🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Thất bại rồi, đừng mắng mình thêm một lần nữa

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Có một anh thanh niên làm ăn thua lỗ. Vốn liếng vay mượn mất sạch, cửa hàng phải đóng cửa. Tối về, anh ngồi một mình, không dám nói với vợ, không dám gọi về cho cha mẹ. Trong đầu anh chỉ có một câu lặp đi lặp lại: mình ngu quá, mình vô dụng quá, mình làm khổ cả nhà. Câu đó, anh tự nói với mình cả trăm lần trong một đêm. Sáng hôm sau, anh mệt rã rời, không phải vì mất tiền, mà vì cả đêm tự mắng mình.

Ai cũng từng có một đêm như vậy. Thi trượt. Mất việc. Bị người ta lừa. Làm hỏng một việc quan trọng. Vợ chồng cãi nhau rồi ly hôn. Những lúc đó, người ngoài đã đủ nặng lời với mình rồi. Vậy mà mình còn quay sang mắng chính mình thêm một lần nữa, nặng hơn cả người ngoài. Mình tưởng làm vậy là mình đang nghiêm khắc, đang chịu trách nhiệm. Nhưng thật ra, mình đang đánh một người đã ngã.

Trong Kinh Pháp Cú có một câu dạy rất rõ: chỉ có ta làm điều tội lỗi, chỉ có ta làm cho ta ô nhiễm, chỉ có ta tránh điều tội lỗi, chỉ có ta gội rửa cho ta. Trong sạch hay ô nhiễm là tự nơi ta, không ai có thể làm cho người khác trở nên trong sạch. Câu này nghe thì nghiêm, nhưng ý của nó lại rất từ bi. Nó nói rằng: lỗi là của mình, thì cách sửa cũng nằm trong tay mình. Không ai sửa thay mình được, nhưng cũng không ai có quyền kết tội mình mãi mãi. Mình làm sai, mình sửa. Mình ngã, mình đứng dậy. Câu chuyện đến đó là hết, không cần viết thêm chương tự mắng mình.

Đức Phật còn dạy một câu nữa: các con phải cố gắng, các đấng Như Lai chỉ là những vị thầy. Thầy chỉ đường, còn đi là việc của mình. Đi sai đường, quay lại đi đường khác. Không có thầy nào đi thay mình, mà cũng không có thầy nào mắng mình thay cho mình. Việc của mình là cố gắng, không phải là tự kết án.

Và có một lời dạy rất đẹp: hãy ẩn náu nơi chính ta như một hải đảo, xem chính ta là chỗ nương tựa. Khi ngoài đời không còn chỗ nào bám víu, thì chỗ nương tựa cuối cùng là chính mình. Nhưng làm sao nương tựa vào một người mà mình ngày nào cũng mắng? Mình phải thương mình trước, thì mình mới nương được vào mình. Từ bi với chính mình không phải là nuông chiều, không phải là đổ lỗi cho hoàn cảnh. Từ bi với chính mình là nhìn lỗi của mình cho đúng: nó lớn đến đâu thì nhận đến đó, không phóng to nó lên gấp mười lần.

Người thất bại thường mắc hai lỗi. Một là không nhận lỗi, đổ hết cho người khác, cho hoàn cảnh. Hai là nhận quá, ôm hết mọi lỗi về mình, kể cả những lỗi không phải của mình. Cả hai đều làm mình không đứng dậy được. Người đầu tiên không học được gì, người thứ hai thì kiệt sức vì tự trách. Cách đúng nằm ở giữa: nhận phần của mình, bỏ phần không phải của mình, rồi làm lại từ chỗ mình đang đứng.

Vậy thương mình khi thất bại thì làm sao? Trước hết là nói với mình một câu đúng sự thật: việc này hỏng, nhưng mình không phải là một con người hỏng. Một việc hỏng không làm mình thành một người hỏng. Phân biệt được hai điều đó, lòng mình nhẹ đi một nửa.

Thứ hai là cho mình được nghỉ. Thất bại làm mình kiệt sức, mà kiệt sức thì không nghĩ được gì cho ra hồn. Ngủ một giấc cho đủ. Ăn một bữa cho tử tế. Đi bộ một vòng cho đầu óc thoáng ra. Nhiều người tưởng nghỉ ngơi là lười biếng, là trốn tránh. Nhưng một người kiệt sức mà cứ ép mình phải nghĩ cách gỡ gạc ngay, thì chỉ nghĩ ra những cách tệ hơn. Nghỉ là để lấy lại sức mà làm lại, không phải là bỏ cuộc.

Thứ ba là làm lại một việc nhỏ. Đừng bắt đầu bằng việc lớn nhất, khó nhất. Hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ mà mình làm được ngay hôm nay. Dọn lại căn phòng. Gọi một cuộc điện thoại xin lỗi. Viết ra ba việc mình làm sai và một việc mình sẽ làm khác đi. Một việc nhỏ làm xong, mình lấy lại được cảm giác: mình vẫn làm được. Cảm giác đó rất quý, vì thất bại lấy mất của mình chính là cảm giác đó.

Thứ tư là nói chuyện với một người tin được. Có những nỗi khổ, giữ trong lòng thì nó phình to ra. Nói ra được, có người nghe, tự nhiên nó nhỏ lại. Không cần người ta cho lời khuyên hay. Chỉ cần người ta nghe hết, không chê, không phán xét. Nếu không có ai như vậy, thì viết ra giấy cũng được. Viết ra là một cách nói chuyện với chính mình, mà không bị giọng mắng mỏ chen vào.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng thất bại là một phần của đời người, không phải là dấu chấm hết. Người nào cũng có những năm tháng làm hỏng việc, mất tiền, mất người, mất phương hướng. Những người sau này đứng vững được, không phải là người chưa từng ngã, mà là người ngã rồi không tự đạp mình thêm một cái nữa. Họ phủi bụi, nhìn lại đường, rồi đi tiếp.

Đêm nay, nếu trong đầu mình còn vang lên câu mắng mỏ chính mình, hãy thử thay nó bằng một câu khác: mình sai chỗ này, mình sửa chỗ này, còn lại thì thôi. Mình vẫn còn đây, người thân vẫn còn đây, ngày mai vẫn còn đó. Thương mình một chút, không phải là ích kỷ. Đó là cách mình giữ lại sức để còn thương được người khác, và để còn đi tiếp con đường của mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật giáo là gì? (Hòa thượng Narada) — trang 1, Pháp Cú 145 và 276 (phap039.htm)
Bài liên quanBố thí đúng cách mới trọn phướcPhóng sinh đúng và sai — làm sao cho có ích thậtGiúp người mà bị lợi dụng thì sao