🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con bò Đại Hỷ: một lời nói hiền kéo được trăm cỗ xe

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Trong nhà, có những câu nói làm cả nhà ấm lên. Cũng có những câu nói làm cả nhà lạnh đi. Một câu nói thôi, mà bữa cơm đang ngon bỗng nuốt không trôi. Một câu nói thôi, mà người đang giận bỗng dịu lại, chịu ngồi xuống nghe nhau.

Chuyện xưa kể rằng, ở nước Gandhara có một con bò tên là Đại Hỷ. Nó là tiền thân của đức Phật. Một vị Bà-la-môn xin được nó khi nó còn là nghé, đem về nuôi như con ruột, cho ăn cơm cháo, chăm sóc chu đáo. Lớn lên, con bò nghĩ thầm: người này nuôi mình khó nhọc, mình phải báo đáp. Trong khắp cõi này, không con bò nào kéo nặng bằng mình. Nó bèn bảo vị Bà-la-môn: ông hãy đi đánh cá với nhà triệu phú giàu đàn bò rằng, con bò của tôi cột vào một trăm cỗ xe cũng kéo đi được. Cá một ngàn đồng tiền vàng.

Vị Bà-la-môn làm theo. Triệu phú chất đầy một trăm cỗ xe bằng cát, sạn và đá, cột nối nhau thành một dãy dài. Người ta tắm cho Đại Hỷ, cho nó ăn một đấu gạo thơm, đeo vòng hoa lên cỗ xe đầu. Vị Bà-la-môn ngồi lên cáng xe, giơ cao gậy thúc bò, quát lớn: đi đi, đồ ranh con! Kéo đi, đồ ranh con!

Con bò nghe vậy thì nghĩ: ta đâu phải ranh con, sao ông gọi ta như thế? Nó đứng yên như bốn cây cột, không nhúc nhích. Vị Bà-la-môn thua mất một ngàn đồng, về nhà nằm dài buồn bã.

Đại Hỷ đi vào, thấy chủ buồn, bèn hỏi: ông có ngủ không? Vị Bà-la-môn đáp: làm sao ngủ được, ta thua mất một ngàn đồng rồi. Con bò nói: trong thời gian sống ở nhà ông, ta có bao giờ làm bể chén bát, chà đạp ai, hay đi vệ sinh không phải chỗ không? Chủ đáp: không bao giờ. Con bò nói tiếp: vậy sao ông gọi ta là đồ ranh con? Lỗi này là của ông, không phải của ta. Ông hãy đi cá lại với người kia hai ngàn đồng. Nhưng nhớ, ta không phải ranh con, đừng gọi ta như vậy nữa.

Lần này, vị Bà-la-môn buộc lại một trăm cỗ xe như trước. Ông ngồi lên cáng xe, vừa xoa lưng con bò vừa nói nhỏ nhẹ: chú bạn hiền thiện ơi, kéo đi, chú bạn hiền thiện ơi! Đại Hỷ kéo một cái mạnh, cả trăm cỗ xe chuyển động, cỗ xe cuối cùng chạy tới đúng chỗ cỗ xe đầu vừa rời đi. Triệu phú thua cuộc, phải trả hai ngàn đồng. Người ta còn cho con bò thêm nhiều tiền nữa.

Đức Phật kể chuyện này để dạy nhóm sáu vị Tỷ-kheo hay mắng nhiếc, châm biếm người khác. Ngài nói: lời nói ác độc làm cho ngay cả loài thú cũng hiềm hận. Thuở trước, một con vật đã làm cho một người nói lời ác phải mất một ngàn đồng tiền vàng. Rồi Ngài đọc bài kệ: chỉ nói lời từ hòa, không từ hòa thì đừng nói. Ai nói lời từ hòa, kéo đi được gánh nặng, khiến nó được tài sản.

Nghe thì như chuyện cổ tích. Nhưng nghĩ kỹ, đời mình cũng vậy. Cùng một lời nhờ vả, nói kiểu ra lệnh thì người ta chùn lại, nói kiểu tôn trọng thì người ta sẵn lòng. Cùng một lời nhắc con học bài, quát tháo thì con đóng cửa lại, nói nhẹ nhàng thì con chịu mở sách ra. Lời nói không chỉ là âm thanh. Nó là cái tay đẩy người khác đi, hoặc cái chân đạp người khác dừng lại.

Nhiều người trong chúng ta không thiếu sức. Chúng ta thiếu một giọng nói hiền. Sức thì có, mà miệng thì làm hỏng việc. Muốn con nghe lời, mà nói toàn lời làm con tủi thân. Muốn vợ chồng hiểu nhau, mà nói toàn lời làm nhau đau. Muốn đồng nghiệp giúp mình, mà nói toàn lời khiến người ta muốn tránh xa. Rồi mình than: sao không ai giúp mình? Sao nhà mình cứ cãi nhau? Có khi chỉ vì một chữ, một giọng.

Bài học của con bò Đại Hỷ rất thực tế. Nó không đòi hỏi mình phải nói hay, nói khéo. Nó chỉ đòi một điều: đừng gọi người khác bằng cái tên làm người ta thấy mình bị coi thường. Đừng mắng người đang giúp mình. Khi mình muốn nhờ ai làm một việc nặng, hãy gọi họ bằng một tiếng tôn trọng. Một lời từ hòa, trong kinh nói, kéo được gánh nặng.

Tối nay, trước khi nói một câu khó nghe với người nhà, mình dừng lại một nhịp. Đổi cách gọi, đổi giọng, rồi hãy nói. Có thể việc nặng bỗng nhẹ đi, như trăm cỗ xe bỗng chuyển động. Không phải vì người kia đổi tính. Mà vì lời mình nói đã đổi trước.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Con Bò Đại Hỷ (Tiền Thân Nandivisàla, số 28) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 82–83 (kệ điểm tựa tr. 83)
Bài liên quanNhổ cây lên xem rễ: muốn giúp mà thành pháĂn mãi không no: người ít phước vẫn chứng đạoCon gà gáy phi thời: đúng lúc mới là đúng