🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nhổ cây lên xem rễ: muốn giúp mà thành phá

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Ai trong chúng ta cũng từng muốn giúp ai đó, rồi cuối cùng lại làm hỏng việc. Mẹ thấy con học mãi không thuộc bài, bèn ngồi kèm, kèm riết thành ra con sợ học luôn. Chồng thấy vợ mệt, bèn dọn nhà giúp, dọn xong vợ tìm không ra đồ, lại cãi nhau. Đồng nghiệp thấy mình bận, bèn làm giùm một phần việc, làm sai hướng, mình phải làm lại từ đầu. Lòng thì tốt. Tay thì vụng. Kết quả thì tệ hơn lúc chưa giúp.

Chuyện xưa kể rằng, có lần đức Phật đi bộ hành qua một làng nhỏ ở nước Kosala. Một người điền chủ thỉnh Phật và chư Tăng ngồi trong vườn nhà mình, cúng dường xong thì thưa: chư vị cứ đi kinh hành trong vườn tùy thích. Các vị Tỷ-kheo đi dạo, thấy một khoảng đất trống giữa vườn cây rậm rạp, bèn hỏi người giữ vườn: sao chỗ này không có cây? Người giữ vườn đáp: khi trồng vườn, một đứa trẻ trong làng được giao tưới cây ở chỗ này. Nó nhổ rễ các cây non lên, xem rễ nào dài thì tưới nhiều nước, rễ nào ngắn thì tưới ít nước. Cây non bị nhổ lên như vậy thì héo và chết hết. Vì thế chỗ này thành đất trống.

Đức Phật nghe xong bảo: đứa trẻ ấy không phải chỉ hôm nay mới làm hư vườn. Thuở trước, nó cũng đã làm hư vườn như vậy. Rồi Ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở ấy, vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại. Một ngày lễ hội, cả thành đổ ra đường vui chơi. Trong vườn nhà vua có nuôi rất nhiều khỉ. Người giữ vườn nghĩ: thành phố đang vui, mình bảo lũ khỉ tưới cây giùm, còn mình đi chơi lễ hội. Anh ta đến gặp con khỉ đầu đàn, nói: vườn này đã nuôi các bạn, cho các bạn ăn hoa, trái, đọt non. Hôm nay ta đi dự hội, các bạn tưới nước giúp các cây non nhé. Khỉ đầu đàn đáp: được, chúng tôi sẽ tưới.

Người giữ vườn đưa cho chúng bao da đựng nước và thùng gỗ, rồi ra đi. Lũ khỉ cầm nước đi tưới. Con khỉ đầu đàn dặn: các bạn hãy giữ nước cho cẩn thận. Khi tưới, trước hết hãy kéo cây non lên, xem rễ của nó ra sao. Rễ nào đâm sâu thì tưới nhiều nước. Rễ nào không đâm sâu thì tưới ít. Tưới nhiều quá, chúng ta khó tìm thêm nước.

Lũ khỉ vâng lời, làm đúng như vậy. Chúng nhổ từng cây non lên, xem rễ, rồi tưới. Lúc ấy, một người hiền trí đi ngang, thấy cảnh đó, bèn hỏi: sao các bạn lại kéo cây non lên rồi mới tưới? Lũ khỉ đáp: khỉ chúa của chúng tôi dặn như vậy. Người hiền trí thở dài, nghĩ thầm: ôi, những kẻ ngu si vô trí, dầu muốn làm điều tốt, lại làm điều có hại! Rồi ông đọc bài kệ: bậc thiện không làm hại, làm lành đem đến an vui. Người ngu hại điều lành, như khi giết hại trong vườn.

Câu chuyện nghe buồn cười, mà ngẫm lại thì giật mình. Con khỉ đầu đàn đâu có ác ý. Nó còn tính toán cẩn thận: rễ sâu thì tưới nhiều, rễ cạn thì tưới ít, để tiết kiệm nước. Suy nghĩ rất có lý. Chỉ có một điều sai: nó không biết cây non mà nhổ rễ lên thì chết. Cả một kế hoạch chu đáo, xây trên một hiểu biết sai, thì càng chu đáo càng phá hoại nhanh.

Đứa trẻ trong làng cũng vậy. Nó không lười. Nó tưới cây rất chăm. Chỉ là nó tưởng tưới theo lượng rễ là khôn ngoan, mà không biết cây sống nhờ rễ bám đất. Lòng tốt cộng với hiểu sai, thành ra phá hoại.

Đời mình có nhiều lúc như con khỉ đầu đàn. Thấy con học kém, mình bèn kèm con học từ sáng đến tối, không cho con chơi, không cho con thở, tưởng như vậy là thương con. Thật ra mình đang nhổ rễ cây lên xem. Thấy người thân buồn, mình bèn khuyên nhủ liên tục, phân tích đúng sai, tưởng như vậy là giúp. Thật ra người ta chỉ cần mình ngồi yên bên cạnh một lúc. Thấy việc trong nhà chưa vừa ý, mình bèn làm lại hết theo ý mình, tưởng như vậy là giỏi. Thật ra mình đang làm người khác thấy mình vô dụng.

Muốn giúp, trước hết phải hiểu. Hiểu người mình giúp cần gì, hiểu việc mình làm có hại gì không, hiểu giới hạn của mình ở đâu. Không hiểu mà cứ giúp, thì lòng tốt biến thành gánh nặng. Người được giúp không dám nói, vì sợ phụ lòng tốt. Người giúp thì ấm ức, vì mình tốt mà sao không ai biết ơn.

Từ nay, trước khi giúp ai, mình hỏi một câu thôi: bạn cần mình giúp như thế nào? Nghe câu trả lời rồi hãy làm. Đừng nhổ cây lên xem rễ. Cứ tưới nước đều đặn, để cây tự lớn. Giúp đúng cách, cây mới sống. Giúp sai cách, vườn thành đất trống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 268
Nguồn
• Chuyện Kẻ Làm Hại Vườn (Tiền Thân Àràmadùsaka, số 46) — Kinh Tiểu Bộ, tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1–120] (HT Thích Minh Châu dịch), tr. 132–133 (kệ điểm tựa tr. 133)
Bài liên quanĂn mãi không no: người ít phước vẫn chứng đạoCon gà gáy phi thời: đúng lúc mới là đúngVua Đại Thiện Kiến: có tám mươi bốn ngàn thành phố, lúc đi chỉ mang theo một câu