Buổi sáng đi làm, tôi gặp bác bảo vệ ở cổng cơ quan. Bác đứng đó từ tờ mờ sáng, nắng mưa gì cũng đứng. Tôi gật đầu chào bác một cái. Bác gật lại, cười. Chỉ vậy thôi. Một hôm tôi vội quá, đi thẳng qua không chào. Cả ngày tôi cứ thấy thiếu thiếu một cái gì đó. Hôm sau tôi chào lại, bác cười tươi hơn hẳn. Tôi mới hiểu: cái gật đầu đó không chỉ là phép lịch sự. Với người làm nghề phục vụ, nó là sự công nhận rằng họ đang ở đó, họ là một con người, không phải một cái bóng.
Có những người trong đời mình, mình gặp họ mỗi ngày mà như không gặp. Cô lao công quét sân mỗi sáng. Anh giao hàng đứng chờ ngoài cổng. Chị bán vé số ngồi ở góc chợ. Người giữ xe ngoài quán ăn. Họ làm những việc mà ai cũng cần nhưng ít ai để ý. Mình đi qua họ như đi qua một cái cây, một cái cột điện. Không chào, không nhìn, không một cái gật đầu. Lâu dần họ cũng quen. Quen với việc mình vô hình. Nhưng quen không có nghĩa là không buồn. Ai cũng muốn được nhìn thấy. Ai cũng muốn được công nhận là mình đang hiện diện trên đời này.
Kinh Từ Bi dạy: cầu cho tất cả chúng sinh đều an lạc, không bỏ sót một hữu tình nào. Không bỏ sót một ai. Câu kinh đó nghe thì lớn, nhưng làm thì bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Không bỏ sót ai, có nghĩa là đừng bỏ sót cả bác bảo vệ, cô lao công, anh giao hàng. Họ cũng là hữu tình. Họ cũng cần được an lạc. Mà an lạc của họ, có khi chỉ bắt đầu từ một cái gật đầu của mình.
Một cái gật đầu cũng là một cách bố thí. Bố thí không nhất thiết phải là tiền bạc. Trong nhà Phật, bố thí có nhiều cách: tài thí là cho của cải, pháp thí là cho lời hay, vô úy thí là cho sự an lòng. Một cái gật đầu là một dạng ái ngữ không lời. Nó nói với người ta rằng: tôi thấy bạn, tôi tôn trọng bạn, tôi cảm ơn bạn. Lời nói có khi còn làm người ta nghi ngờ. Nhưng một cái gật đầu chân thành thì ai cũng cảm nhận được ngay.
Trong sách Đạo Bụt Nguyên Chất, thầy Thích Nhất Hạnh nhắc phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ. Ái ngữ không chỉ là nói lời hay. Ái ngữ còn là thái độ của mình khi gặp người khác. Mắt mình có nhìn họ không? Mặt mình có lạnh lùng không? Mình có coi họ như một con người hay như một vật dụng? Người ta cảm nhận được hết. Một cái nhìn ấm áp có khi còn hơn mười câu nói hay.
Cái gật đầu quý ở chỗ nó không tốn gì cả. Không tốn tiền. Không tốn sức. Không tốn thời gian. Chỉ tốn một chút để ý. Vậy mà nhiều người vẫn không làm. Không phải vì họ ác. Mà vì họ vội. Vội đi làm, vội về nhà, vội lướt điện thoại. Cái vội làm mình đi qua người khác như đi qua không khí. Mình không cố ý coi thường ai. Mình chỉ không nhìn thấy ai. Nhưng với người bị đi qua, cảm giác cũng giống như bị coi thường vậy.
Tập gật đầu chào người lạ, nghe thì dễ mà cũng cần tập. Tập nhìn vào mắt người ta một giây khi chào. Tập cười một chút, đừng chào bằng cái mặt lạnh. Tập nhớ tên bác bảo vệ, cô lao công, anh giữ xe. Nhớ tên người ta là một cách gật đầu lớn hơn. Nó nói rằng: tôi không chỉ thấy bạn, tôi còn nhớ bạn là ai. Người được nhớ tên sẽ vui cả ngày. Tôi đã thử rồi. Gọi bác bảo vệ bằng tên, bác cười suốt buổi sáng.
Có người sẽ nói: gật đầu thì được gì, có giúp người ta no hơn không? Đúng là không no hơn. Nhưng lòng người ta ấm hơn. Mà ấm lòng thì mới có sức mà làm việc, mới có niềm tin mà sống tử tế. Xã hội này không chỉ thiếu tiền. Xã hội này còn thiếu sự công nhận lẫn nhau. Người làm nghề thấp được công nhận thì họ làm việc bằng cả lòng tự trọng. Người làm nghề thấp bị coi thường thì họ làm việc bằng sự cam chịu. Một cái gật đầu của mình có thể là một viên gạch nhỏ xây nên lòng tự trọng của họ.
Hôm nay đi ra đường, hãy thử gật đầu chào một người mà bình thường mình vẫn đi qua. Bác bảo vệ ở cổng. Cô lao công đang quét sân. Anh giao hàng đang chờ thang máy. Chỉ một cái gật đầu thôi. Nhẹ nhàng, chân thành. Biết đâu người ta sẽ cười lại. Mà nụ cười đó, với họ, là cả một ngày vui. Bố thí không cần phải đợi giàu. Có những món cho không tốn một đồng nào, chỉ tốn một cái gật đầu. Mà phước của nó thì không nhỏ chút nào.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư