Có một anh bạn của tôi, mỗi tháng đều trích một phần lương để giúp mấy đứa trẻ mồ côi ở mái ấm gần nhà. Anh không khoe với ai. Nhưng rồi một lần, có người biết chuyện, bĩu môi bảo: "Làm màu. Giúp được bao nhiêu mà khoe. Có giỏi thì giúp nhiều hơn đi." Anh nghe xong, về nhà ngồi thẫn thờ cả buổi tối. Anh bảo với tôi: "Hay là mình dại thật. Người ta giàu hơn mình, họ giúp nhiều hơn mình. Mình giúp có chút xíu, người ta cười cho." Tôi nghe mà thấy thương. Thương cho anh, và thương cho cả cái người đã buông câu nói ấy.
Người đời hay có một thói quen lạ: thấy ai làm việc tốt thì nghi ngờ. Thấy ai cho đi thì bảo là làm màu. Thấy ai hiền lành thì bảo là dại. Thấy ai nhẫn nhịn thì bảo là nhu nhược. Dường như trong mắt nhiều người, làm điều tốt phải có mưu đồ gì đó. Còn làm điều ác thì lại là chuyện bình thường, không ai thắc mắc. Cái nhìn ấy, nếu mình để nó lọt vào lòng, nó sẽ giết chết lòng tốt của mình từ từ, từng ngày một.
Trong Kinh Trung Bộ, Đức Phật có dạy một câu kệ mà tôi rất thích: "Hận thù diệt hận thù, không đời nào diệt được. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu." Câu kệ ấy nói về hận thù. Nhưng nó cũng nói về lòng tốt. Lòng tốt không diệt được cái ác bằng cách tranh cãi, bằng cách chứng minh mình đúng, bằng cách hét to hơn người ta. Lòng tốt chỉ thắng bằng cách cứ tiếp tục là lòng tốt. Cứ âm thầm, cứ bền bỉ, cứ như nước chảy đá mòn. Đá có cứng đến đâu, nước vẫn mòn được. Chỉ cần nước đừng ngừng chảy.
Câu hỏi là: khi bị chê là dại, mình có nên ngừng không? Câu trả lời, theo tôi, là không. Nhưng không ngừng không có nghĩa là cứ cắm đầu làm mà không nghĩ. Không ngừng có nghĩa là mình hiểu rõ vì sao mình làm, rồi cứ làm tiếp, mặc kệ người ta nói gì. Anh bạn tôi giúp trẻ mồ côi vì anh thương chúng, không phải vì anh muốn được khen. Nếu anh giúp vì muốn được khen, thì một câu chê là đủ để anh bỏ cuộc. Nhưng nếu anh giúp vì thương, thì mười câu chê cũng không làm anh dừng lại. Cái khác nhau nằm ở chỗ đó: mình làm vì ai?
Tôi nhớ trong sách Trách Vụ Phật Tử Tại Gia, Hòa thượng Thích Thanh Từ có kể rằng, nhiều người phê bình Phật giáo chỉ là lý thuyết suông, không ích lợi gì cho quần chúng. Người phê bình thì cứ phê bình. Nhưng người Phật tử chân thật thì cứ sống đúng lời Phật dạy, để cái hay cái đẹp tự nó lây lan sang người khác. Không cần cãi. Không cần chứng minh. Cứ sống cho đúng, rồi người ta sẽ thấy. Lòng tốt cũng vậy. Không cần giải thích. Không cần biện minh. Cứ làm, rồi thời gian sẽ trả lời.
Có người sẽ nói: nhưng bị chê hoài, ai mà chịu nổi? Đúng, bị chê hoài thì buồn. Ai cũng buồn. Nhưng buồn không có nghĩa là mình sai. Buồn chỉ có nghĩa là mình còn là con người, còn biết đau. Người làm việc tốt mà không buồn khi bị chê, người ấy hoặc là thánh, hoặc là đã chai sạn. Còn mình, mình buồn, rồi mình đi tiếp. Buồn một lúc, rồi đi tiếp. Đó mới là người bình thường đang tập làm điều tốt.
Tôi có một cách để vượt qua những lời chê bai, xin chia sẻ với bạn. Mỗi lần bị chê, tôi tự hỏi mình ba câu. Một: việc mình làm có giúp ai bớt khổ không? Hai: mình làm việc ấy vì thương người hay vì muốn được khen? Ba: nếu không có ai nhìn thấy, không có ai biết đến, mình có còn làm nữa không? Nếu cả ba câu trả lời đều rõ ràng, thì lời chê của người ta không còn quan trọng nữa. Nó chỉ là tiếng ồn bên đường. Mình cứ đi con đường của mình.
Có một điều nữa cần nói: người chê mình dại, đôi khi không phải là người xấu. Đôi khi họ cũng từng muốn làm việc tốt, nhưng họ đã từng bị chê, rồi họ bỏ cuộc. Bây giờ thấy mình làm, họ chê mình, như một cách để tự bảo vệ quyết định bỏ cuộc của họ ngày xưa. Hiểu được như vậy, mình sẽ không giận họ nữa. Mình sẽ thương họ. Thương vì họ cũng từng có lòng tốt, chỉ là lòng tốt ấy đã bị dập tắt. Còn lòng tốt của mình, may mắn thay, vẫn còn cháy.
Anh bạn tôi, sau buổi tối thẫn thờ ấy, đã quyết định tiếp tục. Anh bảo: "Thôi kệ. Trẻ con nó không biết ai chê mình. Nó chỉ biết tháng này có thêm hộp sữa." Câu nói ấy làm tôi nhớ mãi. Đúng vậy. Đứa trẻ mồ côi không quan tâm anh làm màu hay làm thật. Nó chỉ biết có người nhớ đến nó. Người đời có thể chê anh dại. Nhưng với mấy đứa trẻ ấy, anh là người khôn ngoan nhất. Khôn ngoan vì anh biết: cho đi là cách duy nhất để lòng mình không nghèo.
Nếu hôm nay bạn đang làm một việc tốt mà bị người ta chê là dại, xin bạn đừng vội bỏ. Hãy nhớ câu kệ: từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Định luật thì không thay đổi theo lời khen chê của người đời. Lòng tốt cũng vậy. Nó là định luật của lòng người. Cứ giữ lấy nó. Cứ làm tiếp. Rồi một ngày, chính người đã chê bạn, có thể sẽ đến hỏi bạn: sao anh vẫn còn giúp? Và lúc ấy, bạn chỉ cần cười, không cần trả lời. Vì câu trả lời đã nằm trong việc bạn vẫn còn đang làm, ngày này qua ngày khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư