🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Một câu nói lành giữa lúc người ta đang rối

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Trong một văn phòng nọ, có một anh nhân viên làm sai một con số. Cả phòng xì xào. Người thì lắc đầu, người thì cười khẩy, người thì nói to cho cả phòng nghe: làm ăn kiểu này thì chết. Anh nhân viên đỏ mặt, cúi đầu, không dám nói gì. Chiều đó, anh xin nghỉ việc. Không phải vì con số sai, mà vì câu nói đó. Con số thì sửa được. Câu nói thì không lấy lại được.

Ai cũng từng ở một trong hai phía của câu chuyện này. Có lúc mình là người nói, lỡ một câu cho sướng miệng. Có lúc mình là người nghe, một câu nói làm mình mất ngủ cả đêm. Lời nói không có hình, không cầm nắm được, nhưng nó để lại vết thương thật. Có những vết thương ngoài da vài ngày là lành. Có những lời nói, người ta nhớ cả đời.

Trong Kinh Từ Bi có một câu dạy về cách sống, nghe qua tưởng đơn giản: nghe lời phải, dịu dàng, khiêm tốn. Dịu dàng ở đây không phải là nói ngọt, nói lấy lòng. Dịu dàng là nói sao cho người nghe còn nghe được, còn đứng vững được mà sửa sai. Người đang rối, tâm họ như sợi dây đã rối, mình giật mạnh thì càng rối thêm. Mình gỡ nhẹ, từng nút một, sợi dây mới thẳng lại được.

Trong Ngũ giới mà người Phật tử thọ trì, có một điều học về lời nói: tránh xa nói dối, nói lời đâm thọc, chửi rủa mắng nhiếc, nói lời vô ích. Bốn thứ ấy, nói ra nghe thì quen, nhưng ngẫm lại thì mình phạm hàng ngày. Nói dối để cho qua chuyện. Nói đâm thọc để người này ghét người kia. Chửi rủa khi đang giận. Nói lời vô ích là nói cho vui miệng, không giúp ai, chỉ làm ồn thêm. Giữ được miệng mình, là giữ được một nửa cái tâm của mình.

Nói lời lành không có nghĩa là nói dối cho người ta vui. Có những sự thật phải nói. Nhưng sự thật nào cũng có hai cách nói. Cùng một ý, nói kiểu này thì người ta nghe, nói kiểu khác thì người ta đóng cửa lại. Đồng nghiệp làm sai, mình có thể nói: chỗ này sai rồi, sửa lại đi, lần sau để ý hơn. Cũng một ý đó, mình có thể nói: làm ăn kiểu này thì chết. Ý thì giống nhau, mà cái tâm thì khác nhau. Một câu là để giúp, một câu là để trút giận. Người nghe phân biệt được ngay, dù mình có chối.

Lời lành còn là lời nói đúng lúc. Có những lúc người ta đang rối, điều họ cần nhất không phải là một bài giảng, mà là một câu: không sao đâu, từ từ làm lại. Có những lúc người ta vừa mất mát, điều họ cần không phải là lời khuyên, mà là một câu: tôi ở đây, cần gì cứ nói. Có những lúc người ta làm được việc tốt, điều họ cần là một câu khen thật lòng, đúng việc, đúng lúc. Một câu khen đúng lúc có sức nuôi người ta đi rất xa.

Tập nói lời lành bắt đầu từ việc tập dừng lại trước khi nói. Khi đang giận, đừng nói. Giận là lúc miệng mình nhanh hơn đầu mình. Nói ra lúc đó, mười câu thì chín câu phải hối hận. Dừng một hơi thở, uống một ngụm nước, đi ra ngoài một lát, rồi hãy nói. Câu nói chậm lại một phút, mà có khi cứu được một mối quan hệ cả đời.

Thứ hai là tập nói thật mà nhẹ. Thật là nội dung, nhẹ là cách nói. Đừng lấy cớ thẳng tính để nói những câu làm người ta đau. Thẳng tính là nói đúng việc, không vòng vo, chứ không phải là được quyền làm người khác tổn thương. Nói xong, hỏi lại mình một câu: nếu người ta nói với mình y như vậy, mình có chịu nổi không.

Thứ ba là tập khen và cảm ơn nhiều hơn chê. Trong một ngày, mình thử đếm xem mình chê mấy lần, khen mấy lần. Nhiều người sẽ giật mình vì con số chê gấp mấy lần khen. Mà khen thì có mất gì đâu. Một câu cảm ơn người phục vụ, một câu khen con làm bài cẩn thận, một câu ghi nhận vợ nấu cơm ngon — những câu ấy không tốn tiền, mà làm cho nhà cửa, chỗ làm ấm lên rất nhiều.

Cuối cùng, nếu lỡ nói một câu làm người ta đau, hãy xin lỗi. Xin lỗi không làm mình nhỏ đi. Xin lỗi là mình dám chịu trách nhiệm về lời mình đã nói. Có những mối quan hệ chỉ cần một câu xin lỗi đúng lúc là lành lại. Và có những mối quan hệ vỡ ra chỉ vì không ai chịu nói câu đó.

Lời nói là thứ mình cho đi mỗi ngày mà không cần mở ví. Cho đi lời lành, mình không nghèo đi. Mà người nhận, có khi nhờ một câu nói đó mà qua được một ngày rất tệ. Hôm nay, trước khi nói, mình thử dừng lại một nhịp. Một nhịp thôi, để hỏi: câu này nói ra, người nghe có nhẹ lòng hơn không. Nếu có, hãy nói. Nếu không, hãy để nó ở lại trong lòng mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Từ Bi — trang 1 (phap015.htm, Chanting Book, Bình Anson dịch)
• Nghi thức căn bản — Ngũ giới, điều học về lời nói, trang 1 (phap015.htm)
Bài liên quanThất bại rồi, đừng mắng mình thêm một lần nữaBố thí đúng cách mới trọn phướcPhóng sinh đúng và sai — làm sao cho có ích thật