🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Ăn mãi không no: người ít phước vẫn chứng đạo

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có những người làm lụng cả đời mà vẫn thiếu thốn. Không phải họ lười. Họ dậy sớm, làm nhiều, tính toán cẩn thận. Nhưng tiền cứ đội nón ra đi. Cơm vừa dọn lên đã hết. Việc vừa xong đã có việc khác đổ xuống. Người ta nhìn vào thì bảo số họ khổ. Họ nhìn mình thì tủi: sao mình cố gắng mà vẫn không đủ?

Chuyện xưa kể về một vị Trưởng lão tên là Losaka. Vị ấy là con của một người đánh cá ở nước Kosala. Từ ngày vị ấy đầu thai vào bụng mẹ, cả làng đánh cá gồm một ngàn gia đình đi đánh cá mà không bắt được một con cá nhỏ nào. Làng bị lửa đốt bảy lần, bị vua xử phạt bảy lần, dần dần rơi vào túng thiếu. Người ta chia làng ra tìm kẻ mang số đen, chia mãi cho đến khi chỉ còn lại gia đình ấy. Họ đánh đuổi gia đình ấy đi.

Người mẹ mang thai, sống khó nhọc, sinh được đứa con trai. Khi nó biết đi, bà đặt vào tay nó một cái bát đi xin, bảo nó vào một nhà kia xin ăn, rồi bà bỏ trốn. Từ đó, đứa bé sống một mình, lượm từng miếng cơm thừa mà ăn như con quạ, ngủ chỗ này, ăn chỗ khác, không ai tắm rửa, săn sóc.

Năm nó bảy tuổi, ngài Xá-lợi-phất đi khất thực, thấy đứa bé, khởi lòng từ bi, gọi nó lại và hỏi: con có muốn xuất gia không? Nó đáp: con muốn lắm, nhưng ai chịu truyền giới cho kẻ khốn nạn như con? Ngài đáp: ta sẽ truyền giới cho con. Ngài cho nó ăn, tắm rửa cho nó, cho nó xuất gia làm Sa-di, rồi trao đại giới khi đủ tuổi. Nó được gọi là Trưởng lão Losakatissa.

Nhưng phước của vị ấy vẫn mỏng. Dù có lễ bố thí lớn đến đâu, bụng vị ấy cũng không no, chỉ được ăn vừa đủ để nuôi mạng sống. Một muỗng cháo đổ vào bát của vị ấy hình như làm tràn đầy, nên người ta đem cháo cho người sau. Khi cháo được đổ vào bát, cháo trong đĩa của người cúng dường như biến mất. Cứ như vậy, cả đời vị ấy không bao giờ được một bữa ăn no.

Vị ấy tu tập thiền quán, chứng quả A-la-hán tối thượng, nhưng đồ cúng dường vẫn ít ỏi. Đến ngày vị ấy sắp nhập Niết-bàn, ngài Xá-lợi-phất đưa vị ấy vào thành khất thực. Hai người đưa tay cho nhiều người, mà không nhận được ngay cả một tô cháo. Ngài Xá-lợi-phất bèn bảo Losakatissa về trước, ngồi ở phòng họp. Ngài đi xin được đồ ăn, giao người đem về, mà ai được giao cũng quên mất, tự mình ăn luôn.

Ngài Xá-lợi-phất về đến tinh xá, hỏi: hiền giả có được đồ ăn không? Vị ấy đáp: chúng con sẽ nhận được đúng thời. Ngài nhìn giờ, đã quá giờ ăn. Ngài bèn bảo vị ấy ngồi xuống, rồi đi đến trú xứ của vua. Vua cho người lấy bát của ngài, bỏ đầy bốn loại bánh ngọt. Ngài cầm bát về, đứng cầm bát mà nói: hiền giả hãy ăn đi. Ta đứng cầm bình bát này, còn hiền giả ngồi và ăn. Nếu tay ta rời bình bát, thì không còn vật gì nữa. Nhờ thần thông lực của ngài Xá-lợi-phất, bánh không biến mất. Hôm ấy, Trưởng lão Losakatissa được ăn như ý muốn, đầy đủ, no bụng. Ngay hôm ấy, vị ấy nhập Niết-bàn.

Các vị Tỷ-kheo bàn tán: vị ấy ít phước đức, ít được cúng dường như vậy, làm sao lại được Thánh pháp? Đức Phật đáp: vị ấy do nghiệp mình làm, nên không được cúng dường, mà đồng thời chứng được Thánh pháp. Thuở trước, vị ấy làm chướng ngại người khác cúng dường, nên ít được cúng dường. Nhưng do chú tâm thiền quán vô thường, vô ngã, nên được Thánh quả.

Chuyện quá khứ là thế này. Trong thời đức Phật Ca-diếp, có một vị Tỷ-kheo trụ trì ở một ngôi làng nhỏ, được một vị điền chủ hộ trì. Một hôm, có một vị Trưởng lão A-la-hán đến làng lần đầu. Người điền chủ hoan hỷ, mời vị khách ăn, nghe pháp, rồi mời vị ấy về tinh xá. Vị trụ trì thấy vậy, sợ điền chủ không còn đếm xỉa đến mình nữa, bèn tìm cách đuổi vị khách đi. Sáng hôm sau, ông gõ cửa phòng khách rồi đi đến nhà điền chủ, nói dối rằng vị khách còn ngủ vì hôm qua ăn ngon quá. Người điền chủ bèn đưa cho ông một bát cơm sữa với bơ, mật, đường để đem về cho vị khách. Vị trụ trì cầm bát đi, nghĩ: nếu vị ấy ăn bát này, có đuổi cũng không đi. Ông bèn đem bát cơm sữa đổ xuống đám ruộng vừa bị đốt, lấy than đỏ che lên. Vì nghiệp ấy, ông đọa địa ngục, rồi làm quỷ Dạ-xoa năm trăm năm không được ăn no, làm chó năm trăm đời chỉ một ngày được ăn no, rồi sanh làm người nghèo đói, mang tên Mittavindaka, đi đâu cũng mang tai họa cho người chung quanh, cho đến khi làm đệ tử của Bồ-tát mà vẫn cứng đầu không nghe lời.

Đức Phật đọc bài kệ: với người muốn mình tốt, với người thương tưởng mình, cứng đầu không theo lời, sẽ gặp điều sầu muộn. Chẳng khác Mitaka nắm chặt chân con dê.

Câu chuyện này có hai mặt. Một mặt, nó nói về nhân quả rất thẳng: ngăn cản người khác làm điều tốt, chính mình sẽ thiếu thốn. Ghen tị với người được quý mến, chính mình sẽ bị bỏ rơi. Cái bát cơm mình đổ đi hôm nay, có thể thành cái bát trống của mình mai sau. Người hay nói xấu người khác để giữ lấy phần của mình, cuối cùng mất cả phần lẫn người.

Mặt khác, câu chuyện nói một điều an ủi: phước mỏng không có nghĩa là hết đường. Trưởng lão Losaka cả đời không được ăn no, mà vẫn chứng quả A-la-hán. Cái thiếu của đời này không khóa được cửa giải thoát. Người ta có thể nghèo tiền, nghèo của, nghèo cả sự may mắn, mà vẫn giàu được một thứ: sự thấy rõ vô thường, vô ngã. Thấy rõ rồi, thì cái đói cũng không làm mình khổ thêm nữa.

Nếu hôm nay mình đang thiếu thốn, đừng vội kết luận là mình không có phước, hay trời không thương mình. Có thể mình đang trả một món nợ cũ. Trả xong thì thôi. Quan trọng là đừng vay thêm món nợ mới: đừng vì thiếu mà ghen tị, đừng vì khổ mà ngăn cản người khác được vui. Và hãy giữ một việc tu tập nhỏ mỗi ngày, như vị Trưởng lão giữ thiền quán. Cơm có thể chưa no, nhưng lòng thì có thể yên.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Trưởng Lão Losaka (Tiền Thân Losaka, số 41) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 120–124 (kệ điểm tựa tr. 124)
Bài liên quanCon gà gáy phi thời: đúng lúc mới là đúngVua Đại Thiện Kiến: có tám mươi bốn ngàn thành phố, lúc đi chỉ mang theo một câuTrước khi tin một lời, hỏi lại bốn câu