Hai nhà hàng xóm vốn thân nhau, chỉ vì một bức tường rào xây lấn sang mấy tấc đất mà trở mặt. Ban đầu là lời qua tiếng lại. Rồi là không chào nhau. Rồi là con gà nhà này sang vườn nhà kia cũng thành chuyện lớn. Ba năm trời, hai nhà sống cạnh nhau mà như sống ở hai đầu thế giới. Mỗi lần đi qua cổng nhà nhau, mặt ai cũng nặng. Người trong xóm nhìn vào chỉ biết lắc đầu: mấy tấc đất có đáng gì, mà đánh mất cả tình làng nghĩa xóm.
Oán thì dễ kết, khó gỡ. Người ta vẫn nói, oán thù như một hòn than nóng: mình cầm lên định ném người khác, mà tay mình bỏng trước. Trong sách Cái Dũng Của Thánh Nhân, cụ Nguyễn Duy Cần dẫn lời Đức Phật: "Lấy oán báo oán, oán oán chập chồng. Lấy đức báo oán, oán ấy tiêu tan." Câu này nghe thì đơn giản, nhưng làm được thì không dễ. Vì khi mình đang giận, lòng mình chỉ muốn trả lại cho người ta đúng những gì mình đã chịu. Mình quên mất rằng trả lại như vậy chỉ làm cho vòng oán quay thêm một vòng nữa.
Có một hôm, nhà bên kia có người già mất, phải lo đám tang. Nhà bên này nghe tin, người vợ bảo chồng: "Dù sao cũng là hàng xóm, mình sang thắp một nén nhang." Người chồng ban đầu không chịu, nhưng rồi cũng đi. Sang đến nơi, người nhà bên kia nhìn thấy, nước mắt chảy ra. Bao nhiêu oán cũ ba năm trời, trong một nén nhang bỗng nhẹ đi. Không ai nói lời xin lỗi, không ai nhắc lại chuyện bức tường rào. Chỉ có hai người đàn ông bắt tay nhau, siết chặt. Từ hôm đó, hai nhà lại chào nhau mỗi sáng.
Lấy đức báo oán không có nghĩa là mình thua, mình nhịn nhục một cách hèn nhát. Mà là mình chọn dừng lại. Mình là người đầu tiên đặt hòn than nóng xuống, để tay mình khỏi bỏng thêm, và để người kia cũng có cơ hội đặt xuống. Người mạnh không phải là người thắng trong một cuộc cãi vã, mà là người dám bước ra khỏi vòng oán trước. Trong nhà Phật, đó là đức, là sức mạnh của lòng từ bi. Đức không ồn ào, không khoe khoang. Đức chỉ lặng lẽ làm một việc tốt, rồi để thời gian trả lời.
Trong đời sống, oán cũ không chỉ có giữa hai nhà hàng xóm. Có khi oán nằm trong nhà, giữa anh em vì chuyện đất đai. Có khi oán nằm trong lòng mình, với một người đã làm mình tổn thương từ lâu. Người đó có khi đã quên, mà mình vẫn giữ. Giữ oán trong lòng giống như giữ một hòn đá trong túi áo, đi đâu cũng nặng. Buông nó xuống không phải vì người kia xứng đáng được tha thứ, mà vì mình xứng đáng được nhẹ nhàng. Tha thứ trước hết là món quà mình tặng cho chính mình.
Bức tường rào năm xưa giờ vẫn còn đó, vẫn lấn mấy tấc đất. Không ai sửa lại, cũng không ai nhắc đến nữa. Hai nhà vẫn sống cạnh nhau, vẫn chào nhau mỗi sáng, vẫn cho nhau mớ rau, con cá. Mấy tấc đất không còn quan trọng nữa, vì tình làng nghĩa xóm đã quay về. Oán cũ gỡ được hay không, không nằm ở chuyện ai đúng ai sai, mà nằm ở chỗ có ai chịu bước ra trước, chìa tay ra trước, bằng một tấm lòng. Lấy đức báo oán, oán ấy tiêu tan. Câu nói ấy, sống trong một con hẻm nhỏ, bỗng trở nên rất thật.
Người ta hay hỏi: tha thứ cho người đã làm mình tổn thương, có phải là mình yếu đuối không? Thật ra, người dám buông oán xuống mới là người mạnh, vì buông xuống cần nhiều sức hơn là giữ chặt. Giữ oán thì dễ, cứ ôm lấy nó mà sống, ngày nào cũng nhắc lại chuyện cũ. Buông oán mới khó, vì phải thắng được cái tôi trong lòng mình. Nhưng khi buông được rồi, mình mới thấy nhẹ. Nhẹ như người vừa đặt xuống một gánh nặng mang đã lâu. Và khi mình nhẹ, người bên cạnh mình cũng nhẹ theo. Oán tan rồi, tình làng nghĩa xóm mới có chỗ để quay về.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư