Có bao giờ bạn đi chùa, làm xong một việc tốt, rồi nghe thầy hoặc nghe mọi người xung quanh nói: hồi hướng công đức? Hoặc có bao giờ bạn thắp nhang cho người thân đã mất, rồi không biết phải nói gì, chỉ chắp tay im lặng?
Hồi hướng công đức là một cụm từ nghe rất quen, nhưng nhiều người chưa thật sự hiểu nó nghĩa là gì, và làm như thế nào cho đúng. Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu một cách đơn giản nhất.
Hồi hướng nghĩa là gì? Hồi là quay trở lại, hướng là hướng về một nơi nào đó. Hồi hướng công đức nghĩa là lấy công đức, phước báu mà mình đã tạo được, hướng nó về một nơi, một người, hay một mục đích nào đó, thay vì giữ riêng cho mình.
Trong cuốn Cư Trần Lạc Đạo, tập ba, có đoạn viết về người trí thực hành hạnh bố thí. Người trí bố thí chỉ vì từ tâm, giúp người cần đến, khiến người an vui, qua cơn khốn khó, bớt cơn phiền não, khiến cho người khác sanh tâm bố thí, nhứt tâm hồi hướng, công đức phước đức, cho khắp muôn loài, pháp giới chúng sanh. Làm được như vậy, trí tuệ khai mở, tâm niệm hòa bình, chúng sanh an lạc, mọi người hạnh phúc.
Đoạn này nói lên hai điều quan trọng. Thứ nhất, hồi hướng không phải là một nghi lễ riêng biệt, tách rời khỏi việc làm tốt. Nó là phần tiếp nối tự nhiên của việc làm tốt. Mình làm một việc tốt, rồi mình hướng điều tốt đó đến cho người khác, cho mọi loài. Thứ hai, hồi hướng không chỉ hướng về một người, mà hướng về khắp muôn loài, pháp giới chúng sanh, tức là tất cả mọi chúng sanh trong vũ trụ này.
Vậy tại sao phải hồi hướng? Mình làm việc tốt rồi, giữ phước cho mình không được sao?
Được chứ. Nhưng trong đạo Phật, phước báu giữ riêng cho mình thì nhỏ. Phước báu chia sẻ cho nhiều người thì lớn. Hãy hình dung như thế này. Bạn có một ngọn đèn đang cháy sáng. Bạn lấy ngọn đèn đó thắp sang một ngọn đèn khác. Ngọn đèn của bạn có tắt đi không? Không. Nó vẫn sáng như cũ. Nhưng bây giờ có hai ngọn đèn cùng sáng. Thắp càng nhiều đèn, ánh sáng càng lan rộng, mà ngọn đèn đầu tiên không mất đi chút nào.
Công đức cũng vậy. Khi bạn hồi hướng, bạn không mất đi phước của mình. Bạn chỉ đang mở rộng phước đó ra, để nhiều người cùng được hưởng. Và chính hành động mở rộng đó lại làm cho phước của bạn lớn thêm. Vì tâm bạn lúc đó rộng lớn, không còn chấp vào cái tôi nhỏ hẹp nữa.
Trong cuốn Trách Vụ Phật Tử Tại Gia, có đoạn dạy về cách báo hiếu cha mẹ đã qua đời. Hòa thượng Thích Thanh Từ viết: chúng ta phải thường xuyên hồi hướng công đức, cầu nguyện cho cha mẹ sớm được sanh về cõi an lạc. Đây là một trong những cách hồi hướng gần gũi nhất với đời sống của người Việt chúng ta. Khi cha mẹ đã khuất, con cháu làm việc thiện, tụng kinh, cúng dường, rồi hồi hướng công đức đó cho cha mẹ. Đó là cách con cháu thể hiện lòng hiếu thảo, dù cha mẹ không còn ở bên cạnh nữa.
