá Hư Giỏ (Tiền Thân Puta-Dùsaka) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 42–44 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanBay qua bảy dãy núi vì một trái xoài: lòng trung của con vẹt nhỏMất ngôi mà không mất lòng: vị vua đổi cái xấu thành tốtMột đàn heo thắng hổ: khi yếu mà biết đứng thành hàng