🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Không còn gì để giữ, mới thật sự yên

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có người nhà cao cửa rộng, khóa mấy lớp, camera gắn khắp nơi, két sắt nặng trịch, vậy mà đêm nào cũng trằn trọc. Chỉ một tiếng động nhỏ ngoài sân là giật mình ngồi dậy. Lại có người chẳng có gì nhiều, cửa khép hờ, tối đến đặt lưng xuống là ngủ một giấc đến sáng. Cùng một đêm, cùng một xóm, mà một người sợ, một người yên. Khác nhau ở chỗ nào? Khác nhau ở chỗ người này còn nhiều thứ để giữ, người kia thì không còn gì để mất.

Trong kinh có kể chuyện Trưởng lão Bhaddiya. Ông vốn là một vị vua. Khi còn làm vua, ông được bảo vệ như một vị trời. Lính gác cầm gươm đứng quanh. Ông nằm trên giường lớn đặt trên lầu cao. Vậy mà ông sống trong sợ hãi, nằm lăn qua trở lại, không yên được một giấc. Sau này ông xuất gia, chứng quả A-la-hán, đi lang thang đây đó trong các khu rừng, không người bảo vệ, không của cải gì, vậy mà lòng ông lại yên. Nghĩ đến sự khác nhau ấy, ông thốt lên: ôi hạnh phúc thay! Ôi hạnh phúc thay!

Các Tỷ-kheo nghe vậy tưởng ông khoe mình chứng đạo, bèn trình lên Đức Phật. Đức Phật nói: Bhaddiya không phải chỉ nay mới sống hạnh phúc như vậy, mà thuở trước ông ấy cũng đã sống hạnh phúc như thế. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, ở Ba-la-nại, khi vua Brahmadatta đang trị vì, Bồ-tát sinh làm một vị Bà-la-môn giàu có ở phương Bắc. Thấy nguy hiểm trong các dục, thấy lợi ích trong sự xuất ly, Ngài từ bỏ các dục, vào núi Tuyết xuất gia làm ẩn sĩ, chứng được tám Thiền. Số người theo Ngài lên đến năm trăm vị khổ hạnh.

Khi mùa mưa đến, Ngài rời núi Tuyết, cùng chúng khổ hạnh đi bộ qua làng, qua thị trấn, đến Ba-la-nại, trú ở ngôi vườn của vua. Ở đó bốn tháng mùa mưa xong, Ngài đến từ biệt nhà vua. Vua nói: thưa Tôn giả, Tôn giả đã lớn tuổi, sống ở núi Tuyết làm gì? Hãy để các đệ tử đến núi Tuyết, còn Tôn giả ở lại đây. Bồ-tát giao năm trăm người khổ hạnh cho vị đệ tử trưởng, bảo vị ấy đi sống ở núi Tuyết, còn mình ở lại.

Vị đệ tử trưởng ấy, trước kia cũng từng làm vua, sau bỏ vương quốc lớn mà xuất gia, chứng được tám Thiền. Một hôm, muốn yết kiến bổn sư, vị ấy gọi các vị khổ hạnh lại và bảo: hãy sống thoải mái ở đây, ta đi đảnh lễ bổn sư rồi lại về. Vị ấy đi đến chỗ bổn sư, đảnh lễ, chào mừng rất chân tình, rồi trải tấm thảm, nằm xuống bên cạnh bổn sư.

Đúng lúc ấy, nhà vua đi đến ngôi vườn để yết kiến vị khổ hạnh. Vua đảnh lễ Bồ-tát rồi ngồi xuống một bên. Vị đệ tử khổ hạnh thấy vua đến mà không đứng dậy, vẫn nằm dài và nói lên lời cảm hứng: ôi hạnh phúc thay! Ôi hạnh phúc thay! Nhà vua không vui, nói với Bồ-tát: thưa Tôn giả, người khổ hạnh này có lẽ đã ăn quá đầy đủ nên nằm sung sướng, nói lên lời cảm hứng như vậy.

Bồ-tát đáp: thưa Đại Vương, người khổ hạnh này trước cũng làm vua như ngài. Vị ấy suy nghĩ: trước kia còn là cư sĩ, đầy đủ uy quyền nhà vua, được bảo vệ bởi nhiều người có binh khí cầm tay, nhưng không được hạnh phúc như thế này. Nay do tự mình được hạnh phúc xuất gia, được hạnh phúc thiền định, nên nói lên lời cảm hứng như vậy. Để giảng pháp cho nhà vua, Bồ-tát đọc bài kệ: người không được bảo vệ, không bảo vệ người khác, thưa Đại Vương, người ấy thật sự được an lạc. Vì không chờ đợi gì, đối với các dục vọng. Nhà vua nghe xong cảm thấy thoải mái, đảnh lễ rồi đi về cung. Vị đệ tử đảnh lễ bổn sư, rồi đi về núi Tuyết. Còn Bồ-tát tiếp tục sống ở đó, thiền định không gián đoạn, đến khi mạng chung, sanh lên Phạm thiên giới.

Đức Phật kết lại: lúc ấy, vị đệ tử là Tôn giả Bhaddiya, còn vị bổn sư chính là Ta đây.

Chuyện này nói một điều rất thật. Sợ hãi không đến từ chỗ không có người bảo vệ. Sợ hãi đến từ chỗ có quá nhiều thứ phải giữ. Khi còn làm vua, Bhaddiya có lính gác, có lầu cao, có giường lớn, mà lòng không yên. Vì còn ngai vàng thì còn sợ mất ngai. Còn quyền uy thì còn sợ mất quyền. Còn của cải thì còn sợ mất của. Cả đời cứ phải canh giữ những thứ mình có, thì còn hơi sức đâu mà yên.

Đến khi buông hết, không còn gì để giữ, ông mới thấy nhẹ. Không phải vì đời sống khổ hạnh có gì sung sướng. Mà vì không còn mong chờ gì nơi những ham muốn nữa. Bài kệ trong chuyện nói rất rõ: người không được ai bảo vệ, cũng chẳng phải bảo vệ ai, lại thật sự an lạc, vì không chờ đợi gì đối với các dục vọng. Chờ đợi ở đây là trông mong, là bám víu. Còn trông mong thì còn sợ mất. Hết trông mong thì hết sợ.

Nhìn lại đời mình, ai cũng có một ít của để giữ. Ít thì giữ ít, nhiều thì giữ nhiều. Nhưng cái làm mình mất ngủ thường không phải là cái mình đang có, mà là cái mình sợ mất. Sợ mất việc, sợ mất tiền, sợ mất mặt, sợ người ta chê, sợ con mình thua con người ta. Càng sợ mất thì càng phải canh, càng canh thì càng mệt. Có người lo đến mức khóa cửa rồi lại ra kiểm tra khóa thêm một lần nữa, mà vẫn không yên.

Bài học của chuyện này không phải là bảo ai cũng bỏ hết mà đi tu. Mà là bảo mình xem lại xem mình đang giữ cái gì, và cái ấy có đáng để mình mất ngủ hay không. Bớt một ham muốn là bớt một thứ phải canh giữ. Bớt so đo với người ta một chút là bớt một nỗi lo. Còn đủ ăn, đủ mặc, còn người thân bên cạnh, thì đã là đủ. Người xưa nói biết đủ là giàu, cũng là ý này. Không phải nghèo mới yên. Mà là lòng không còn chạy theo những thứ chưa có, thì dù đang có ít, lòng vẫn yên. Như vị vua cũ nằm dài bên cạnh thầy mình, chẳng có lính gác nào, chẳng có lầu cao nào, mà thốt lên được một câu: ôi hạnh phúc thay!

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Trưởng Lão Sukhavihàri (Tiền Thân Sukhavihàri, §10) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 40–41
Bài liên quanBa con vật dưới gốc bàng: ai lớn tuổi nhấtMột câu nói ghen tức, hỏng cả đám cướiChim Phượng Hoàng và ba kẻ điên