🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con ngựa bị thương vẫn xin ra trận: đừng bỏ cuộc giữa chừng

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có một kiểu bỏ cuộc rất quen. Mình làm một việc gì đó, đi được một đoạn dài, gần tới đích rồi, tự nhiên gặp một cú đau. Thế là mình dừng. Không phải vì việc đó quá sức. Mà vì mình nghĩ: thôi, tới đây là đủ rồi, cố nữa cũng chẳng để làm gì. Nhiều người bỏ học khi chỉ còn một học kỳ. Nhiều người bỏ việc kinh doanh khi chỉ còn một mùa nữa là có lãi. Nhiều người bỏ tập khi chỉ còn vài ký nữa là về cân. Cái đau cuối cùng đó, nó không lớn hơn những cái đau trước. Nhưng nó tới đúng lúc mình mệt nhất.

Chuyện xưa kể rằng, thuở ấy, khi vua Brahmadatta trị vì thành Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con ngựa Sindh nòi giống tốt, con ngựa báu của vua. Nó được ăn cơm nấu bằng gạo cũ ba năm, đựng trong đĩa vàng trị giá một trăm ngàn đồng tiền vàng. Chuồng ngựa được dựng trên đất ướp thơm bốn loại hương, xung quanh treo màn đỏ, trên trần treo tán vải trang hoàng những ngôi sao bằng vàng, trên tường thả xuống những chuỗi hoa thơm, và một ngọn đèn dầu thơm luôn cháy đỏ. Không có vị vua nào không thèm muốn vương quốc Ba-la-nại.

Một thời, bảy vị vua bao vây thành Ba-la-nại, gửi tối hậu thư cho vua xứ ấy: Hãy trao vương quốc cho chúng tôi, hay là giao chiến. Vua mời các đại thần hội họp, hỏi: Nay phải làm gì? Các đại thần thưa: Ngài không nên tự mình giao chiến trước. Hãy sai một vị cưỡi ngựa đi giao chiến trước. Nếu vị ấy thất bại, chúng ta sẽ tính sau.

Vua cho mời một vị tướng tới và hỏi: Khanh có thể giao chiến với bảy vị vua không? Vị ấy thưa: Thưa Thiên tử, nếu thần được con ngựa Sindh nòi giống tốt, kể gì bảy vị vua, thần có thể giao chiến với các vua ở toàn cõi Diêm-phù-đề. Vua nói: Con ngựa Sindh giống tốt hay con nào khác, tùy ý khanh muốn, hãy lấy con ngựa ấy và đi giao chiến.

Vị tướng đảnh lễ vua, xuống lầu, cho đem con ngựa Sindh tới, khéo mặc áo giáp cho nó, tự mình vũ trang toàn diện, đeo gươm rồi leo lên lưng ngựa, ra khỏi thành. Nhanh như chớp, ông đánh tan đội quân thứ nhất, bắt sống một vua, cho dẫn về giam trong thành. Rồi ông đi nữa, đánh tan đội quân thứ hai, cũng vậy, đội quân thứ ba, thứ tư, thứ năm, bắt sống được năm ông vua.

Nhưng khi ông đánh tan đội quân thứ sáu và bắt vua thứ sáu, con ngựa Sindh giống tốt bị thương, chảy máu, đau đớn rất nhiều. Biết ngựa đã bị thương, người kỵ mã cho nó nằm xuống trước cửa cung vua, cởi áo giáp cho nó, rồi sai lính nai nịt một con ngựa khác.

Con ngựa nằm một bên hông rất thoải mái, mở mắt thấy người kỵ mã đang nai nịt con ngựa khác, tự nghĩ: Người kỵ mã đang nai nịt một con ngựa khác, sẽ không thể nào đánh tan đội quân thứ bảy, không thể nào bắt được ông vua thứ bảy. Như vậy, nó làm tiêu tan công lao ta đã làm. Còn người kỵ mã không ai sánh kịp này sẽ bị giết, và nhà vua sẽ rơi vào tay quân thù. Ngoài ta ra, không một con ngựa nào khác đánh tan được đội quân thứ bảy và bắt được vị vua thứ bảy.

Nghĩ vậy, nó gọi người kỵ mã và nói: Này bạn, ngoài tôi ra, không có con ngựa nào khác có thể đánh tan đội quân thứ bảy, bắt được ông vua thứ bảy. Tôi sẽ không để ai hủy hoại thành quả tôi đã làm. Hãy đỡ tôi dậy và nai nịt cho tôi. Rồi nó đọc bài kệ: Nay tuy nằm một bên, bị bắn bởi mũi tên, con ngựa nòi giống tốt, thắng hơn con ngựa khác. Hỡi này người kỵ mã, hãy nai nịt cho tôi.

