🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Làm từ thiện âm thầm hay công khai?

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Chị Lan bán tạp hóa ở đầu chợ vừa chuyển khoản năm triệu đồng cứu trợ lũ lụt. Chị chụp màn hình, đăng lên Facebook, kèm dòng chữ: "Của ít lòng nhiều, mong bà con vùng lũ sớm qua cơn khó."

Bên dưới bài đăng, người khen thì nhiều. Nhưng cũng có người mỉa: "Làm từ thiện mà khoe, còn gì là phước." Chị Lan đọc xong, chạnh lòng. Chị tự hỏi: hay là từ nay mình cứ cho âm thầm, đừng để ai biết nữa?

Cùng lúc đó, ở ngôi chùa cuối phố, có một bà cụ bán vé số. Mỗi chiều đi ngang, bà lặng lẽ bỏ năm mươi nghìn vào thùng công đức, không nói với ai. Không ai biết bà cho. Cũng không ai khen bà.

Vậy ai hơn ai? Người công khai hay người âm thầm? Câu hỏi này nghe thì đơn giản, nhưng chạm đúng vào chỗ sâu nhất của việc cho đi: mình cho vì ai?

Trong sách Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc, pháp sư Maha Thongkham giảng về nết hạnh bố thí, có một chỗ phân biệt rất rõ. Bố thí có hai cách, hai ý nghĩa khác nhau. Một là cho để làm ơn. Hai là cho để làm phước, để dứt lòng tham lam, trừ bỏn xẻn, ngừa sự ích kỷ trong lòng mình.

Người cho để làm ơn thì muốn người nhận biết đến mình, muốn người nhận luôn nhớ lấy của cho ấy. Người bố thí thật sự thì khác. Trong mỗi việc bố thí, tác ý của họ là thương hại người mà mình cho, và quyết diệt lòng tham lam, bỏn xẻn, ích kỷ của chính mình.

Nghe qua, hai cách cho này giống nhau ở tay đưa ra. Nhưng khác nhau ở cái tâm đi kèm. Một bên cho mà còn giữ. Một bên cho mà buông.

Cho nên chuyện âm thầm hay công khai, thật ra không nằm ở cái điện thoại, cái máy ảnh. Nó nằm ở trong lòng mình lúc cho. Đăng lên mạng không tự động làm mất phước. Cho âm thầm cũng không tự động làm tăng phước.

Làm công khai có những cái lợi rất thật. Một bài đăng có thể lan tỏa, kéo thêm chục người nữa cùng chung tay. Một buổi trao quà có hình ảnh rõ ràng thì minh bạch, người gửi tiền cũng yên tâm là tiền đến đúng chỗ. Có những việc thiện cần đông người, cần tiếng nói, thì công khai lại là cách giúp được nhiều người nhất.

Nhưng công khai cũng có cái bẫy của nó. Cho xong rồi, lòng mình cứ ngóng. Ngóng xem có ai khen không, có ai chia sẻ không, có ai nhớ đến mình không. Món quà đi rồi mà tâm mình còn đứng lại đó, chờ một lời cảm ơn. Lâu dần, mình cho không phải vì người ta đang thiếu, mà vì mình muốn được thấy mình tốt.

Cho âm thầm thì ngược lại. Cái hay của nó là lòng mình nhẹ. Cho xong là xong. Không ai biết, không ai khen, mình vẫn thấy đủ. Nhưng âm thầm cũng có cái bẫy riêng. Có người cho âm thầm mà trong lòng vẫn ấm ức. Vẫn chờ một ngày nào đó người ta phát hiện ra, rồi biết ơn mình. Có người cho âm thầm rồi tự thấy mình cao thượng hơn những người khoe khoang. Cái tự hào đó, nó cũng là một dạng khoe, chỉ là khoe trong im lặng.

Trong Mười Hạnh Ba-la-mật của Đức Phật, có câu kệ về hạnh bố thí, nói gọn mà sâu: "Vị tha là tánh vô cầu là tâm." Tức là, lòng vì người khác, không cầu gì trở lại, đó mới là tâm của người cho.

Sách Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc cũng dạy thêm một điều kiện của sự bố thí hợp pháp, gọi là tác ý trong sạch. Người cho vì lòng từ ái mà cho, chứ không phải cho để mong được một lợi lộc nào khác. Và sách còn dặn một câu rất thực tế: "Chúng ta cho ai một vật gì, đừng muốn cho họ nhớ ơn mình và đền ơn mình, để tránh nguyên nhân sanh thêm phiền não."

Ngẫm lại mới thấy, cái ơn mà mình đòi người ta nhớ, nhiều khi nặng hơn cả món quà mình cho. Người nhận thì mang nợ. Người cho thì mang chờ đợi. Cả hai đều không nhẹ.

Vậy làm sao để biết mình đang cho kiểu nào? Có một cách kiểm tra rất đơn giản, làm ngay trong lòng mình, trước khi cho và sau khi cho.

Trước khi cho, hỏi mình một câu: nếu không một ai biết việc này, mình có còn cho không? Nếu câu trả lời là có, thì tâm mình đã sạch được một nửa.

Sau khi cho, hỏi mình thêm một câu nữa: lòng mình bây giờ nhẹ hay nặng? Nhẹ là vì mình đã giúp được một người đang thiếu. Nặng là vì mình đang chờ một điều gì đó quay lại, một lời khen, một sự biết ơn, một cái tiếng tốt.

Và còn một câu hỏi thứ ba, dành cho những lúc mình làm công khai: mình đăng lên là để kêu gọi thêm người cùng giúp, hay để cho người ta thấy mình đã giúp? Hai động cơ này nhiều khi trộn vào nhau, khó tách. Nhưng lòng mình thì biết. Mình cứ thành thật với mình là đủ.

Nói cho cùng, từ thiện âm thầm hay công khai đều được. Quan trọng là sau khi cho, lòng mình có sạch không. Người cho âm thầm mà trong lòng còn chờ đợi, thì chưa chắc đã nhẹ hơn người cho công khai mà lòng đã buông.

Chị Lan ở đầu chợ, sau bữa đó, vẫn đăng bài khi cần kêu gọi. Nhưng chị đổi một thói quen nhỏ: trước khi bấm đăng, chị dừng lại vài giây, hỏi lòng mình xem mình đăng vì ai. Có bài chị đăng. Có bài chị thôi, cứ lặng lẽ chuyển khoản rồi đi bán hàng tiếp.

Bà cụ bán vé số thì vẫn bỏ năm mươi nghìn vào thùng công đức mỗi chiều. Không ai biết. Bà cũng không cần ai biết.

Cả hai đều đang cho. Và cả hai đều đang học cùng một bài học: cho đi, rồi để nó đi. Đừng cột món quà của mình vào một sợi dây, rồi đứng đó cầm đầu dây mà chờ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc — Hạnh phúc XV, Nết hạnh bố thí: bố thí và làm ơn khác nhau; tác ý trong sạch; đừng muốn người thọ lãnh nhớ ơn mình (u-38hanhphuc/05.htm)
• Mười Hạnh Ba-la-mật của Đức Phật — Bố Thí Ba-la-mật, kệ ngôn: Vị tha là tánh vô cầu là tâm (u-10balamat/balamat10.htm)
Bài liên quanGiúp đúng người, đúng lúcTừ bi với chính mình trước khi thương ngườiBố thí thời gian: món quà ít ai nghĩ tới