🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con thỏ và hình thỏ trên mặt trăng

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có những người cả đời không có gì nhiều, nhưng khi ai cần, họ cho đi thứ quý nhất của mình. Cho không phải vì họ dư dả. Cho vì họ đã quyết: hễ có người đến xin, ta sẽ cho. Câu chuyện con thỏ dưới đây kể về một sự cho đi như thế, đến mức cả mặt trăng cũng còn ghi lại.

Chuyện này do bậc Đạo sư kể khi Ngài trú tại Kỳ Viên, về một người gia trưởng đã cúng dường các vật dụng cần thiết cho các Tỷ-kheo. Sau khi kể xong pháp thoại, đức Phật tuyên thuyết tứ đế. Ở phần kết thúc, người gia trưởng ấy đắc quả Dự lưu. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, có bốn con vật khôn ngoan sống với nhau trong rừng: một con rái cá, một con chó rừng, một con khỉ và một con thỏ. Bốn con vật sống hạnh phúc hài hòa bên nhau, giữ tròn giới luật, tuân hành các ngày trai giới. Con thỏ là chúa của cả bọn, chính là Bồ-tát.

Một hôm, con chó rừng ra đi kiếm thức ăn và tìm thấy trong túp lều của một người trông coi đồng ruộng hai xiên thịt nướng, một con rắn mối và một lọ sữa đông. Nó kêu lớn lên ba lần: các thứ này của ai đây? Sau đó không thấy ai là chủ nhân, nó mang các thứ ấy về cất vào hang của nó, tự nghĩ: vào lúc thích hợp, ta sẽ ăn các thứ này. Rồi nó nằm xuống, suy nghĩ vừa rồi nó giữ đạo hạnh thật tốt.

Con khỉ cũng vào trong lùm cây, lượm một cành xoài rồi mang lên cất vào khu của nó trong rừng, định sẽ ăn các trái xoài ấy vào lúc thích hợp. Rồi nó nằm xuống, suy nghĩ nó đã giữ đạo hạnh thật đúng.

Còn Bồ-tát, con thỏ chúa, vào lúc cần, ra ngoài định ăn đọt non trên bãi cỏ kusa. Trong lúc nằm trong rừng, ngài chợt nghĩ: ta chẳng có dầu, chẳng có cơm, chẳng có các thứ như thế. Nếu có ai đến đây xin ta, ta đâu có thể lấy cỏ mà cho họ được. Nếu có người hành khất nào đến với ta, ta sẽ cho người ấy thịt của chính ta vậy.

Sự biểu lộ đức hạnh sáng ngời ấy làm cho chiếc ngai bằng cẩm thạch trắng của Thiên chủ Đế-thích nóng lên. Đế-thích quán tưởng và khám phá ra duyên cớ, rồi quyết định thử lòng con thỏ chúa này.

Trước hết, Thiên chủ giả làm một Bà-la-môn đến đứng gần nơi ở của con rái cá. Rái cá hỏi tại sao ông đứng đó, ông đáp rằng ông đang đói và muốn xin ăn. Rái cá vui vẻ đem cá ra đãi ông. Vị Bà-la-môn bảo: hãy để đến mai rồi tôi sẽ tính. Rồi ông đến với con khỉ. Khi được hỏi vì sao ông đứng đó, ông cũng trả lời như trước. Khỉ sẵn sàng cho ông đồ ăn, đem xoài và nước lạnh ra mời. Vị Bà-la-môn bảo: hãy để đến mai rồi tôi sẽ tính.

Rồi ông đến con thỏ rừng tinh khôn. Khi được hỏi vì sao ông đứng đó, ông cũng trả lời như trên. Khi nghe ông ta muốn gì, Bồ-tát rất thỏa ý, liền nói: này Bà-la-môn, ngài đến với tôi để kiếm đồ ăn thì thật là đúng lắm. Hôm nay, tôi muốn trao tặng một thứ mà trước đây tôi chưa bao giờ trao tặng, và ngài sẽ không phải phạm giới sát sinh. Này bằng hữu, khi ngài chất củi và nhóm lên một ngọn lửa xong thì hãy đến báo cho tôi biết, tôi sẽ nhảy vào trong lửa hiến mạng sống của tôi. Khi thân tôi đã được nướng chín, ngài hãy ăn thịt tôi rồi hoàn thành các bổn phận tu sĩ của ngài.

Rồi thỏ nói với ông bài kệ: tôi chẳng có thức ăn mè đậu, cùng gạo cơm để hậu đãi ngài. Thịt tôi hãy nướng lửa thôi, nếu ngài sống với chúng tôi chốn này.

Thiên chủ Đế-thích nghe bảo thế, liền dùng thần lực tạo nên một đống than cháy đỏ rồi đến báo cho Bồ-tát hay. Bồ-tát từ chỗ nằm bằng cỏ kusa đứng lên và đến nơi ấy. Ngài lắc mình ba lần để nếu có côn trùng nào nằm trong bộ lông của ngài rơi ra mà thoát chết.

Rồi để hiến dâng toàn cả thân mình, Bồ-tát nhảy vọt lên trong một niềm hoan lạc tràn trề. Ngài rơi xuống đống than cháy rực giống như một con thiên nga vương giả đáp xuống cụm hoa sen. Nhưng ngọn lửa tắt ngay khi chạm đến những lỗ chân lông trên toàn thân ngài, giống như ngài rơi vào vùng sương giá. Ngài liền hỏi Đế-thích: này Bà-la-môn, ngọn lửa ngài vừa nhóm lên giá lạnh quá, nó chẳng làm nóng được các lỗ chân lông trên thân thể tôi. Tại sao thế?

Đế-thích đáp: thưa hiền giả, ta chẳng phải là một Bà-la-môn, ta là Đế-thích, ta đến đây để thử đạo hạnh của ngài.

Bồ-tát nói: thưa Đế-thích, không những chỉ riêng ngài mà nếu tất cả mọi người trên thế gian này đến đây để thử tôi về cung cách bố thí như thế kia thì họ cũng sẽ không bao giờ thấy rằng tôi từ bỏ một ý định bố thí nào. Nói xong, Bồ-tát thốt lên tiếng reo sảng khoái như tiếng rống của sư tử.

Bấy giờ, Đế-thích nói với Bồ-tát: này thỏ hiền trí, mong cho đạo hạnh của ngài được sáng tỏa muôn đời. Rồi Thiên chủ ép một trái núi, lấy nước tinh từ đó ra mà vẽ hình một con thỏ trên mặt trăng. Sau khi đặt thỏ vào chỗ nằm bằng cỏ non kusa, Thiên chủ quay về cung điện của mình ở trên trời.

Bốn con vật khôn ngoan kia sống hạnh phúc hài hòa bên nhau, giữ tròn giới luật, tuân hành các ngày trai giới, rồi khi mạng chung đi theo nghiệp của mình.

Khi kể xong, bậc Đạo sư nhận diện tiền thân: bấy giờ A-nan là con rái cá, Mục-kiền-liên là con chó rừng, Xá-lợi-phất là con khỉ, còn Ta là con thỏ hiền trí ấy.

Nghe đến đây, có người sẽ hỏi: con thỏ cho cả mạng sống, chuyện ấy có thật không? Có cần phải cho đến mức ấy không? Câu chuyện không bắt ta phải nhảy vào lửa. Câu chuyện chỉ hỏi ta một câu: trong lòng ta, có sẵn ý cho đi hay chưa?

Bốn con vật đều giữ giới, đều sống hiền. Nhưng khi có người đến xin, rái cá cho cá, chó rừng cho thịt, khỉ cho xoài, còn thỏ thì không có gì ngoài chính thân mình. Thỏ không nói: tôi nghèo quá, tôi không có gì để cho, thôi ngài đi chỗ khác. Thỏ cũng không hẹn đến mai. Thỏ cho ngay thứ mình có, dù thứ ấy là mạng sống của mình. Cái quý không nằm ở món quà lớn hay nhỏ, mà nằm ở chỗ lòng cho đi đã sẵn sàng từ trước, không cần đắn đo, không cần mặc cả.

Trong đời ta, hiếm ai phải cho đến mức ấy. Nhưng ai cũng có lúc phải cho một thứ gì đó của mình: một buổi tối để nghe người thân tâm sự, một ít tiền để giúp người hoạn nạn, một lời xin lỗi để giữ hòa khí trong nhà. Nhiều khi ta không cho, không phải vì ta không có, mà vì ta chưa quyết. Ta hẹn để mai tính, rồi mai lại hẹn mai nữa, rồi quên luôn.

Và hình con thỏ trên mặt trăng, theo chuyện kể, còn mãi đến hôm nay để nhắc người đời: có một con vật nhỏ bé đã từng cho đi tất cả, không tiếc một thứ gì. Nhìn lên trăng mà nhớ đến chuyện ấy, lòng ta cũng muốn sống rộng rãi hơn một chút.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 316 Chuyện Con Thỏ (Sasa-jātaka), trang 725–728
Bài liên quanĐừng khóc người chết như thể mình không chếtVòng hoa đỏ của kẻ tử tùChim đa đa và câu hỏi: làm mà không cố ý, có tội không?