Chị Lan làm quản lý một cửa hàng thời trang, dưới chị có mười hai nhân viên. Có một lần, một bạn nhân viên mới làm sai đơn hàng của khách, chị Lan mắng bạn ấy ngay trước mặt cả cửa hàng. Chị nói to: "Làm ăn kiểu này thì nghỉ đi, đừng làm khổ người khác." Bạn nhân viên đỏ mặt, cúi đầu, nước mắt chảy mà không dám lau. Khách trong cửa hàng nhìn sang. Đồng nghiệp im lặng. Tối hôm đó, bạn ấy xin nghỉ việc. Chị Lan nghe tin thì nói: "Nghỉ thì nghỉ, làm sai còn không cho mắng à?" Nhưng mấy tháng sau, cửa hàng chị liên tục có người nghỉ. Người ta không nói lý do. Nhưng chị Lan biết, không khí trong cửa hàng đã khác. Mọi người làm việc mà sợ. Sợ sai, sợ bị mắng, sợ mất mặt.
Người có quyền thường quên một điều: quyền không phải để làm người khác sợ. Quyền là để gánh việc nặng hơn, lo cho nhiều người hơn. Sách nhà Phật dạy sáu pháp ba-la-mật, trong đó có bố thí và nhẫn nhục. Bố thí không chỉ là cho tiền. Bố thí còn là cho người khác sự tôn trọng, sự an toàn, sự yên tâm khi làm việc cùng mình. Nhẫn nhục không chỉ là chịu đựng khi người khác làm mình giận. Nhẫn nhục còn là kiềm lại lời nói nặng khi mình có quyền nói nặng mà không ai dám cãi lại.
Người cấp dưới sợ sếp là chuyện bình thường. Nhưng sợ đến mức không dám nói, không dám sai, không dám góp ý, thì cái sợ ấy giết chết cả tập thể. Nhân viên sợ sai sẽ giấu sai. Giấu sai thì sai lớn dần. Đến lúc phát hiện ra thì đã muộn. Nhân viên sợ bị mắng trước mặt người khác sẽ không còn tin sếp nữa. Họ làm việc cho xong, không làm việc cho tốt. Họ chờ hết giờ, không chờ làm tốt hơn. Một người sếp làm nhân viên sợ mình, tưởng là mình mạnh. Thật ra mình đang yếu dần, vì không ai thật lòng với mình nữa.
Thương cấp dưới bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Mắng thì mắng riêng, khen thì khen chung. Đó là quy tắc xưa mà nhiều người làm sếp quên mất. Nhân viên làm sai, gọi vào phòng riêng, nói rõ sai ở đâu, sửa thế nào, rồi thôi. Đừng mắng trước mặt đồng nghiệp. Đừng nhắc lại lỗi cũ mỗi lần gặp. Người ta sai một lần, mình nhắc mười lần, thì người ta không nhớ bài học nữa, chỉ nhớ sự nhục nhã.
Thương cấp dưới còn là nhớ rằng họ cũng có một gia đình đang chờ ở nhà. Bạn nhân viên làm ca tối, con nhỏ ở nhà đợi mẹ. Bạn nhân viên xin nghỉ phép vì cha ốm, mình đừng hỏi vặn vẹo như tra khảo. Người ta đi làm để nuôi gia đình. Mình đối xử với họ thế nào, gia đình họ cảm nhận được thế ấy. Một người sếp cho nhân viên về sớm một tiếng khi nhà có việc gấp, người nhân viên ấy nhớ mãi. Họ sẽ làm việc hết lòng không phải vì sợ, mà vì biết ơn.
Sách xưa có câu: thi ân bất cầu báo, làm ơn mà không cầu báo đáp. Người làm sếp giúp nhân viên, đừng tính toán họ phải trả ơn mình bằng cách làm việc quần quật. Giúp là giúp. Dạy nghề cho nhân viên mới, đừng giữ lại nửa nghề để họ mãi lệ thuộc mình. Chỉ cho họ làm, đừng sợ họ giỏi hơn mình. Người sếp sợ cấp dưới giỏi hơn mình là người sếp nhỏ. Người sếp mừng khi cấp dưới giỏi lên là người sếp lớn.
Cũng đừng dùng quyền để bắt người khác làm việc ngoài phận sự một cách vô lý. Sai nhân viên đi mua đồ ăn sáng cho mình, bắt nhân viên ở lại làm thêm không lương, gọi điện cho nhân viên lúc nửa đêm vì việc không gấp. Những việc ấy nhỏ, nhưng nó nói với nhân viên một điều: sếp coi mình như người hầu, không phải người làm cùng. Người ta có thể chịu đựng một thời gian. Nhưng đến lúc họ tìm được chỗ khác, họ đi ngay, không ngoảnh lại.
Trả công xứng đáng cũng là từ bi. Đừng tìm cách trả thấp hơn giá trị thật của người ta. Đừng nợ lương, đừng hứa thưởng rồi quên. Tiền lương là mồ hôi của người khác. Mình giữ tiền của họ, gia đình họ phải chờ. Một người sếp trả lương đúng hẹn, trả đúng công sức, nhân viên sẽ yên tâm làm việc. Yên tâm là một dạng từ bi mà ít người nghĩ tới.
Chị Lan sau này đã thay đổi. Chị bắt đầu khen nhân viên trước mặt người khác, chê thì gọi riêng. Chị học cách nói: "Lần này sai ở đây, lần sau mình làm thế này nhé." thay vì "Sao làm ngu vậy?" Cửa hàng chị bớt người nghỉ. Doanh số không tăng vọt, nhưng ổn định. Nhân viên cũ quay lại xin làm. Có bạn nói với chị: "Em quay lại vì ở đây chị Lan thương nhân viên." Chị Lan nghe mà rưng rưng. Hóa ra làm sếp không khó như chị tưởng. Chỉ cần nhớ một điều: người dưới quyền mình cũng là người, cũng có lòng tự trọng, cũng có gia đình, cũng sợ bị mắng như mình sợ.
Từ bi của người đứng trên không phải là ban ơn. Ban ơn là đứng cao nhìn xuống. Từ bi là đứng ngang hàng mà nhìn. Nhìn thấy cấp dưới là người cùng làm việc với mình, không phải người phục vụ mình. Ai làm sếp mà giữ được cái nhìn ấy, người đó không chỉ giữ được nhân viên. Người đó giữ được cả lòng người.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư