🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Bố thí trong truyện Tiền thân — Phần 5

Tiền thân – truyện tiền thân · 7 phút đọc

Bốn phần trước, ta đã đi qua những cách cho đi lớn lao: cho thân mình, cho khi trắng tay, cho mạng sống, cho để trả ơn. Phần cuối này hỏi một câu nhỏ mà khó: thế nào mới gọi là sống bằng của bố thí. Câu trả lời nằm trong chuyện bảy vị ẩn sĩ và con chim anh vũ.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì tại Ba-la-nại, Bồ-tát là Thiên chủ Sakka. Có bảy anh em trong một làng ở Kàsi nhận thấy tai hại của lòng tham dục, liền rời bỏ thế tục và trở thành ẩn sĩ. Họ sống tại Mejjhàrannà, nhưng vẫn ham thích các lạc thú, không chuyên tâm tu tập và chỉ làm theo thói quen của vật chất. Bậc Đạo Sư kể chuyện này trong lúc trú tại Đông Viên liên hệ đến một số Tỷ-kheo thích lạc thú. Trưởng lão Mahamoggallàna đã làm run chuyển cả trú xứ của họ và cảnh báo họ. Tăng chúng bắt đầu bàn luận về lỗi lầm này tại Chánh pháp đường. Bậc Đạo Sư được kể sự việc trên, liền bảo: đây không phải là lần đầu tiên họ thích lạc thú. Và Ngài kể một chuyện quá khứ.

Sakka Thiên chủ bảo: ta muốn đi cảnh báo bọn này. Do đó ngài biến mình thành chim anh vũ đến trú xứ của họ, vừa đậu trên cây vừa ngâm vần kệ đầu cảnh báo họ: hạnh phúc là ai sống giữa đời bằng tàn dư bố thí mà thôi, được người tán thán trên trần thế, số phận đời sau: lạc cõi trời. Khi ấy, một người trong bọn họ nghe tiếng chim anh vũ, liền gọi đám kia lại và ngâm vần kệ thứ hai: bậc trí phải chăng nên lắng tai khi anh vũ nói giọng như người, hãy nghe, các bạn, chim ca tụng bọn chúng ta đây, rõ tuyệt vời. Họ tưởng con chim đang khen mình.

Anh vũ liền ngâm vần kệ thứ ba phủ nhận điều này: chẳng phải ta ca tụng các thầy, bọn ăn xác chết, hãy nghe đây: các thầy ăn món đồ thừa thải, chẳng phải tàn dư bố thí này. Khi nghe chim nói, họ đồng thanh ngâm vần kệ: xuất thế bảy năm, cạo tóc đen, nơi đây ta sống tháng ngày liền, ăn đồ tàn thực, sao chim trách, vậy thế ai người thật đáng khen. Bậc Đại sĩ ngâm vần kệ thứ năm khiển trách để họ phải ăn năn hối cải: món thừa sư, hổ, thú săn mồi, là thứ cần dùng của các người, quả thật chúng là đồ phế thải dù người gọi chỉ tàn dư thôi. Nghe vậy, các vị ẩn sĩ lại hỏi: nếu chúng ta không phải là người sống bằng tàn thực, thì xin cho biết họ là những ai.

Ngài liền ngâm vần kệ thứ bảy nêu rõ ý nghĩa đích thực của việc này: người nào bố thí các Sa-môn, để đáp ứng ngay mọi thứ cần, rồi thọ những gì còn để lại, sống nhờ của bố thí dư tàn. Như vậy Bồ-tát làm cho họ ăn năn hối lỗi rồi trở về cõi của ngài. Khi Pháp thoại chấm dứt, bậc Đạo Sư tuyên thuyết các Sự Thật và nhận diện Tiền thân: thời ấy, bảy ẩn sĩ kia là các Tỷ-kheo thích lạc thú này và Thiên chủ Sakka chính là Ta.

Bảy ẩn sĩ nhầm hai thứ giống nhau bề ngoài: ăn đồ thừa và sống bằng tàn dư bố thí. Ăn đồ thừa là ăn phần người ta bỏ đi, ăn vì tham, vì tiện, vì không muốn bỏ. Sống bằng tàn dư bố thí là cho đi trước, rồi mới ăn phần còn lại. Thứ tự đảo ngược thì ý nghĩa đảo ngược. Người bố thí trước, rồi ăn phần còn lại, là người biết đủ. Người ăn trước, lấy phần ngon, rồi gọi phần thừa là bố thí, là người tự dối mình. Con chim không trách họ ăn ít hay ăn nhiều, mà trách họ gọi sai tên việc mình làm. Họ tưởng mình đang sống đời giản dị, mà thực ra họ đang sống đời tham dục, chỉ khác là tham dục trong hình dáng của một ẩn sĩ.

Cái nhầm của bảy ẩn sĩ cũng là cái nhầm của nhiều người đời nay. Có người ăn mặc giản dị, ở nhà nhỏ, ăn cơm thừa, rồi tưởng mình đã sống đời biết đủ. Nhưng biết đủ không nằm ở chỗ ăn thừa hay ăn ngon, mà nằm ở chỗ mình đã cho đi trước hay chưa. Người cho đi trước rồi mới dùng phần còn lại thì dù ăn ngon cũng là biết đủ. Người giữ phần ngon cho mình rồi mới đem phần thừa cho người khác thì dù ăn thừa cũng vẫn là tham. Con chim anh vũ chỉ nói một câu mà bảy ẩn sĩ phải ăn năn: tàn dư bố thí là phần còn lại sau khi đã bố thí, không phải phần thừa sau khi đã ăn no.

Năm phần, năm gương mặt của một hạnh: thỏ cho thân mình, trưởng giả cho khi trắng tay, nai cái cho mạng sống, lộc vương cho để trả ơn, và bảy ẩn sĩ học lại thế nào là cho đúng nghĩa. Cho đi không phải là cho phần thừa, cho sau khi mình đã no, cho để được khen. Cho đi là đặt người khác trước mình một bước: cho trước, rồi mới dùng phần còn lại. Làm được như thế, thì dù chỉ còn hai đồng, một bó cỏ, một phần cơm thừa, cái cho ấy vẫn là cho thật, và người cho vẫn là người giàu nhất trong câu chuyện.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 393
Nguồn
• Chuyện 393: Chuyện Món Tàn Thực (Tiền Thân Vighàsa) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 302–304 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanCả nhà cùng ước, ai cũng được như ýCon quạ liều mình vì một bữa cơm của hoàng hậuKhỏi bệnh rồi mới biết thân này mong manh