Ngoài cha mẹ, mình còn có thể hồi hướng cho ai nữa? Cho người thân đang bệnh, mong họ mau khỏe. Cho người thân đã mất, mong họ được an lạc. Cho thầy tổ, cho bạn bè, cho những người đã giúp đỡ mình. Và rộng hơn nữa, cho tất cả chúng sanh, mong mọi người đều bớt khổ, đều được an vui.
Vậy làm thế nào để hồi hướng? Rất đơn giản, không cần nghi lễ phức tạp, không cần phải thuộc lòng một bài kinh dài.
Sau khi mình làm xong một việc tốt, dù là việc lớn hay việc nhỏ, mình dừng lại một chút, chắp tay lại, và khởi một tâm nguyện rõ ràng trong lòng. Ví dụ, sau khi giúp đỡ một người khó khăn, mình nói thầm: nguyện đem công đức này, hồi hướng cho cha mẹ tôi được mạnh khỏe, bình an. Hoặc sau khi đi chùa về, mình nói: nguyện đem công đức này, hồi hướng cho tất cả chúng sanh đều được an lạc.
Chỉ vậy thôi. Điều quan trọng không phải là câu chữ dài hay ngắn, không phải là giọng đọc hay hay dở. Điều quan trọng là tâm nguyện của mình có chân thành hay không. Một câu nguyện ngắn nói bằng cả tấm lòng, còn quý hơn một bài kinh dài đọc mà tâm trí đang nghĩ chuyện khác.
Có ba điều cần nhớ khi hồi hướng.
Thứ nhất, hồi hướng ngay sau khi làm việc tốt, khi tâm mình còn đang ấm áp, hoan hỷ. Đừng để đến mai, đến mốt mới nhớ ra. Lúc đó tâm đã nguội, hiệu quả cũng giảm đi.
Thứ hai, hồi hướng bằng tâm không vụ lợi. Đừng hồi hướng với suy nghĩ rằng làm vậy để mình được phước nhiều hơn, để mình được may mắn hơn. Hồi hướng mà còn tính toán thiệt hơn thì tâm đã hẹp lại rồi. Hồi hướng đúng nghĩa là cho đi mà không mong nhận lại. Lạ lùng thay, chính khi không mong nhận lại, mình lại nhận được nhiều nhất.
Thứ ba, hồi hướng không thay thế được việc làm tốt. Mình không thể chỉ ngồi nguyện suông mà không làm gì cả. Phải có việc tốt thật sự thì mới có công đức để hồi hướng. Giống như muốn chia sẻ một bữa cơm thì trước hết phải có cơm. Nguyện là cái hướng, việc làm là cái thực. Hai thứ phải đi cùng nhau.
Có người hỏi: hồi hướng như vậy, người nhận có nhận được không? Đây là câu hỏi mà mỗi người sẽ có câu trả lời riêng trong lòng mình. Nhưng dù người nhận có cảm nhận được hay không, thì ít nhất có một điều chắc chắn: người hồi hướng đã thay đổi. Tâm mình lúc hồi hướng là tâm rộng mở, tâm nghĩ đến người khác, tâm không còn chỉ biết đến mình. Một cái tâm như vậy, tự nó đã là một điều tốt đẹp rồi.
Và nếu người nhận là cha mẹ đã khuất của bạn, thì việc hồi hướng còn mang một ý nghĩa sâu xa hơn. Nó là sợi dây nối giữa người còn sống và người đã mất. Nó là cách bạn nói với cha mẹ rằng: con vẫn nhớ cha mẹ, con vẫn làm những điều tốt đẹp, và con xin gửi những điều tốt đẹp đó đến cho cha mẹ.
Hôm nay, sau khi làm xong một việc tốt, dù nhỏ thôi, bạn hãy thử dừng lại một chút. Chắp tay lại. Và nói thầm trong lòng một lời nguyện. Nguyện cho người bạn thương được an vui. Nguyện cho mọi người bớt khổ. Chỉ một phút thôi. Nhưng một phút đó có thể làm cho việc tốt bạn vừa làm trở nên lớn lao hơn rất nhiều.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư