Chợ đêm đông người. Đèn vàng sáng cả một góc phố. Giữa dòng người qua lại, một đứa nhỏ chừng mười tuổi ôm rổ kẹo đi mời từng người. "Chú mua kẹo giúp con." Giọng nó nhỏ. Có người lắc đầu. Có người xua tay. Có người không nghe thấy. Đứa nhỏ vẫn đi. Chân nó mang đôi dép nhựa đã mòn. Áo nó rộng thùng thình, chắc là áo của người lớn cho lại.
Nhiều người thấy trẻ con bán hàng rong thì khó chịu. Họ nghĩ cha mẹ nó bắt nó đi bán. Họ nghĩ nó phải đi học chứ không phải đi bán kẹo. Có người còn mắng: "Về nhà học bài đi, đừng đi bán nữa." Đứa nhỏ cúi đầu, ôm rổ kẹo đi chỗ khác. Nó không cãi. Nó cũng không khóc. Nó chỉ đi tiếp, vì rổ kẹo chưa hết thì chưa được về.
Mình không biết hoàn cảnh nhà nó. Có thể cha mẹ nó đau ốm. Có thể nhà nó đông con, thiếu ăn. Có thể nó bán kẹo để có tiền mua sách vở. Mình không biết. Nhưng có một điều mình biết: đứa nhỏ đó đang cố gắng. Nó không xin tiền ai. Nó bán một món hàng. Nó đổi sức của nó lấy đồng tiền. Đứa trẻ như vậy đáng được thương, chứ không đáng bị xua đuổi.
Kinh Tăng Nhất A Hàm có câu: "Chớ làm các điều ác. Vâng làm các điều lành. Tự thanh tịnh tâm ý. Là lời chư Phật dạy." Làm điều lành không phải chỉ là làm việc lớn. Làm điều lành là làm việc nhỏ mà lòng mình trong sạch. Mua giúp đứa nhỏ một gói kẹo, đó là điều lành. Hỏi nó một câu tử tế, đó cũng là điều lành.
Mua một gói kẹo thì tốn bao nhiêu tiền. Vài nghìn thôi. Nhưng với đứa nhỏ, một gói kẹo bán được là một bước gần hơn tới lúc được về nhà. Hỏi nó một câu thì tốn bao nhiêu thời gian. Vài giây thôi. "Con bán tới mấy giờ thì về?" "Con học lớp mấy rồi?" Những câu hỏi bình thường đó, với đứa nhỏ, lại là một điều lạ. Vì cả buổi tối, nó chỉ nghe toàn câu từ chối.
Có người mua kẹo rồi còn cho thêm tiền, không lấy kẹo. Tấm lòng đó tốt. Nhưng cũng có cách tốt hơn: mua kẹo, lấy kẹo, trả đủ tiền. Vì đứa nhỏ bán hàng, nó muốn được đối xử như người bán hàng, không phải như người ăn xin. Mình mua đàng hoàng, nó giữ được thể diện. Thể diện của một đứa trẻ cũng quý như thể diện của người lớn.
Cũng đừng vì thương mà mua hết cả rổ kẹo rồi bảo nó về. Nghe thì tốt. Nhưng mai nó lại ra chợ, vì nhà nó vẫn cần tiền. Thương đứa trẻ bán kẹo không phải là giải quyết hết đời nó trong một buổi tối. Thương là để nó biết: ngoài kia vẫn có người tử tế. Để mai nó ra chợ, nó còn tin người.
Đứa nhỏ bán kẹo đêm nay, mai sẽ lớn lên. Nó sẽ nhớ những người đã đối xử tử tế với nó. Một gói kẹo mình mua, một câu hỏi mình hỏi, có thể nó nhớ mãi. Vì trong buổi tối dài toàn tiếng từ chối, một tiếng mua hàng là một tiếng ấm áp. Làm điều lành là vậy. Nhỏ thôi. Nhưng thật. Và đủ để một đứa trẻ còn tin vào lòng tốt trên đời.
Cô giáo về hưu hay đi chợ đêm cũng thường mua kẹo của đứa nhỏ. Cô không mua nhiều. Mỗi lần một gói. Nhưng lần nào cô cũng hỏi: "Hôm nay con bán được nhiều không?" Đứa nhỏ gật đầu, cười. Cô nói với người đi cùng: "Nó bán kẹo mà lễ phép lắm. Tôi mua để động viên nó. Mai nó lớn lên, nó sẽ nhớ có người từng mua hàng của nó bằng thái độ tử tế." Một gói kẹo vài nghìn, nhưng cách mua mới là điều đứa nhỏ nhớ. Mua bằng sự tôn trọng. Hỏi bằng sự quan tâm. Những người bán hàng rong nhỏ tuổi không cần ai thương hại. Họ cần người mua đối xử với họ như một người bán hàng đàng hoàng. Chỉ vậy thôi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư