🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Từ bi với chính mình trước khi thương người

Từ bi – bố thí · 9 phút đọc

Chị Hoa làm y tá, ngày nào cũng chăm sóc người bệnh, tối về lại lo cho mẹ già, cho con nhỏ. Ai nhờ gì chị cũng gật. Đồng nghiệp nhờ trực thay, chị gật. Hàng xóm nhờ chở đi khám, chị gật. Đến một hôm, chị ngồi bệt xuống sàn nhà, khóc. Không phải vì ai làm gì chị. Mà vì chị kiệt sức. Chị nói với chồng: "Em thương hết mọi người, mà sao em thấy mình cạn khô."

Câu nói đó nghe buồn, mà quen. Có nhiều người sống như chị Hoa. Thương người thì giỏi, thương mình thì không biết bắt đầu từ đâu. Thậm chí có người còn nghĩ thương mình là ích kỷ. Lo cho mình trước, có phải là mình tham không?

Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về chuyện này, ngắn mà rất thẳng: "Tự mình y chỉ mình, nào có y chỉ khác. Nhờ khéo điều phục mình, được y chỉ khó được." Nghĩa là, chính mình là nơi nương tựa của mình, không có nơi nương tựa nào khác. Ai khéo điều phục được chính mình, người ấy có được một chỗ nương tựa rất khó có được.

Nghe câu kệ này, nhiều người sẽ thắc mắc: Phật dạy từ bi, thương hết mọi người, sao ở đây lại nói tự mình nương tựa mình? Có mâu thuẫn không?

Không mâu thuẫn. Vì từ bi mà không có gốc ở chính mình, thì nó không đứng vững được. Giống như một cái cây, muốn tỏa bóng mát cho người khác, thì rễ của nó phải bám sâu vào đất trước đã. Cây mà rễ cạn, gió thổi qua là ngã, bóng mát cũng mất theo.

Trong Nghi thức căn bản của Tỳ kheo Khánh Hỷ, có một đoạn sám hối và phát nguyện rất đẹp, mà ít người để ý đến thứ tự của nó. Trước khi nguyện cho thầy tổ, cha mẹ, gia đình, bạn bè, và tất cả chúng sanh, người tụng phải đọc hai câu dành cho chính mình. Một là: "Tôi xin thành thật tha thứ cho chính tôi, và nguyện từ nay làm lành, lánh dữ, giữ tâm trong sạch." Hai là: "Nguyện cho tôi có đầy đủ sức khỏe, an vui, hạnh phúc, thân không tật bệnh, tâm không phiền não, hàng ngày an vui, không gặp chướng ngại."

Tha thứ cho chính mình, rồi mới nguyện cho mình an vui. Rồi từ đó, lời nguyện mới lan ra, vòng tròn mở rộng dần: thầy tổ, cha mẹ, gia đình, quyến thuộc, bạn bè, đồng nghiệp, người không quen biết, người không có thiện cảm với mình, và cuối cùng là tất cả chúng sanh.

Thứ tự này không phải ngẫu nhiên. Tâm từ cũng như nước, phải có nguồn thì mới chảy đi xa được. Nguồn cạn thì dòng chảy cũng cạn. Người chưa tha thứ được cho chính mình, chưa cho phép mình được an vui, thì khi thương người khác, cái thương đó thường đi kèm một điều kiện ngầm: mình thương người ta, để người ta đừng bỏ mình. Mình giúp người ta, để mình thấy mình còn có giá trị. Cái thương đó không xấu, nhưng nó mệt. Vì nó không xuất phát từ sự đầy đủ, mà từ sự thiếu thốn.

Trong sách Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc, khi giảng về bố thí, pháp sư Maha Thongkham có dặn một câu: người làm phước nên để lòng thương người bị hoạn nạn, như mình thương bản thân mình, hay là thương con đẻ của mình. Câu này đặt thương mình làm thước đo cho thương người. Thương người ta như mình thương chính mình. Vậy nếu mình không biết thương mình, thì lấy gì làm thước?

