🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Đừng khóc người chết như thể mình không chết

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Nhà nào cũng có một lần mất người thân. Người đi rồi, người ở lại khóc. Khóc là chuyện thường tình, chẳng ai trách. Nhưng có những người khóc mãi không dứt, bỏ ăn, bỏ ngủ, ngày nào cũng ra nghĩa địa than khóc, để nỗi buồn nuốt hết cả cuộc sống còn lại. Lúc ấy, khóc không còn là thương nhớ nữa, mà thành một cái hố chôn luôn cả người sống.

Chuyện này do bậc Đạo sư kể khi Ngài trú tại Kỳ Viên, về một người chủ đất tại Xá-vệ. Khi người anh của ông chết, ông quá đau đớn đến độ bỏ ăn, bỏ tắm rửa, không xức dầu thơm. Quá sầu khổ, cứ mỗi chiều là ông đến nghĩa địa khóc than.

Bậc Đạo sư vào lúc sáng sớm, phóng tầm mắt nhìn khắp thế gian, quan sát thấy người ấy có khả năng đắc quả Dự lưu, liền nghĩ: ngoài Ta ra chẳng ai có thể làm dịu nỗi sầu đau của ông ta và đưa ông đến quả Dự lưu bằng cách kể cho ông ta chuyện xảy ra thời xưa được. Ta phải là nơi an trú cho ông.

Vì thế hôm sau, khi đi khất thực về, Ngài mang theo một Tỷ-kheo trẻ tuổi đến nhà ông ấy. Nghe có bậc Đạo sư đến, người chủ đất liền sai sửa soạn một chỗ ngồi và mời Ngài vào. Sau khi đảnh lễ Ngài, ông ngồi xuống một bên. Khi bậc Đạo sư hỏi vì sao ông sầu não như thế, ông bảo rằng ông buồn khổ từ khi anh ông chết.

Bậc Đạo sư dạy: tất cả mọi hiện hữu do kết hợp mà nên đều vô thường, cái gì phải tan rã thì tan rã. Ta chẳng nên phiền não vì điều này. Các bậc trí giả ngày xưa vì biết như vậy nên không hề sầu khổ khi anh của họ chết.

Rồi do thỉnh cầu của ông ta, bậc Đạo sư kể một chuyện quá khứ.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát tái sinh trong một gia đình phú thương, có gia tài đến tám trăm triệu. Khi ngài trưởng thành thì cha mẹ chết. Thế rồi người anh của Bồ-tát quản lý tài sản của gia đình và ngài sống phụ thuộc vào ông ta. Chẳng bao lâu người anh cũng chết do một cơn bạo bệnh.

Bà con, bè bạn gần xa đã đến than khóc thảm thiết. Chẳng ai kiềm chế nỗi xúc động của mình. Nhưng Bồ-tát lại chẳng sầu chẳng khóc gì cả. Mọi người đều bảo: coi kìa, anh nó chết mà nó vẫn thản nhiên như không, thực là một kẻ tâm hồn quá sắt đá. Chắc là nó muốn anh nó chết để mong được hưởng gấp đôi phần gia tài đấy.

Một người thân thích cũng trách cứ ngài: này, anh của anh chết mà anh cũng chẳng nhỏ một giọt nước mắt nào cả ư?

Nghe thế ngài bảo: do ngu dại mù quáng, chẳng biết gì đến tám pháp ở thế gian, được mất, khen chê, vui buồn, vinh nhục, các người khóc than: ôi, anh ta đã chết! Nhưng tôi và cả các người đều cũng sẽ chết hết. Tại sao các người lại không khóc khi nghĩ đến cái chết của chính mình? Mọi sự hiện hữu đều giả tạm, do đó không một vật kết hợp nào có thể giữ nguyên điều kiện bản chất của nó được. Dù các người, những kẻ ngu dại mù quáng, do vô minh không biết đến tám pháp ở thế gian mà cứ khóc than sầu khổ, còn tôi tại sao phải khóc chứ?

Nói xong, ngài đọc các bài kệ: khóc người sống hết khóc kẻ chết, mọi sinh linh đều kết một thân. Loài chim, loài thú bốn chân, rắn, người, thảy bước chung một đàng. Chống số phận, ta càng bất lực. Vui chết không khổ lạc thăng trầm, sao chìm trong mối thương tâm, vì người anh chết, lệ đầm đìa rơi?

Bồ-tát thuyết giảng chân lý cho những người kia như thế và giải trừ mọi phiền não cho họ.

Khi bậc Đạo sư chấm dứt bài giáo lý, Ngài tuyên thuyết tứ đế. Ở phần kết thúc bài giảng tứ đế, người chủ đất đắc quả Dự lưu. Và Ngài nhận diện tiền thân: bấy giờ, bậc trí giả giải trừ phiền não cho mọi người bằng cách thuyết giảng giáo lý kia chính là Ta.

Nghe chuyện này, xin đừng hiểu lầm rằng đạo Phật dạy ta đừng thương người đã khuất. Thương là phải thương. Khóc một lúc cũng là chuyện thường. Điều đức Phật muốn chỉ ra là chỗ khác: ta khóc vì ta tưởng chỉ có người ấy phải chết, còn mình thì không. Ta khóc như thể cái chết là một tai nạn bất công chỉ rơi xuống nhà mình. Nhưng sự thật là: ai rồi cũng chết. Anh ta chết hôm nay, ta chết ngày mai, khác nhau chỉ là sớm muộn.

Hiểu được điều ấy, nỗi buồn không biến mất ngay, nhưng nó đổi tính. Thay vì oán trách số phận, ta bắt đầu biết trân trọng những ngày còn sống bên nhau. Thay vì ngày nào cũng ra nghĩa địa khóc, ta quay về lo cho những người còn sống, lo cho chính mình sống cho đàng hoàng.

Người chủ đất trong chuyện đã làm đúng một việc: ông chịu ngồi xuống nghe. Ông không gạt đi lời khuyên, không bảo rằng các người không hiểu nỗi đau của tôi. Ông nghe hết câu chuyện đời xưa, rồi tự mình thấy ra. Đến cuối bài giảng, ông đắc quả Dự lưu, nghĩa là ông đã thấy rõ vô thường và không còn bị nỗi buồn trói chặt nữa.

Người chết đã đi rồi, không còn nghe được tiếng khóc của ta. Người sống còn nghe được, còn cần ta. Khóc một hồi cho vơi lòng rồi đứng dậy, sống tiếp cho tử tế, đó mới là cách thương người đã khuất đúng nhất. Bởi vì nếu người ấy còn sống, hẳn người ấy cũng chỉ mong ta sống tốt, chứ không mong ta bỏ ăn bỏ ngủ mà khóc mãi bên mộ phần.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 317
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 317 Chuyện Khóc Người Chết (Matarodana-jātaka), trang 728–729
Bài liên quanVòng hoa đỏ của kẻ tử tùChim đa đa và câu hỏi: làm mà không cố ý, có tội không?Khi núi thành vàng, chàng có cho em một ít không?