🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chú tiểu đốt lều và con khỉ phá tổ chim

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những người không chịu được một lời quở trách. Nghe ai nói mình sai một câu là nổi giận, rồi tìm cách trả thù. Càng trả thù, càng lún sâu. Đến khi nhìn lại thì đã đốt mất cả lều của thầy, cả phước của mình, cả tương lai của mình.

Chuyện này do bậc Đạo sư kể khi Ngài trú tại Kỳ Viên, về một chú tiểu đốt túp lều lá của Trưởng lão Mahākassapa. Nhân duyên đưa đến câu chuyện vốn từ Vương Xá.

Bấy giờ, Trưởng lão ấy sống trong một túp lều ở gần Vương Xá. Có hai chú tiểu lo giúp việc cho Trưởng lão, một chú rất được việc, còn chú tiểu kia có tánh hạnh xấu. Bất cứ việc gì chú kia làm, chú này làm như thể do chính chú làm vậy. Chẳng hạn như khi chú kia lấy nước cho Trưởng lão súc miệng, thì chú này lại đến gặp Trưởng lão và thưa: bạch thầy nước đã sẵn, xin thầy súc miệng. Và khi bạn chú thức dậy sớm để lo quét dọn lều của Trưởng lão, thì ngay khi Trưởng lão xuất hiện, chú cứ đụng tay vào thứ này vật nọ, làm như là toàn túp lều được chính chú dọn dẹp vậy.

Chú tiểu lo tròn nhiệm vụ kia tự nghĩ: anh bạn xấu tính này, hễ ta làm cái gì thì anh ta cứ nói như thể chính anh ta làm. Ta sẽ phơi bày tính xấu của anh ấy mới được. Vì thế, khi anh chàng dối trá kia từ làng trở về, ăn xong liền đi ngủ, chú tiểu này nấu nước nóng rồi đem giấu trong phòng và chỉ để lại ít nước trong nồi đun.

Chú tiểu kia thức dậy, đi đến và thấy hơi bốc lên liền tự nghĩ: chắc chắn anh bạn ta đã đun nước và để trong buồng tắm. Thế là, chú đến gặp Trưởng lão và thưa: thưa thầy, nước đã sẵn trong buồng tắm, xin thầy vào tắm. Trưởng lão theo chú đi tắm, nhưng chẳng thấy có nước trong buồng tắm, liền hỏi chú nước đâu. Chú vội trở vào bếp, bỏ gáo vào nồi trống và múc nước, chiếc gáo chạm vào đáy nồi kêu lạch cạch. Từ đó về sau chú bị người ta gọi là Gáo lạch cạch.

Chú tiểu giận Trưởng lão và hôm sau chú không chịu theo Trưởng lão về thành phố khất thực. Chú đến viếng một gia đình thủ hộ của Trưởng lão, bảo ngài bị bệnh phải ở nhà, rồi xin các thứ ngon mang đi ăn một mình. Hôm sau, Trưởng lão đến thăm gia đình ấy mới biết chuyện. Vào buổi chiều, khi chú ấy đến hầu thầy, vị Trưởng lão bảo chú: khất thực như thế là hết sức bất chánh. Hãy giữ gìn, chớ phạm ác hạnh như vậy nữa!

Thế là chú ấy cứ mãi nuôi lòng thù hận Trưởng lão, chú nghĩ: hôm qua chỉ do một chút nước, ông ấy mắng xối vào ta; còn bây giờ tức giận vì ta đã ăn một nắm cơm ở nhà thủ hộ của ông, ông ta gây sự với ta nữa, ta sẽ tìm cách cư xử xứng hợp với ông ấy.

Ngày hôm sau, khi Trưởng lão vào thành phố khất thực, chú ta lấy búa đập vỡ hết các bình bát để đựng thức ăn và châm lửa đốt túp lều lá rồi phóng chạy đi. Lúc còn sống, chú trở thành kẻ cùng khổ đói khát giữa đời này và tàn tạ dần cho đến khi chết, chú bị đọa vào đại địa ngục Avīci. Mọi người đều biết đến hành vi xấu xa của chú.

Một hôm, vài Tỷ-kheo từ Vương Xá đến Xá-vệ, đảnh lễ bậc Đạo sư và kể lại chuyện chú tiểu đốt lều.

Bậc Đạo sư nghe thế liền bảo: này các Tỷ-kheo, Kassapa độc cư còn tốt hơn là sống chung với một kẻ ngu dại như thế. Nói xong, Ngài đọc một bài kệ được ghi lại trong Kinh Pháp cú: đừng đi cùng với bọn tầm thường, nên tránh giao du với lũ dại cuồng, chọn bạn bằng ta hay vượt trội, hoặc là đơn độc tiến trên đường.

Sau đó, Ngài lại bảo các Tỷ-kheo: này các Tỷ-kheo, không phải bây giờ chú ấy mới phá hoại túp lều và cảm thấy căm giận người đã quở trách mình. Ngày xưa, chú ấy cũng đã căm giận như thế. Rồi Ngài kể cho họ nghe một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra là một con chim Singila, loài chim có sừng. Khi trở thành một con chim lớn, ngài đến trú tại vùng Tuyết sơn và xây một cái tổ đúng ý thích, có thể chống chọi với mưa gió.

Bấy giờ, vào mùa mưa, mưa hoài không dứt, một con khỉ kia ngồi gần bên Bồ-tát, răng đánh lập cập vì trời lạnh quá. Trông thấy khỉ khổ sở như vậy, Bồ-tát nói chuyện với nó và đọc bài kệ đầu: khỉ ạ, tay chân mặt mũi ngươi, xem ra thật giống với người thôi, sao không xây lấy nơi cư trú, để núp khi giông bão đến nơi?

Khỉ nghe thế liền đọc bài kệ thứ hai: chim hỡi, tay chân mặt mũi ta, so cùng người thật giống không xa, trí khôn, lợi nhất người thừa hưởng, phần ấy ta đây bị loại ra.

Bồ-tát nghe xong liền đọc bài kệ nữa: kẻ nào vẫn trơ tráo hoài, tâm hồn hời hợt đổi thay không ngừng, tỏ ra cung cách thất thường, thì niềm hạnh phúc chẳng đường tìm ra. Rồi ngài khuyên: khỉ ơi, hạnh muốn tiến xa, ngươi cần gắng sức thật là tinh chuyên, đi đi, lều lá dựng lên, để mà trú ẩn tránh phiền gió đông.

Khỉ tự nghĩ: con vật này nhờ trú ẩn một nơi tránh được mưa tỏ ra khinh dễ ta. Thế rồi, quyết bắt cho được Bồ-tát, nó phóng tới vồ lấy ngài. Nhưng Bồ-tát đã bay lên không, tung cánh đi nơi khác. Còn con khỉ, sau khi đập phá tổ chim, liền bỏ đi.

Sau khi chấm dứt bài thuyết giảng, bậc Đạo sư nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, chú tiểu nổi lửa đốt túp lều là con khỉ, còn Ta là con chim Singila.

Hai câu chuyện, một ở hiện tại, một ở quá khứ, cùng một khuôn mặt: người ta giận vì bị nói trúng chỗ sai của mình, rồi thay vì sửa sai, lại quay sang phá hoại người đã nói ra sự thật. Chú tiểu Gáo lạch cạch bị bắt quả tang nói dối hai lần. Trưởng lão quở trách rất nhẹ nhàng, chỉ bảo từ nay chớ phạm ác hạnh như thế nữa. Vậy mà chú nuôi hận, rồi đốt lều, đập bát, bỏ trốn, cuối cùng đọa địa ngục. Con khỉ trong rừng cũng vậy: chim Singila khuyên nó dựng lều tránh mưa, một lời khuyên hoàn toàn có lợi cho nó, vậy mà nó nghe thành lời khinh dễ, liền phá tổ chim cho hả giận.

Gốc của cả hai chuyện là cái tâm không chịu nhận mình sai. Người không chịu nhận sai thì lời khuyên nào cũng nghe thành lời chê, lời quở nào cũng nghe thành lời mắng. Và khi đã giận rồi thì việc gì cũng dám làm, kể cả đốt nhà người khác, phá tổ người khác, để rồi chính mình phải gánh lấy hậu quả.

Trong đời ta, chuyện này không hiếm. Có người đi làm bị sếp nhắc một câu là về nhà đập phá, bỏ việc. Có người bị vợ chồng góp ý một lời là giận dỗi cả tuần, rồi làm những việc khiến cả nhà phải khổ theo. Lúc giận, ai cũng nghĩ mình đang trả đũa cho xứng. Nhưng ngẫm lại: người bị quở mà biết sửa thì càng ngày càng tốt lên, còn người bị quở mà nổi giận đi phá hoại thì càng ngày càng tệ đi, cuối cùng chỉ có mình là người thiệt nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 321
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 321 Chuyện Kẻ Đốt Lều (Kuṭidūsaka-jātaka), trang 739–742
Bài liên quanTiếng động mạnh: cả rừng chạy vì một trái rơiMười hai năm không dám mở miệng xin một đôi dépCon cừu lùi lại không phải để chào