Thương mình ở đây không phải là chiều chuộng mình, muốn gì được nấy. Thương mình là biết dừng lại khi mình mệt. Là biết nói không khi mình đã quá sức. Là biết tha thứ cho những lỗi lầm cũ của mình, thay vì ngày nào cũng mang ra tự trách. Là biết ăn một bữa tử tế, ngủ một giấc đủ, thay vì vắt kiệt thân mình rồi gọi đó là hy sinh.

Kinh Pháp Cú có thêm một câu kệ nữa, kệ 165, cũng nói về chuyện tự mình: "Tự mình, điều ác làm, tự mình làm nhiễm ô, tự mình, ác không làm, tự mình làm thanh tịnh. Tịnh, không tịnh tự mình, không ai thanh tịnh ai!" Không ai có thể làm cho tâm mình trong sạch thay mình. Cũng như không ai có thể ăn thay mình, ngủ thay mình, thở thay mình. Việc của mình với chính mình, chỉ mình làm được.

Nghe thì có vẻ đơn độc, nhưng thật ra đó là một tin mừng. Vì nếu sự bình an của mình phụ thuộc hoàn toàn vào người khác, thì mình sẽ mãi mãi bất an. Còn nếu nó bắt đầu từ chính mình, thì mình có quyền bắt đầu ngay hôm nay, ngay lúc này, không cần đợi ai cho phép.

Vậy thương mình bắt đầu từ đâu? Không cần việc lớn. Bắt đầu từ những việc nhỏ, làm được ngay.

Một là, mỗi ngày dành ra một khoảng lặng cho mình, dù chỉ mười lăm phút. Không điện thoại, không công việc, không ai nhờ vả. Chỉ ngồi yên, thở, để lòng mình lắng xuống.

Hai là, tha thứ cho mình một chuyện cũ. Ai cũng có một chuyện mà mỗi lần nhớ lại là tự trách mình. Hôm nay, thử nói với chính mình một câu: "Lúc đó mình đã làm hết sức mình có thể. Giờ thì cho qua."

Ba là, nói không một lần, khi mình đã quá tải. Nói không không phải là từ chối thương người. Nói không là để mình còn sức mà thương người lâu dài, chứ không phải thương được một bữa rồi gục.

Bốn là, chăm sóc thân mình như chăm sóc một người mình thương. Ăn đúng bữa, ngủ đủ giấc, đi khám khi bệnh, đừng coi thường những tín hiệu mệt mỏi của cơ thể. Thân này là nơi duy nhất mình ở suốt đời, bỏ bê nó thì lấy gì mà đi thương ai.

Chị Hoa, sau hôm ngồi khóc dưới sàn nhà, đã làm một việc nhỏ. Chị xin nghỉ một buổi, đi khám sức khỏe cho mình, rồi về nhà ngủ một giấc thật dài. Chiều dậy, chị nói với chồng một câu mà chị chưa bao giờ dám nói: "Từ nay em vẫn thương mọi người, nhưng em sẽ thương em trước một chút. Không phải vì em ích kỷ. Mà vì em muốn thương mọi người được lâu."

Từ bi với chính mình, nói cho cùng, không phải là một lựa chọn giữa mình và người. Nó là thứ tự. Mình trước, rồi người sau. Gốc vững, rồi cành mới tỏa bóng được. Người biết thương mình đúng cách, thì thương người cũng sẽ bền hơn, nhẹ hơn, và thật hơn.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 160: Tự mình y chỉ mình, nào có y chỉ khác; kệ 165: Tự mình làm thanh tịnh, không ai thanh tịnh ai (u-kinh-phapcu-ev/dhp_ev12.htm)
• Nghi thức căn bản (Tỳ kheo Khánh Hỷ) — sám hối: tha thứ cho chính tôi; phát nguyện: nguyện cho tôi an vui trước khi nguyện cho mọi người (1-bai/phap013.htm)
• Giảng giải 38 pháp Hạnh Phúc — Hạnh phúc XV: thương người bị hoạn nạn như mình thương bản thân mình (u-38hanhphuc/05.htm)
Bài liên quanBố thí thời gian: món quà ít ai nghĩ tớiKhi mình cũng khó mà vẫn muốn chia sẻPhước của người cho và người nhận