Phần trước, ta nói về người làm mình giận: đừng để cơn giận của họ thành cơn giận của mình, đặt hòn than nóng xuống thay vì chuyền tiếp. Nhưng có một người mà ta hay quên thương nhất, dù người ấy ở ngay trong ta mỗi ngày: chính mình.
Tôi có một người bạn làm việc rất giỏi, nhưng lúc nào cũng mệt. Hỏi ra mới biết, anh ấy tự trách mình suốt. Làm tốt rồi vẫn nghĩ mình chưa đủ tốt. Được khen rồi vẫn nghĩ người ta khen xã giao. Lỡ sai một việc nhỏ, anh ấy dằn vặt cả tuần. Anh ấy thương người khác rất nhiều, nhưng với chính mình thì khắt khe đến tàn nhẫn.
Có phải bạn cũng vậy? Với người khác, bạn bao dung. Người ta lỡ hẹn, bạn nói không sao. Người ta làm sai, bạn nói ai cũng có lúc sai. Nhưng đến lượt mình, bạn không tha cho mình một lỗi nào. Mình sai, mình mắng mình là đồ vô dụng. Mình mệt, mình trách mình là lười. Mình chưa thành công như người ta, mình kết luận mình là kẻ thất bại.
Từ bi bắt đầu từ điều nhỏ. Và điều nhỏ ấy, đôi khi là một câu nói nhẹ với chính mình.
Trong kinh Từ Bi, câu đầu tiên đã dạy: ai khôn ngoan muốn cầu hạnh phúc và ước mong sống với an lành, phải tài năng, ngay thẳng, công minh, nghe lời phải, dịu dàng khiêm tốn, ưa thanh bần, dễ dàng chịu đựng, ít bận rộn, vui đời giản dị. Nghe kỹ câu này, ta thấy lòng từ bắt đầu từ chính người mong cầu hạnh phúc. Ta muốn an lành cho muôn loài, thì trước hết ta phải biết sống an lành với chính mình. Một người trong lòng đầy dằn vặt, khó mà đem an vui đến cho ai.
Kinh còn dạy: cầu cho tất cả đều an lạc, không bỏ sót một hữu tình nào. Không bỏ sót một ai. Vậy thì mình có phải là một hữu tình không? Có. Mình cũng là một chúng sinh đang sống, đang khổ, đang mong an lạc như bao người khác. Thương muôn loài mà trừ mình ra, thì lòng từ ấy chưa trọn.
Thương mình không phải là nuông chiều mình. Thương mình không phải là làm sai rồi bỏ qua, mệt rồi nằm dài mặc kệ mọi việc. Thương mình là nhìn mình bằng mắt thật: mình là con người, con người thì có lúc giỏi, lúc dở, lúc khỏe, lúc mệt. Mình sai thì sửa, nhưng sửa bằng lòng nhẹ nhàng, không phải bằng roi vọt trong đầu.
Tôi tập thương mình bằng những việc nhỏ. Tối nào làm việc khuya, tôi tự nấu một bát mì nóng, ăn chậm rãi, không vừa ăn vừa lướt điện thoại. Sáng nào mệt, tôi cho phép mình ngủ thêm mười lăm phút, không trách mình lười. Làm sai một việc, tôi nói với mình: lần sau làm khác đi, thế thôi, không cần mắng mình thêm.
Nghe thì đơn giản, nhưng với người quen tự trách, làm được rất khó. Vì trong đầu họ có một giọng nói quen thuộc: mày chưa đủ tốt. Giọng nói ấy theo họ từ nhỏ. Có khi là giọng của cha mẹ nghiêm khắc. Có khi là giọng của thầy cô. Có khi là giọng của chính họ, tự tạo ra sau bao lần so sánh mình với người khác.
Muốn đổi giọng nói ấy, ta phải tập nói với mình như nói với một người bạn thân. Bạn thân mình lỡ làm sai, mình an ủi họ thế nào? Mình nói: không sao đâu, ai cũng có lúc vậy, sửa lại là được. Vậy sao với mình, mình không nói được câu ấy? Hãy thử nói câu ấy với mình, một lần thôi, vào lần tới khi mình lỡ sai. Bạn sẽ thấy lòng nhẹ đi một chút.
Thương mình còn là biết dừng. Biết dừng khi cơ thể đã mệt. Biết dừng khi lòng đã đầy. Có người làm việc đến kiệt sức mới chịu nghỉ, vì sợ người ta nói mình lười. Nhưng thân này là của mình. Mình không giữ, ai giữ cho? Nghỉ ngơi không phải là lười. Nghỉ ngơi là để ngày mai mình còn sức mà thương người khác.
Có một điều lạ: khi ta bắt đầu thương mình, ta thương người khác cũng dễ hơn. Người hay tự trách thường cũng hay trách người. Người biết tha cho mình thường cũng biết tha cho người. Lòng từ như một dòng nước. Muốn chảy ra ngoài, trước hết nó phải đầy trong lòng mình.
Phần cuối của chuỗi, ta sẽ đi xa hơn một chút: từ bi với muôn loài. Với con kiến trong bếp, con cá dưới nước, con chó ngoài đường. Những sinh linh không nói được tiếng người, nhưng cũng sợ đau, cũng quý mạng sống như ta.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư