🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Hai con vẹt, một con khỉ và tám ngọn gió đời

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Trong công sở, có một cảnh rất quen: một người mới đến, được sếp quý, được giao việc ngon, được khen trước mặt mọi người. Còn người cũ, từng được trọng vọng bao nhiêu năm, bỗng dưng bị cho ra rìa. Thức ăn ngon không còn đến phần mình, lời khen cũng không còn. Lúc ấy, lòng người cũ dậy sóng: tại sao lại là nó? Mình đã làm gì sai? Và thế là sinh ra ganh ghét, sinh ra oán hận, sinh ra đủ thứ chuyện không hay.

Chuyện kể rằng, khi đức Phật trú tại Trúc Lâm, Đề-bà-đạt-đa mất các lợi dưỡng và danh vọng. Khi Đề-bà-đạt-đa đã nuôi lòng hiểm thù đức Phật một cách phi pháp và sai một xạ thủ giết Ngài, rồi thả con voi Nàlàgiri để làm hại đức Phật, tội lỗi của ông ta ai ai cũng biết. Thế rồi, mọi người lấy mất trú xứ và các khẩu phần của ông và vua chẳng đoái hoài đến ông nữa. Khi đã mất nguồn lợi dưỡng và danh vọng, ông ta đi khắp nơi sống bằng cách xin các nhà quyền quý.

Các Tỷ-kheo bắt đầu bàn tán trong pháp đường rằng Đề-bà-đạt-đa đã nghĩ ra cách thu đạt lợi dưỡng và danh vọng thế nào, và khi đã kiếm được chúng thì ông ta lại không thể giữ được chúng. Đức Phật đến và hỏi các Tỷ-kheo đang ngồi bàn việc gì. Khi nghe kể lại, Ngài dạy: này các Tỷ-kheo, chẳng phải chỉ bây giờ mà xưa kia cũng thế, Đề-bà-đạt-đa đã bị tước mất các lợi dưỡng và danh vọng. Rồi Ngài kể cho họ nghe một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì thành Ba-la-nại, Bồ-tát là một con vẹt tên là Ràdha. Ngài là một con vẹt khỏe mạnh, chân và cánh đều toàn hảo. Con vẹt em trai ngài tên là Potthapàda. Một người bẫy chim kia bẫy được đôi chim này và mang chúng đến dâng vua xứ Ba-la-nại. Vua bỏ cả hai con vào trong một chiếc lồng bằng vàng, chăm sóc chúng, cho chúng ăn mật và bắp rang đựng trong một chiếc đĩa bằng vàng và cho uống nước đường. Chúng được chú ý chăm sóc đặc biệt và đạt lợi dưỡng danh vọng cao vời nhất.

Thế rồi, một người thợ rừng nọ mang đến dâng vua một con khỉ đen lớn tên là Kàlabàhu, nghĩa là Đen Lớn. Vì khỉ đến sau các con vẹt nên nó nhận được lợi dưỡng và cung kính nhiều hơn, trong khi ấy đôi vẹt lại không còn được trọng vọng như trước.

Bồ-tát nhờ có các đức tính của bậc giác ngộ nên chẳng nói một lời, nhưng em ngài vì không có đức tính ấy nên không thể chịu nổi sự trọng vọng mà người ta dành cho con khỉ, liền nói: anh ơi, trước kia ở cung điện vua, họ cho chúng ta thức ăn ngon, còn bây giờ chúng ta chẳng được gì cả, họ dâng hết mọi thứ cho con khỉ Kàlabàhu. Vì chúng ta không nhận được lợi dưỡng trọng vọng do vua ban, nơi đây chúng ta phải làm gì chứ? Này, chúng ta hãy đi vào rừng mà sống.

Vẹt em nói thế và đọc bài kệ đầu, đại ý rằng: ta từng hưởng lắm thức ăn, khỉ kia nay lại được phần ta xưa. Ràdha, hãy đến rừng già, cách người xử tệ sửa ra thế nào?

Ràdha nghe thế, liền đọc bài kệ tiếp, đại ý rằng: dù là được, mất ra sao, khen, chê, vui, khổ, vinh cao, nhục dày, đều là giả tạo, đổi thay, sao em lại cứ ngập đầy sầu đau?

Nghe thế, Potthapàda vẫn không thể bỏ được hiềm thù với con khỉ liền đọc bài kệ thứ ba, đại ý rằng: Ràdha, chim trí tuyệt cao, hẳn anh phải biết việc nào xảy ra, ai sẽ là người đuổi tên kia, từ triều vua trở lại nhà nó xưa?

Ràdha nghe thế, liền đọc bài kệ thứ tư, đại ý rằng: mặt nhăn, tai động ấy mà, sẽ làm bầy trẻ vương gia hãi hùng, khỉ kia tinh quái lạ thường, ngày kia sẽ chạy tìm đường kiếm ăn.

Chỉ ít lâu sau, khỉ ta lúc lắc đôi tay, chọc phá làm cho các vương tử bé nhỏ sợ hãi la ré lên. Vua hỏi xem việc gì đã xảy ra và khi nghe kể lý do, ngài phán: đuổi nó đi. Thế là con khỉ bị đuổi đi và đôi vẹt lại trở về hoàn cảnh như trước, được lợi dưỡng và trọng vọng.

Khi thuyết giảng xong, đức Phật nhận diện tiền thân: bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa là Kàlabàhu, A-nan là Potthapàda, còn Ta là Ràdha.

Câu chuyện này nói về tám ngọn gió của đời người: được và mất, khen và chê, vui và khổ, vinh và nhục. Tám ngọn gió ấy thổi qua đời ai cũng thế, không chừa một người nào. Hôm nay được trọng vọng, ngày mai có thể bị lãng quên. Hôm nay được khen, ngày mai có thể bị chê. Người khôn không phải là người tránh được gió, mà là người đứng vững khi gió thổi.

Con vẹt em Potthapàda là hình ảnh của chúng ta khi mất mát ập đến: oán trách, ganh ghét, muốn bỏ đi, muốn trả thù. Nó chỉ nhìn thấy phần thiệt của mình, mà không thấy rằng mọi sự đều đổi thay. Còn con vẹt anh Ràdha thì nhìn xa hơn: nó biết rằng được mất chỉ là giả tạo, đổi thay, không đáng để dìm mình trong sầu đau. Nó không nói nhiều, không tranh giành, chỉ lặng lẽ chờ đợi. Và quả thật, chẳng bao lâu sau, con khỉ tự làm hại mình bằng chính bản tính của nó, không cần ai phải ra tay.

Điều này rất đáng suy ngẫm. Khi một người mới đến và chiếm mất phần của mình, phản ứng đầu tiên của ta thường là ganh ghét. Nhưng ganh ghét không lấy lại được gì cả, mà chỉ làm mình thêm khổ. Người mới kia có giữ được vị trí của họ hay không, điều đó tùy thuộc vào chính họ, vào cách họ sống và làm việc, chứ không tùy thuộc vào sự oán hận của ta. Con khỉ Kàlabàhu bị đuổi đi không phải vì vẹt em ghét nó, mà vì chính nó làm cho các vương tử sợ hãi. Cái gì không xứng thì sớm muộn cũng tự rơi xuống.

Cho nên, khi thấy mình bị mất phần, bị lãng quên, bị người khác vượt qua, hãy nhớ đến lời của con vẹt Ràdha: dù là được, mất ra sao, khen, chê, vui, khổ, vinh cao, nhục dày, đều là giả tạo, đổi thay. Việc của ta không phải là giữ chặt lấy cái lồng vàng, mà là giữ cho lòng mình được yên. Lồng vàng có thể đổi chủ, thức ăn ngon có thể đổi phần, nhưng sự bình an trong lòng thì không ai lấy được, trừ khi chính ta tự đánh mất nó vì ganh ghét.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 329
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Chương IV Bốn Kệ, truyện số 329 Chuyện Con Khỉ Kālabāhu (Kālabāhu-jātaka), trang 759–761
Bài liên quanMiếng thịt của con diều hâu và ba bài học buôngTiếng kêu quá sớm của chim cu nonCây gậy ném đi quay lại trúng trán mình