🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Mất ngôi mà không mất lòng: vị vua đổi cái xấu thành tốt

Tiền thân – truyện tiền thân · 7 phút đọc

Bị vu oan thì mình làm gì. Bị cướp mất thứ vốn là của mình thì mình làm gì. Phần đông người ta sẽ nghĩ ngay đến chuyện trả thù, đòi lại cho bằng được, ăn miếng trả miếng. Nhưng có một vị vua trong truyện xưa đã làm ngược lại. Ông mất ngôi, bị trói, bị tống vào ngục, mà ông không oán, không chống, không giết ai để giữ vương quốc. Cuối cùng, chính lòng không oán ấy đã trả lại vương quốc cho ông. Chuyện này bắt đầu từ một vị quan bị oan.

Ở xứ Kosala, có một vị quan đại thần rất đắc lực cho vua, làm hết mọi việc cần làm nên được vua quý trọng. Các quan khác ganh tị, âm mưu vu cáo ông. Vua nghe lời họ mà không tra xét, cho trói ông lại bằng dây xích và bỏ vào ngục. Ông sống cô đơn trong ngục, nhưng nhờ đức hạnh ông vẫn an tâm, nhờ tâm an tịnh ông hiểu được những điều kiện của sự sống và đắc quả Dự Lưu. Ít lâu sau, vua nhận ra ông vô tội, phá bỏ xiềng xích và tôn quý ông còn hơn trước. Ông đến đảnh lễ đức Phật và thưa: con đã làm cho vận xui ấy trở thành tốt, trong lúc ngồi tù, con đã đắc quả Dự Lưu. Đức Phật bảo: không phải chỉ có ông là người đã đổi xấu thành tốt, những bậc trí giả ngày xưa cũng đã đổi cái xấu thành cái tốt như ông vậy. Rồi Ngài kể chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra là con của chánh hoàng hậu, lớn lên được giáo dục tại Takkasilà, lên ngôi sau khi vua cha mất, giữ đúng mười điều luật của một vị vua, bố thí, hành thiện và chấp trì ngày trai giới. Một quan đại thần kia đã thông gian trong đám cung phi của vua. Vua khám phá ra sự thật, đuổi ông ta đi, không cho thấy mặt nữa. Ông quan bỏ đi đến triều đình một vị vua láng giềng, được vua ấy tin dùng, rồi xúi vua ấy đem quân sang đánh Ba-la-nại để chiếm lấy. Được tin, các tướng lãnh của vua Ba-la-nại xin đi bắt ông vua cướp nước. Vua bảo: ta không muốn giữ vương quốc bằng cách giết hại, đừng làm gì cả.

Ông vua cướp nước bao vây thành phố. Các đại thần lại xin phép bắt ông ta. Vua vẫn bảo không được làm gì cả, hãy mở các cổng thành. Rồi vua đoan nghiêm ngồi trên bệ giữa các đại thần. Vua cướp nước vào thành, bắt giữ vua và các triều thần, trói xích lại rồi tống tất cả vào ngục. Ngồi trong ngục, vua Ba-la-nại thương xót kẻ cướp nước kia, nỗi xót xa cùng cực trào dâng trong ngài. Do lòng thương xót ấy mà ông vua nọ bỗng cảm thấy giày vò bứt rứt trong thân, cả người như bị thiêu đốt gấp hai lần lửa bỏng. Ông ta hỏi các cận thần vì sao như vậy. Họ trả lời: ngài đã bắt giam một vị vua công chính, do thế mà ngài bị như thế kia.

Ông vua cướp nước liền đến xin Bồ-tát thứ lỗi, giao trả lại vương quốc và nói: vương quốc của ngài phải là của riêng ngài. Từ nay về sau, xin hãy để các kẻ thù của ngài cho tôi lo liệu. Rồi ông trừng phạt quan cố vấn xấu xa kia và quay về thành phố của mình. Bồ-tát nghiêm trang ngồi trên bệ cao, đọc cho triều thần nghe hai bài kệ, ý rằng: điều tốt nhất các khanh nên biết, việc tốt hơn hãy quyết lòng làm. Kẻ kia, ta đối thiện tâm, nên ta cứu được năm trăm người. Hãy tỏ vẻ khoan dung đức độ, hiền hòa với đời. Sau đó, ngài rời ngai vàng trong kinh thành Ba-la-nại để vào dãy Hy-mã-lạp Sơn sống đời tu hành. Đức Phật nhận diện: lúc ấy Ànanda là ông vua cướp nước kia, còn vua xứ Ba-la-nại chính là Bồ-tát.

Chuyện này dạy một điều khó làm mà đáng làm: đổi xấu thành tốt. Vị quan bị oan đã đổi nhà ngục thành nơi tu tập, đổi vận xui thành quả Dự Lưu. Vị vua mất ngôi đã đổi cảnh tù đày thành cơ hội thương xót kẻ hại mình, đổi sự thua trận thành sự thắng bằng lòng từ. Cả hai đều không chọn cách trả đũa. Họ chọn cách dùng chính cái xấu đang xảy ra để làm ra cái tốt. Nhà ngục không đổi, xiềng xích không đổi, nhưng lòng người đổi thì vận mệnh đổi theo.

Trong đời thường, mình cũng hay gặp cảnh bị hiểu lầm, bị chơi xấu, bị lấy mất thứ của mình. Phản ứng đầu tiên thường là giận, là đòi lại, là làm cho người kia phải trả giá. Nhưng giận thì dễ, mà giận không giải quyết được gì ngoài việc làm mình thêm khổ. Vị vua trong truyện không giữ vương quốc bằng cách giết hại, và cuối cùng vương quốc tự quay về với ông. Ông vua cướp nước không thua vì gươm giáo, mà thua vì lương tâm của chính mình bị đốt nóng. Cái thắng lớn nhất không phải là thắng kẻ thù, mà là thắng được lòng oán hận trong mình. Làm được như thế, thì dù đang ngồi trong ngục, mình vẫn là người tự do. Và đó cũng là ý của bài kệ cuối: bỏ cung tên xuống, thành người tự thắng, thì mới nên công.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 282
Nguồn
• Chuyện 282: Chuyện Điều Tốt Nhất (Tiền Thân Seyya) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 50–52 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanMột đàn heo thắng hổ: khi yếu mà biết đứng thành hàngVận may không ăn cắp đượcCàng chà, ngọc càng sáng: lời vu oan không làm bẩn sự thật