Người kỵ mã đỡ con ngựa dậy, băng bó vết thương, khéo nai nịt áo giáp cho nó, rồi nhảy lên lưng ngựa, ra trận đánh tan đội quân thứ bảy, bắt sống ông vua thứ bảy, dẫn về cho vua mình. Người kỵ mã dắt con ngựa tới cửa thành, vua đi ra xem. Con ngựa nói với vua: Dầu thời nào, chỗ nào, dầu khi nào ở đâu, con ngựa nòi giống tốt vẫn hăng hái chiến đấu. Còn con ngựa yếu hèn, tại đấy chịu đầu hàng. Nói xong, nó mạng chung. Vua làm lễ hỏa táng nó rất trọng thể.

Phật kể chuyện này cho một vị Tỷ-kheo đã từ bỏ tinh tấn. Vị ấy tu hành, gặp khó khăn, bèn buông xuôi. Phật gọi vị ấy tới và nói: Này Tỷ-kheo, thuở trước, các bậc hiền trí trong những hoàn cảnh khó khăn vẫn kiên trì tinh tấn, dầu có bị thương vẫn không thôi thất. Cuối bài giảng ấy, vị Tỷ-kheo chứng được quả A-la-hán. Phật nhận diện tiền thân: Thời ấy, vua là Trưởng lão A-nan, con ngựa là bậc Chánh Đẳng Giác.

Nghe chuyện, mình hay nghĩ tới hai chữ: bị thương. Con ngựa không phải không đau. Nó bị bắn, chảy máu, nằm xuống. Nó đau thật. Nhưng nó phân biệt được hai thứ: đau, và bỏ cuộc. Đau là chuyện của thân. Bỏ cuộc là chuyện của tâm. Thân đau thì băng bó lại, nằm nghỉ một chút, rồi đứng dậy. Tâm mà bỏ cuộc thì coi như xong, dù thân còn khỏe nguyên.

Mình thì hay làm ngược lại. Thân còn khỏe, nhưng tâm đã bỏ cuộc trước. Mới chỉ mệt, chỉ chán, chỉ nghe người ta chê một câu, đã vội nghĩ tới chuyện dừng. Con ngựa bị thương thật, máu chảy thật, mà vẫn xin ra trận lần nữa.

Nó nói một câu rất đáng nhớ: Tôi sẽ không để ai hủy hoại thành quả tôi đã làm. Sáu đội quân đã tan, sáu ông vua đã bị bắt. Chỉ còn một đội quân nữa. Nếu bây giờ đổi ngựa, tất cả công lao trước đó sẽ đổ sông đổ biển, người kỵ mã sẽ chết, nhà vua sẽ mất nước. Nó không cố vì hiếu thắng. Nó cố vì nó thấy rõ cái giá của việc dừng lại giữa chừng.

Mình cũng vậy. Mỗi việc mình làm dở dang đều có một cái giá. Không phải cái giá của việc chưa xong. Mà là cái giá của việc phải làm lại từ đầu vào một lúc khác, với một tâm thế tệ hơn. Người bỏ dở việc gì, sau này muốn làm lại, phải vượt qua cả mặc cảm và nỗi sợ của lần bỏ trước. Cái giá đắt nhất của việc bỏ cuộc không nằm ở hôm nay, mà nằm ở ngày mai, khi mình muốn bắt đầu lại mà chân đã chùn.

Cho nên, khi nào thấy mình muốn bỏ, hãy hỏi mình ba câu. Thứ nhất: mình mệt thật, hay mình chỉ chán? Mệt thì nghỉ một chút, như con ngựa nằm xuống cho người ta băng bó. Chán thì phải xem lại, vì chán chỉ là dấu hiệu mình cần đổi cách làm. Thứ hai: mình đã đi được bao xa rồi? Nếu đã đánh tan sáu đội quân, chỉ còn một đội nữa, thì dừng lại lúc này có đáng không? Thứ ba: nếu mình dừng, ai sẽ gánh hậu quả? Có những việc, mình bỏ thì chỉ mình thiệt. Có những việc, mình bỏ thì cả nhà, cả đội cùng thiệt.

Và nếu sau ba câu hỏi đó, mình vẫn quyết định dừng, thì cũng không sao. Dừng lại vì đã suy nghĩ kỹ thì khác với bỏ cuộc vì đau một chút. Con ngựa không dạy mình cố tới chết. Nó dạy mình đừng để một vết thương làm mất đi cả một thành quả. Băng bó lại, đứng dậy, đi nốt đoạn đường còn lại. Chỉ còn một đội quân nữa thôi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Ngựa Thuần Chủng (Tiền thân Bhojājaniya, số 23) — Kinh Tiểu Bộ, Tập 2 (VNC PHVN, 2021), Chuyện Tiền Thân, Chương I (1–150), tr. 66–68 (kệ điểm tựa tr. 67: "Nay tuy nằm một bên, bị bắn bởi mũi tên, con ngựa nòi giống tốt, thắng hơn con ngựa khác")
Bài liên quanBốn tháng ngồi thiền không vào: chỉ vì thầy cho sai bài tậpBiết một câu thần chú đã vội làm thầy: tham giàu nhanh, cả ngàn người chếtCon voi bỏ ăn vì nhớ bạn chó: tình bạn không phân sang hèn